Chung tay xây dựng xã hội số

Chuyển đổi số chỉ thực sự tạo ra giá trị khi mỗi người dân có thể tiếp cận, sử dụng và hưởng lợi từ những tiện ích công nghệ trong cuộc sống hằng ngày. Bởi vậy, cùng với đầu tư hạ tầng và phát triển các nền tảng số, Quảng Ninh đang chú trọng phổ cập kỹ năng số trong cộng đồng bằng những cách làm gần gũi, thiết thực, từng bước hình thành thói quen học tập, ứng dụng công nghệ và chủ động tham gia vào quá trình chuyển đổi số.

Đưa công nghệ đến gần hơn với người dân

Chuyển đổi số đang hiện diện ngày càng rõ trong đời sống, từ việc giải quyết thủ tục hành chính, thanh toán các khoản chi tiêu đến trao đổi thông tin, mua bán hàng hóa. Những tiện ích ấy giúp công việc được thực hiện thuận tiện, nhanh chóng hơn, giảm thời gian đi lại và tạo thêm cơ hội cho người dân tiếp cận các dịch vụ. Tuy nhiên, để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, điều quan trọng là mỗi người phải biết cách sử dụng và đủ tự tin để làm chủ những ứng dụng phục vụ nhu cầu của mình.

Bởi vậy, thay vì chỉ tuyên truyền trên các phương tiện thông tin, nhiều địa phương, đơn vị đã chủ động đưa hoạt động hướng dẫn về tận khu dân cư, trực tiếp hỗ trợ người dân thực hành.

Tại xã Tiên Yên, những buổi tuyên truyền, hướng dẫn lưu động của Công an xã đang giúp người dân từng bước làm quen với các tiện ích trên ứng dụng VNeID và Cổng Dịch vụ công quốc gia. Cán bộ, chiến sĩ trực tiếp xuống cơ sở hướng dẫn cài đặt, kích hoạt, sử dụng tài khoản định danh điện tử mức độ 2, tạo lập, xác thực tài khoản trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, hỗ trợ kê khai, hoàn thiện và nộp hồ sơ trực tuyến đối với những thủ tục hành chính thiết yếu như đăng ký cư trú, đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử, xác nhận tình trạng hôn nhân.

Chỉ trong 2 tháng gần đây, Công an xã Tiên Yên đã trực tiếp tiếp cận, hướng dẫn trên 130 lượt người dân, trong đó có 54 lượt người dưới 35 tuổi và 76 lượt người từ 35 đến 60 tuổi; hỗ trợ hoàn thiện, nộp thành công 115 hồ sơ trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công. Kết quả này cho thấy, hiệu quả thiết thực của việc đưa hoạt động phổ cập kỹ năng số về tận cơ sở.

Anh Bế Văn Tuấn, thôn Đồng Đình (xã Tiên Yên) chia sẻ: Trước đây, tôi chưa hiểu rõ cách sử dụng các tiện ích trên ứng dụng VNeID, được cán bộ Công an xã tận tình hướng dẫn từng bước, tôi đã biết cách đăng nhập vào các chức năng trên ứng dụng, tôi thấy việc sử dụng VNeID khá thuận tiện, giúp tôi dễ dàng tiếp cận các dịch vụ số, thực hiện nhiều thủ tục mà không phải mất thời gian đi lại như trước.

Để người dân tiếp cận các tiện ích số, thời gian qua, Công an thành phố Quảng Ninh đã chỉ đạo các phòng nghiệp vụ, công an xã, phường, đặc khu thành lập các đội hình tình nguyện hỗ trợ công dân số. Các đội hình tập trung hướng dẫn kích hoạt, sử dụng VNeID, cấp căn cước và định danh điện tử cho học sinh, tuyên truyền dịch vụ công trực tuyến, khảo sát những khó khăn của người dân trong quá trình sử dụng các nền tảng số. Hoạt động phổ cập cũng được gắn với phong trào “Bình dân học vụ số”, tạo điều kiện để người dân tiếp cận những kiến thức, kỹ năng cần thiết.

Cùng với lực lượng công an, đoàn viên thanh niên các cấp trên địa bàn Quảng Ninh, đã phát huy vai trò xung kích, lợi thế về sự nhạy bén với khoa học, kỹ thuật, tổ chức tiếp cận và đẩy mạnh các hoạt động liên quan đến chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin. Nổi bật như, thời gian gần đây, nhiều thanh niên đã chủ động tìm tòi, học hỏi và sử dụng các công cụ AI để tạo ra những video ngắn phục vụ công tác tuyên truyền.

Những sản phẩm này thường có thời lượng không dài, nhưng cách thể hiện sinh động, dễ tiếp cận. Clip “Quảng Ninh khát vọng thành phố mới”, với thời lượng 3 phút, của Đoàn Thanh niên phường Hồng Gai là một điển hình, MV mở đầu bằng những hình ảnh quen thuộc gắn với Quảng Ninh như núi Bài Thơ, những con đường ven biển, Bảo tàng - Thư viện, hình ảnh đoàn viên thanh niên được xử lý bằng nhịp dựng nhanh, hiệu ứng đồ họa và các lớp hình ảnh số để tạo cảm giác trẻ trung, hiện đại.

Hiện nay, 100% cơ sở đoàn trên địa bàn Quảng Ninh đã triển khai xây dựng các sản phẩm truyền thông ứng dụng công nghệ số. Để khuyến khích đoàn viên thanh niên nâng cao kỹ năng sử dụng AI, Đoàn Thanh niên Quảng Ninh tổ chức cuộc thi sáng tạo sản phẩm truyền thông số “Tôi yêu Quảng Ninh” năm 2026. Cuộc thi được triển khai từ tháng 6, với nhiều loại hình như sản phẩm ứng dụng trí tuệ nhân tạo, video clip ngắn, vlog, infographic, motion graphic và các hình thức truyền thông số sáng tạo khác. Quá trình xây dựng mỗi sản phẩm cũng là dịp để đoàn viên, thanh niên tìm hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa, cảnh quan và con người địa phương, đồng thời nâng cao kỹ năng số cho các đoàn viên thanh niên.

Cùng với hoạt động sáng tạo nội dung, các cấp bộ đoàn còn tích cực hướng dẫn người dân sử dụng các tiện ích số. Trong 9 tháng, phong trào “Bình dân học vụ số” đã được triển khai thông qua trên 30 lớp học, thu hút hơn 5.000 lượt đoàn viên, thanh niên và nhân dân tham gia. Nội dung tập trung trang bị kỹ năng số cơ bản, hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, các ứng dụng thiết yếu, thanh toán không dùng tiền mặt, bảo đảm an toàn trên không gian mạng và khai thác hiệu quả các nền tảng số. Từ những buổi hướng dẫn trực tiếp, sự hỗ trợ của cán bộ, đoàn viên, thanh niên, người dân từng bước hình thành thói quen sử dụng công nghệ trong sinh hoạt thường ngày.

Bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực

Ở mỗi địa phương, điều kiện dân cư, kinh tế và tập quán sinh hoạt có những đặc điểm riêng. Vì vậy, phổ cập kỹ năng số cũng cần được triển khai bằng những cách làm phù hợp, gắn với nhu cầu thực tế thay vì chạy theo hình thức. Đặc biệt tại các địa bàn vùng cao, nơi phần lớn người dân sinh sống bằng sản xuất nông nghiệp, công nghệ cần được đưa vào những công việc cụ thể, dễ thao tác để người dân thấy được lợi ích và chủ động tham gia.

Xã Điền Xá có dân số hơn 7.000 người, trong đó trên 85% là đồng bào dân tộc thiểu số, địa phương xác định muốn chuyển đổi số thành công phải bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực nhất của người dân. Một trong những vấn đề được xã quan tâm là việc quảng bá Chợ phiên văn hóa vùng cao Hà Lâu. Đây vốn là nơi người dân giao lưu, mua bán, trao đổi sản phẩm, đồng thời duy trì những nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng, chợ cũng có tiềm năng trở thành điểm đến thu hút du khách trải nghiệm đời sống vùng cao. Tuy nhiên, thông tin về địa điểm, sản phẩm, gian hàng, hoạt động trải nghiệm và nét văn hóa địa phương còn phân tán. Nhiều hộ dân có sản phẩm, sẵn sàng tham gia kinh doanh, cung cấp dịch vụ nhưng chưa có công cụ phù hợp để quảng bá rộng rãi.

Xuất phát từ thực tế đó, xã Điền Xá triển khai mô hình “Điền Xá Smart Market”, ứng dụng dữ liệu, mã QR, bản đồ số, nền tảng trực tuyến và trợ lý AI “Hà Lâu” để hỗ trợ quản lý chợ, quảng bá sản phẩm, cung cấp thông tin cho người dân và du khách. Thông qua điện thoại thông minh, người dân có thể tra cứu thông tin về các điểm đến, sản phẩm đặc sản và hoạt động tại chợ phiên. Du khách cũng thuận tiện tìm hiểu những nét văn hóa đặc trưng, lựa chọn địa điểm tham quan và trải nghiệm. Với các hộ kinh doanh, đây là thêm một kênh giới thiệu sản phẩm, giúp thông tin về hàng hóa được tiếp cận rộng rãi hơn.

Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả, điều quan trọng vẫn là người dân phải biết sử dụng các công cụ được triển khai. Bởi vậy, cùng với ứng dụng công nghệ, xã Điền Xá chú trọng tổ chức các lớp “Bình dân học vụ số” tại khu dân cư, giúp người dân có cơ hội thực hành những kỹ năng cơ bản. Tại thôn Chiến Thắng (xã Điền Xá), lớp “Bình dân học vụ số” thu hút trên 100 người dân ở nhiều lứa tuổi tham gia. Trong không khí sôi nổi, đoàn viên, thanh niên hướng dẫn bà con sử dụng mạng xã hội an toàn, thao tác với trợ lý ảo, cài đặt và sử dụng dịch vụ công trực tuyến, ví điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt. Các hộ kinh doanh còn được hướng dẫn kỹ năng livestream bán hàng trên không gian mạng.

Anh Triệu Tiến Sáu, thôn Chiến Thắng (xã Điền Xá) chia sẻ: Trước đây, nhiều ứng dụng trên điện thoại tôi chưa biết cách sử dụng, nhất là những thao tác liên quan đến dịch vụ công trực tuyến hay thanh toán không dùng tiền mặt. Được các đoàn viên hướng dẫn trực tiếp, tôi hiểu hơn và biết cách thực hiện. Sau buổi học, tôi có thể tự thực hành và hướng dẫn thêm cho người thân.

Không dừng lại ở các lớp tập trung tại nhà văn hóa, các tổ công nghệ số cộng đồng còn tranh thủ buổi tối và những ngày nghỉ cuối tuần đến tận nhà hướng dẫn người dân. Những hộ chưa biết sử dụng ứng dụng được chỉ dẫn từng bước, những cơ sở sản xuất, kinh doanh được hỗ trợ làm quen với cách giới thiệu, bán hàng trên mạng xã hội.

Câu chuyện của anh Phạm Văn Hưng, thôn Yên Than (xã Điền Xá) chủ trang trại gà đang cho thấy những thay đổi trong cách làm kinh tế của người nông dân khi tiếp cận công nghệ. Mỗi năm, gia đình anh nuôi từ 2.000-4.000 con gà, sau khi tham gia các lớp tập huấn do Tổ công nghệ số cộng đồng tổ chức, anh đã mạnh dạn đầu tư mở rộng mô hình, đồng thời tìm hiểu cách đưa sản phẩm lên các nền tảng mạng xã hội để quảng bá, bán hàng.

“ Sau khi được hướng dẫn của Tổ công nghệ số của thôn, tôi đã tự đăng bài trên mạng và mở các buổi livestream, giúp tôi có cơ hội kết nối trực tiếp với nhiều khách hàng và bán được nhiều gà cho gia đình”, anh Hưng chia sẻ.

Nếu ở Điền Xá, công nghệ được đưa vào hoạt động quảng bá, sản xuất, kinh doanh thì tại xã Quảng La, việc phổ cập kỹ năng số lại bắt đầu bằng một mô hình rất gần gũi, đó là “Ông bà, cha mẹ học cùng con cháu”. Cuối tuần, gia đình anh Triệu Văn Quang, thôn Bằng Cả 2 lại có một lớp học nhỏ, người hướng dẫn là cô con gái 15 tuổi, từ những thao tác đầu tiên trên điện thoại thông minh, các thành viên trong gia đình được hướng dẫn cách tra cứu thông tin trên mạng, truy cập nhóm Zalo của thôn, cài đặt và sử dụng VNeID, thanh toán tiền điện, tiền nước trực tuyến.

“Qua từng buổi học do con gái hướng dẫn, các thành viên trong gia đình tôi dần tự tin hơn khi sử dụng những tiện ích số, hiện nay tôi đã biết cách đọc các trang phục vụ cho sản xuất, thanh toán không dùng tiền mặt và vào VNeID để tra cứu thông tin", anh Quang chia sẻ.

Mô hình do Đoàn Thanh niên xã Quảng La triển khai đang được nhân rộng tại các thôn, hướng tới mục tiêu mỗi gia đình có một thành viên biết hướng dẫn người thân sử dụng thành thạo các dịch vụ số.

Phát huy tinh thần sáng tạo, tuổi trẻ xã Quảng La còn ứng dụng AI xây dựng video quảng bá văn hóa, số hóa các địa chỉ đỏ và điểm du lịch bằng mã QR, đưa những nét đẹp văn hóa vùng cao đến gần hơn với người dân, du khách. Những nội dung được thể hiện bằng hình thức trực quan, thuận tiện tra cứu, góp phần quảng bá cảnh quan, di tích và các giá trị văn hóa của địa phương trên môi trường số.

Có thể thấy, mỗi địa phương đang lựa chọn một cách tiếp cận riêng, nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là đưa công nghệ phục vụ đời sống. Chính sự gắn kết giữa công nghệ với nhu cầu thực tế đã giúp chuyển đổi số trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn.

Cùng với các mô hình của các đơn vị, địa phương, Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức Cuộc thi Công dân số Quảng Ninh năm 2026 nhằm khuyến khích tinh thần tự học, chủ động tiếp cận công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong cộng đồng. Cuộc thi thu hút hơn 5.000 lượt tham gia, với sự hưởng ứng của cán bộ, đảng viên, doanh nghiệp, đoàn viên, thanh niên và học sinh, sinh viên. Thông qua hình thức thi trực tuyến thuận tiện, người tham gia có thêm cơ hội tìm hiểu kiến thức, kiểm tra khả năng tiếp nhận và củng cố những kỹ năng cần thiết. Cuộc thi góp phần đưa nội dung chuyển đổi số đến gần hơn với nhiều nhóm đối tượng, khuyến khích mỗi người chủ động học tập, tự trang bị kiến thức.

Để không ai bị bỏ lại phía sau

Phổ cập kỹ năng số là công việc cần sự kiên trì, liên tục và đồng hành của nhiều lực lượng. Bởi vậy, cùng với các mô hình tại cơ sở, Quảng Ninh đang chú trọng xây dựng những điều kiện để việc học tập, tiếp cận công nghệ trở thành hoạt động thường xuyên trong cộng đồng. Vừa qua, thành phố Quảng Ninh đã tiếp nhận, chuyển giao bộ học liệu đa phương tiện phục vụ phong trào “Bình dân học vụ số - Quốc hội số”, ngay sau khi tiếp nhận, thành phố triển khai đến các cơ quan, đơn vị, địa phương để khai thác, sử dụng.

Bộ học liệu gồm 26 chuyên đề, 136 video bài giảng, tập trung vào 3 nhóm kiến thức và 5 nhóm kỹ năng số thiết yếu. Các bài giảng được thiết kế trực quan, ngắn gọn, dễ hiểu, kèm câu hỏi trắc nghiệm nhằm đánh giá kết quả học tập. Nội dung tập trung vào việc sử dụng nền tảng, công cụ số, khai thác dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và từng bước tiếp cận, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thực hiện nhiệm vụ. Việc xây dựng bộ học liệu tạo thêm điều kiện để cán bộ, công chức, viên chức và người dân chủ động học tập theo nhu cầu, thời gian của mình.

Cùng với hoạt động đào tạo, việc phát triển các kênh tương tác giữa chính quyền với người dân đang được các địa phương quan tâm. Ứng dụng Tami OA được triển khai tại nhiều cơ quan, đơn vị, xã, phường, đặc khu trên địa bàn Quảng Ninh, tạo thêm kênh cung cấp thông tin chính thống và tăng cường tương tác trên môi trường số. Để người dân cài đặt và sử dụng thành thạo ứng dụng, thực hiện chỉ đạo của thành phố về chuyển đổi số, các xã, phường, đặc khu phối hợp với Viettel Quảng Ninh đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân cài đặt, sử dụng ứng dụng Tami OA.

Theo Ban Tuyên giáo và Ban Dân vận Thành ủy Quảng Ninh, tính đến nay, các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền và đoàn thể chính trị - xã hội trên địa bàn thành phố đã cơ bản vào cuộc quyết liệt, đồng bộ trong triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”. Toàn thành phố đã ban hành 187 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện phong trào, công tác tuyên truyền được tổ chức linh hoạt, đa dạng với hơn 900 lượt tin, bài, chuyên mục, video, chương trình phát thanh - truyền hình. Toàn thành phố mở 745 lớp tập huấn kỹ năng số, thu hút hơn 32.400 lượt cán bộ, công chức, viên chức tham gia. Trong đó, 100% lớp học, chương trình đào tạo trên địa bàn thành phố đã tích hợp nội dung kỹ năng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy.

Các thôn, khu đều thành lập tổ công nghệ số cộng đồng hỗ trợ triển khai phong trào, với trên 300.000 hộ gia đình được phổ cập kỹ năng số; 100% phường, xã, đặc khu bố trí ít nhất một nhân sự hỗ trợ, hướng dẫn người dân đến làm thủ tục hành chính nhưng chưa đủ kỹ năng thao tác trên cổng dịch vụ công trực tuyến.

Ở khu vực doanh nghiệp, 71,48% người lao động trong các doanh nghiệp, hợp tác xã đã được trang bị kiến thức cơ bản về chuyển đổi số, kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh trong sản xuất, kinh doanh. Đến nay, toàn thành phố có 1.538 tổ công nghệ số cộng đồng với 11.803 thành viên. Đây là lực lượng trực tiếp hỗ trợ người dân tại cơ sở theo phương châm “người biết hướng dẫn người chưa biết”. Cùng với các tổ công nghệ số cộng đồng, gần 900 mô hình, câu lạc bộ, tổ, nhóm chuyển đổi số đang được duy trì. Trên 1.400 hội nghị, lớp tập huấn và hoạt động phổ cập kỹ năng số đã thu hút hơn 180.000 lượt cán bộ, đoàn viên, hội viên và người dân tham gia.

Những kết quả này cho thấy hoạt động phổ cập kỹ năng số đã được triển khai với sự tham gia của nhiều lực lượng, hướng đến đông đảo nhóm dân cư. Việc học tập không còn bó hẹp trong các lớp dành cho cán bộ, công chức mà đã mở rộng tới các hộ gia đình, người lao động, doanh nghiệp, đoàn viên, thanh niên và người dân ở khu vực vùng cao.

Trên phạm vi toàn thành phố, Quảng Ninh hiện có 3,5 triệu tài khoản cá nhân, trong đó 2,5 triệu tài khoản đang hoạt động. Thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng trưởng mạnh. Có 72% người dân trong độ tuổi trưởng thành đã có tri thức cơ bản về chuyển đổi số; 98% cán bộ, công chức, viên chức, người lao động có hiểu biết cơ bản về chuyển đổi số và sử dụng thành thạo các nền tảng số phục vụ công việc.

Chuyển đổi số là một hành trình dài và không có điểm dừng. Nhưng điều đáng quý nhất trên hành trình ấy là công nghệ đang ngày càng trở nên gần gũi hơn với đời sống thường nhật của mỗi người dân. Và khi người dân thực sự được đặt ở vị trí trung tâm, được hưởng lợi từ những tiện ích thiết thực mà công nghệ mang lại, thì chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ phát triển, mà còn là hành trình nâng cao chất lượng cuộc sống, xây dựng một Quảng Ninh hiện đại, thông minh và ngày càng gần dân hơn.