Theo đánh giá của các cơ quan Trung ương thì chương trình bình ổn giá trên toàn quốc được triển khai trong 5 năm qua đem lại kết quả chưa thực sự nhiều như mong muốn, giá mới chỉ được bình ổn ở tầm vĩ mô và mang tính định tính nhiều hơn. Rất ít người tiêu dùng biết mình được nhận những gì và bao nhiêu phần trăm từ bình ổn giá này? Và Quảng Ninh không nằm ngoài tình trạng chung đó, hiệu quả thực của nguồn vốn vay ưu đãi thực hiện chương trình bình ổn giá chưa có nhiều đóng góp đối với việc ổn định mặt bằng giá trên địa bàn, nhất là vào những thời điểm “nóng” nhất của thị trường.
Cái được ít
Nhằm góp phần ổn định thị trường, đặc biệt thị trường trong các dịp Tết Nguyên đán, từ năm 2009 tỉnh quyết định thực hiện chương trình bình ổn thị trường các mặt hàng lương thực, thực phẩm thiết yếu trên địa bàn trong 6 tháng cuối năm. Gần đây nhất năm 2011 trên cơ sở đề nghị của liên Sở Công Thương - Tài chính, UBND tỉnh đã phê duyệt cho 19 doanh nghiệp, hộ kinh doanh vay vốn để thực hiện nhiệm vụ tổ chức, dự trữ hàng hoá thiết yếu như: lương thực, thực phẩm tươi sống, thực phẩm công nghệ, rau củ… với tổng số tiền vay trong chương trình bình ổn thị trường là 53,59 tỷ đồng (tăng 6,69 tỷ đồng so với năm 2010). Tổng lượng hàng hoá cho chu kỳ bình ổn: gạo các loại 1.300 tấn; miến, nguyên liệu làm miến 280 tấn; thực phẩm công nghệ 150 tấn; đường RE, sữa 200 tấn; rau, củ, quả 1.650 tấn; dầu ăn 200 tấn; thức ăn gia súc 200 tấn; trứng gia cầm 450.000 quả. Hầu hết số lượng các mặt hàng bình ổn giá năm 2011 đều tăng so với năm 2010. Trên địa bàn tỉnh đã mở được 67 điểm bán hàng bình ổn giá, tăng 20 điểm so với năm 2010. Trong đó, nhiều nhất là ở TP Cẩm Phả: 20 điểm; TP Hạ Long 14 điểm; TP Móng Cái 8 điểm… Các điểm bình ổn giá được phân bố rộng rãi trên địa bàn toàn tỉnh. Tại hầu hết các địa phương đều có ít nhất 1 điểm bán hàng bình ổn giá, tập trung ở những nơi đông dân cư, nhu cầu tiêu thụ lớn.
Theo đánh giá của Sở Công Thương thì sau khi nhận được nguồn vốn vay ưu đãi, các doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể tham gia chương trình bình ổn giá thị trường về cơ bản thực hiện theo đúng cam kết với tỉnh, tiến hành ký hợp đồng thu mua hàng hoá, dự trữ và tổ chức các điểm bán hàng để phục vụ nhân dân. Các doanh nghiệp thực hiện niêm yết hàng bình ổn giá tới rộng rãi người dân. Chương trình đã góp phần tích cực vào việc điều tiết giá thị trường, đưa hàng hoá chất lượng tới tay người tiêu dùng; góp phần cải thiện mối quan hệ, hợp tác phát triển kinh tế giữa các địa phương trong tỉnh theo hướng thiết thực và hiệu quả; nâng cao nhận thức, tính chủ động, sáng tạo của doanh nghiệp trong việc mở rộng hợp tác liên kết giữa các mục tiêu bình ổn giá gắn kết với đầu tư, sản xuất , phân phối, tiêu thụ. Giúp cho doanh nghiệp chủ động một phần vốn phục vụ sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, các mặt hàng trong chương trình bình ổn giá đều do các doanh nghiệp sản xuất nên chương trình góp phần vào sự thành công của Cuộc vận động người Việt ưu tiên dùng hàng Việt. Ngoài ra, bình ổn giá còn tạo điều kiện thúc đẩy, phát triển hệ thống phân phối bán buôn, bán lẻ…
Còn nhiều bất cập
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, thì cả 2 cơ quan chủ trì chương trình là Sở Công Thương và Tài chính đều nhận định, chương trình vẫn tồn tại một số điểm yếu kém. Cụ thể, số lượng các điểm bán hàng chưa rộng khắp, nên đối tượng thụ hưởng trực tiếp vẫn chưa nhiều, việc đầu cơ mua hàng bình ổn rồi bán lại để hưởng chênh lệch còn khá phổ biến. Một số doanh nghiệp, hộ kinh doanh cam kết với tỉnh về giá bán hàng bình ổn thấp hơn giá thị trường ít nhất 10%. Nhưng thực tế giá bán một số mặt hàng như dầu ăn, sữa, đường các doanh nghiệp, hộ kinh doanh bán ra thị trường theo giá nhà sản xuất quy định và hưởng theo hoa hồng của nhà sản xuất (khoảng 3%). Do đó, doanh nghiệp và hộ kinh doanh không thể bán hàng hoá tham gia chương trình bình ổn giá theo đơn giá thấp hơn 10% giá thực tế. Vì nếu thực hiện điều này, doanh nghiệp bán được càng nhiều thì lại càng lỗ nặng hơn. Một số mặt hàng công nghệ thực phẩm qua chế biến phần lớn được cung ứng từ một số địa phương tỉnh ngoài hoặc nhập khẩu. Đối với mặt hàng lương thực, thực phẩm như: thịt gia súc, gia cầm, rau, củ, quả… một phần được sản xuất tại chỗ, phần còn lại phụ thuộc vào tỉnh ngoài. Đây là những mặt hàng dễ bị động về nguồn cung khi có nguy cơ dịch bệnh hoặc tác động khi giá thức ăn chăn nuôi tăng cao. Nếu khan hiếm xảy ra sẽ tác động tiêu cực đến giá cả, ảnh hưởng đến đời sống nhân dân. Mặt khác, việc kiểm tra thú y, vệ sinh an toàn thực phẩm còn gặp khó khăn khi kiểm soát giết mổ, vận chuyển chủ yếu ở các cơ sở nhỏ, thủ công, chăn nuôi quy mô hộ gia đình vẫn chiếm tỷ trọng lớn, tỷ lệ tiêu thụ qua các chợ dân sinh, truyền thống còn khá cao.
Đó là chưa kể hàng loạt các bất cập khác như hệ thống phân phối các mặt hàng thiết yếu nhìn chung phát triển còn mang tính tự phát, chưa theo quy hoạch, thiếu liên kết giữa sản xuất - dự trữ (giết mổ, chế biến) và tiêu thụ, phân bổ không đều. Thiếu doanh nghiệp bán lẻ có đủ vốn, năng lực, khả năng tổ chức, quản lý để định hướng liên kết các hoạt động phân phối hiện đại, bền vững. Hoạt động tổ chức nguồn hàng còn hạn chế do thiếu vốn, thiếu kho dự trữ, bảo quản… nên dễ bị lúng túng, bị động khi có biến động trên thị trường. Trật tự thị trường và văn minh thương mại còn nhiều hạn chế. Tình trạng buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ, không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, gây ô nhiễm môi trường… vẫn còn diễn biến phức tạp, gây thiệt hại cho nhà nước và người tiêu dùng. Vẫn còn doanh nghiệp tham gia Chương trình bình ổn giá chưa thực sự hoạt động có hiệu quả nên một số mặt hàng bình ổn chưa được phủ nhanh và giá cả niêm yết chưa được đảm bảo cam kết theo yêu cầu; chưa trả vốn vay kịp thời theo quy định. Một số mặt hàng nhập từ nơi khác vào (đường RE…) nên giá cả chịu ảnh hưởng của thị trường cả nước. Trong tình hình giá thị trường trong nước có nhiều biến động mạnh mẽ như trong thời gian qua thì dễ gây biến động cung cầu, giá cả các mặt hàng bình ổn lưu thông trên địa bàn tỉnh.
Cần thay đổi cách làm
Theo rất nhiều chuyên gia kinh tế phân tích thì bình ổn giá không được hiệu quả như mong muốn, chưa đánh giá được thực chất chương trình này có tác động giảm bao nhiêu phần trăm CPI. Theo từng năm ngân sách địa phương chi cho chương trình bình ổn giá cao lên nhưng thực tế khoản thụ hưởng của người dân thì lại rất ít, thậm chí là bằng không. Và chắc chắn là sẽ có khá nhiều số tiền bị “rơi vãi” trong quá trình thực hiện. Chính vì vậy mà dù rằng hỗ trợ của Quảng Ninh cho bình ổn giá chưa thấm tháp là bao so với các địa phương lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh nhưng cũng không phải là nhỏ đối với khoản chi ngân sách Nhà nước nên cần có sự xem xét tính toán rất kỹ đến đâu là đối tượng hỗ trợ, mặt hàng nào mới thực sự cần thiết phải hỗ trợ? Và cũng theo đề xuất của các chuyên gia kinh tế nên tập trung cho những mặt hàng chủ lực của tỉnh, những mặt hàng nông sản sản xuất tại địa phương, nếu làm đúng, làm đủ, làm trách nhiệm thì đây thực sự là chương trình rất ý nghĩa với người tiêu dùng, với thị trường và tác động tới tình hình kinh tế-xã hội trên địa bàn.
Phát biểu tại Hội nghị trực tuyến sơ kết, đánh giá chương trình bình ổn giá của Chính phủ với một số bộ, ngành và 36 tỉnh, thành phố trên cả nước vừa qua, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nhấn mạnh: Những kết quả của chương trình này có tác động tích cực, đặc biệt là các kết quả chỉ tiêu về số địa phương, số doanh nghiệp, điểm bán hàng đều tăng lên. Điều đáng mừng là chương trình đã tới được khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, tỷ lệ giảm giá duy trì được thường xuyên, đáng kể. Đây là một trong những biện pháp đóng góp hết sức quan trọng trong bài toán kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế của Chính phủ và có tác động tích cực đến mục tiêu an sinh toàn xã hội”. Như vậy vấn đề bình ổn giá trên địa bàn tỉnh trong những năm tới đây cần thay đổi cách làm như thế nào để chương trình thực sự hiệu quả, không chỉ dừng ở tầm vĩ mô và định tính như thời gian qua.
Hương - Nhung
| Người tiêu dùng nói gì? Chị Hoàng Thị Hồng Nghĩa, Chủ tịch HĐND xã Quảng La (huyện Hoành Bồ): Hiện nay việc đưa các mặt hàng bình ổn giá về các vùng nông thôn để bán còn rất hiếm hoi, tại khu vực này hầu hết chỉ có một số ít các gian hàng lưu động bày bán lẻ tẻ. Vì vậy tỉnh cần xem xét để đưa hàng hoá bình ổn về bán tại khu vực nông thôn, qua đó thúc đẩy sự phát triển hệ thống phân phối bán buôn bán lẻ; người tiêu dùng hiểu biết và tiếp nhận ngày càng nhiều hàng Việt; giảm dần việc tiêu thụ hàng ngoại, hàng kém chất lượng; nâng cao ý thức tiêu dùng của người dân. Anh Mai Thành Hưng, kế toán Thanh tra TP Hạ Long: Qua quan sát các điểm bán hàng bình ổn, mặt hàng bình ổn tôi thấy chưa phong phú, vẫn còn một số mặt hàng chưa bán với giá thấp hơn 10% so với giá thị trường như đã cam kết với tỉnh; một số mặt hàng không thuộc bình ổn để lẫn với các mặt hàng bình ổn dễ gây nhầm lẫn cho khách hàng, vẫn còn một số điểm bán hàng của doanh nghiệp chưa có kệ kê hàng hoá, hàng hoá để trực tiếp dưới đất gây mất vệ sinh… Do đó, để triển khai kế hoạch chương trình bình ổn giá trong thời gian tới, tỉnh cần xem xét và khắc phục những hạn chế để chương trình đạt hiệu quả cao hơn nữa. Ông Nguyễn Văn Hoan, Chủ tịch Uỷ ban MTTQ phường Cẩm Thuỷ (TP Cẩm Phả): Theo tôi thấy, các doanh nghiệp đều cam kết bán hàng bình ổn thấp hơn 10% so với sản phẩm cùng loại trên thị trường. Do đó, một số tiểu thương, lợi dụng tới mua hàng tại các gian hàng bình ổn với giá thấp về bán lại cho người tiêu dùng thu lợi cho bản thân. Như vậy, thực chất một phần các mặt hàng bình ổn chưa tới được tận tay người tiêu dùng mà ngược lại đã tạo kẽ hở cho các tư thương trục lợi. Chính vì thể, để triển khai có hiệu quả hơn nữa chương trình dự trữ hàng hoá bình ổn giá, tỉnh nên xem xét để các mặt hàng bình ổn tới được tận tay người tiêu dùng, tránh tình trạng người tiêu dùng phải mua hàng với giá cao. Cao Quỳnh |
