Cách đây hơn 10 năm, người dân xã Đồng Rui (huyện Tiên Yên) được chứng kiến những cuộc phá rừng ngập mặn rầm rộ vì những “đại gia” từ nơi khác đến chặt cây, đắp đầm nuôi tôm để thực hiện mục tiêu làm giàu cho xã. Thế nhưng, khi những “tối kiến” này được thực hiện, sau vài vụ tôm các chủ đầm đều lao đao vì tôm chết, tôm chậm lớn dẫn đến thất thu. Đồng Rui đã không giàu được như ước vọng mà trái lại ngày càng thêm “giàu” vì mất rừng.
Những người có công làm “rầu” cho Đồng Rui có gốc gác từ Nam Định, Thái Bình, Hải Phòng. Khi làm ăn không được, họ đều “cao chạy xa bay”, khiến hàng trăm ha ao đầm bỏ hoang nham nhở, giống như miếng áo rách khó vá. Cũng từ công cuộc phá rừng đắp đầm này mà Đồng Rui “giàu” thêm hộ nghèo, sống trong nhà tranh tre vì diện tích khai thác hải sản tự nhiên bị thu hẹp. Các cánh đồng mất rừng chắn sóng, khiến nhiều ha đồng lúa bị nhiễm mặn và nguy cơ trở thành “cánh đồng hoang”.
Các nông dân Đồng Rui kêu trời vì mất rừng, ruộng cấy bị nhiễm mặn, các chủ đầm hoang thì biệt tăm, hoặc có khi lúc ẩn, lúc hiện. Huyện Tiên Yên tích cực vào cuộc xoá nghèo, cải thiện cuộc sống cho người dân Đồng Rui, nhưng cách này không được, cách kia cũng không xong. Hướng đi hiệu quả nhất vẫn là khôi phục cánh rừng ngập mặn cho Đồng Rui, nhưng cách này xem ra khó, vì các chủ đầm đã được cơ quan chức năng cấp giấy phép đến năm 2015. Người dân trong xã gọi các đầm hoang của họ là “đầm 3 không” (không hiệu quả, không nộp thuế, không hoạt động). Ông Nguyễn Quốc Trưởng, Chủ tịch UBND xã Đồng Rui cho hay: “Các chủ đầm đều sử dụng đầm theo kiểu “trải chiếu chiếm chỗ”. Họ cũng nộp thuế, nhưng dây dưa, nhỏ giọt, hoặc nộp 1 năm rồi thì bỏ bẵng đến mấy năm; có chủ đầm đến 6 năm liền không nộp thuế. Thỉnh thoảng họ cũng thuê máy đến cuốc vài hôm coi như có hoạt động rồi lại bỏ đi”. Từ năm 2000 đến nay, thấy được giá trị của rừng ngập mặn Đồng Rui, lãnh đạo xã đã đề nghị và thu hồi được một số đầm hoang. Nhân dịp này, xã tranh thủ phát động bà con trồng cây ngập mặn phục hồi được 850ha đầm bỏ hoang, khoanh nuôi tái sinh trên 377ha. Trước mắt, xã mở nhiều cuộc tuyên truyền rộng rãi trong bà con; những “lâm tặc xã” phá rừng thì bị đưa ra khiển trách trong các cuộc họp dân và bị bêu tên trên hệ thống loa truyền thanh của xã. Cách làm này khá hiệu quả. Đến nay không còn hiện tượng người dân trong xã phá rừng.
Thế nhưng vẫn còn gần 200ha “đầm 3 không” còn phải chờ vài năm nữa mới thu hồi được. Và có lẽ phải đợi đến khi đó, người dân Đồng Rui mới có cơ hội vá lành lại chiếc áo xanh rừng ngập mặn đã nhiều năm bị rách nát.
Anh Vũ
