Thời gian qua, nhà nước, tỉnh đã có nhiều nghị định, văn bản quy định cụ thể hoá việc thực hiện, tuyên truyền pháp luật, đặc biệt là pháp luật lao động. Tuy nhiên, việc triển khai hoạt động này trong các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp có quy mô sản xuất nhỏ vẫn còn nhiều hạn chế.
Khảo sát của LĐLĐ tỉnh thời gian qua cho thấy, tình trạng vi phạm pháp luật lao động vẫn diễn ra ở nhiều mặt như: Vi phạm Bộ luật Lao động, Luật BHXH, Luật Công đoàn... Đối tượng vi phạm nhiều nhất là ở khối doanh nghiệp ngoài nhà nước (DNNNN).
Vi phạm trên nhiều lĩnh vực
Là một công nhân làm việc tại một doanh nghiệp tư nhân tại TP Hạ Long, chị Nguyễn Thị Minh, băn khoăn cho biết: Công ty lấy lý do chỉ cần lao động thời vụ nên chỉ ký hợp đồng lao động (HĐLĐ) 3 tháng 1 lần, thế nhưng tôi làm đến gần 2 năm rồi cũng chỉ được ký loại hợp đồng này. Một số lao động được tuyển dụng sau thì chỉ có hợp đồng miệng. Trong thời buổi người đông, việc khó nên chúng tôi vẫn phải “tặc lưỡi” chấp nhận để kiếm cơm.
Trên thực tế, việc thực hiện và tuyên truyền pháp luật lao động như Bộ luật Lao động; Luật BHXH; Luật Công đoàn trong doanh nghiệp nhất là DNNNN vẫn còn nhiều hạn chế. Cùng với việc chỉ thực hiện ký HĐLĐ theo chuỗi dưới 3 tháng nhằm mục đích trốn đóng BHXH thì nhiều DN còn vi phạm về việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở. Điển hình như công tác thực hiện đối thoại định kỳ tại nơi làm việc. Chính sách nhà nước quy định 3 tháng các DN phải tổ chức đối thoại một lần tại nơi làm việc, nhưng trong số 654 DN ngoài nhà nước có CĐCS trên địa bàn tỉnh thì rất ít đơn vị tổ chức đối thoại định kỳ. Còn trên 5.000 DN có số lượng lao động từ 10 người trở lên chưa có tổ chức công đoàn không tổ chức được hội nghị người lao động nói gì đến đối thoại.
Trong công tác thực hiện an toàn vệ sinh lao động, nhiều DN tư nhân không cấp phát đầy đủ trang thiết bị bảo hộ lao động cho công nhân, không tuyên truyền, tập huấn về an toàn lao động và khám sức khoẻ định kỳ, chế độ phụ cấp cho lao động làm việc ở những vị trí độc hại; không cải thiện môi trường làm việc định kỳ cho người lao động. Thậm chí nhiều DN còn không xây dựng nội quy lao động; không xây dựng thang bảng lương, chế độ chính sách cho lao động nữ vẫn hạn chế. Việc giải quyết các vấn đề khiếu nại, tố cáo của NLĐ vẫn chỉ rất chừng mực. Nhiều nơi, chủ DN còn đơn phương chấm dứt HĐLĐ và kỷ luật lao động. Có trường hợp DN còn bắt người lao động đặt cọc tiền, thu giữ bằng gốc để đảm bảo HĐLĐ, xử phạt lao động bằng tiền khi vi phạm nội quy…
Theo đánh giá của ông Nguyễn Văn Khánh, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật Công đoàn, Phó Trưởng ban chính sách pháp luật (LĐLĐ tỉnh) thì hầu hết các cơ quan, đơn vị đều thực hiện và tôn trọng pháp luật lao động, đặc biệt là khối ngành Than và các DN trung ương đóng trên địa bàn. Nhưng ở nhiều DN nhất là các DNNNN, một số doanh nghiệp FDI công tác thực hiện và tuyên truyền pháp luật lao động vẫn chưa thực hiện đến nơi đến chốn.
Vì sao doanh nghiệp "né" thực hiện?
Nguyên nhân khiến nhiều DN khu vực ngoài nhà nước chưa thực hiện tốt công tác pháp luật lao động là do các đơn vị này hầu hết quy mô nhỏ, luôn biến động. Tình hình kinh tế khó khăn, sản xuất kinh doanh của DN bị đình trệ, việc làm, tiền lương và các chính sách của người lao động còn khó đảm bảo nói gì đến tuyên truyền. Bên cạnh những DN thực sự khó khăn thì cũng có những DN cố tình né tránh trách nhiệm thực hiện pháp luật lao động. Dù tuyên truyền pháp luật là trách nhiệm của DN, nhưng hầu hết họ chưa chú trọng và cũng không có cán bộ tuyên truyền. Trong khi đó, nếu tổ chức tuyên truyền thì DN vừa phải tốn kém tiền thuê người lại mất ngày công lao động nên hầu hết họ đều “né” công tác này.
Hơn nữa về phía người lao động, nhiều người hiểu biết pháp luật lao động còn hạn chế lại phải bươn chải kiếm sống, nên dù có cơ hội được nghe tư vấn pháp luật lao động cũng “tiếc” một ngày công. Vì thế khi bị xâm phạm quyền lợi cũng đành “ngậm miệng” để giữ việc. Ở nhiều DN, chủ tịch CĐCS trình độ hiểu biết pháp luật còn hạn chế, tiếng nói công đoàn “nhẹ” hơn chuyên môn nên chưa đủ “tầm” để bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Còn các chính sách, nghị định, văn bản, thông tư hướng dẫn về pháp luật lao động thì chồng chéo, quá nhiều loại nên có muốn tra cứu thì cũng không biết tìm cái nào.
Mặc dù Luật Phổ biến giáo dục pháp luật năm 2012 đã ra đời nhưng công tác phổ biến tuyên truyền về luật chưa đi vào cuộc sống. Nhiều cơ quan, đơn vị, DN chưa triển khai, nếu có triển khai cũng coi đó là trách nhiệm của công đoàn. Không ít DN viện dẫn lý do thiếu thời gian và kinh phí tuyên truyền, không thể tập trung đông CNLĐ do người lao động làm việc theo ca kíp. Còn ngành Than dù làm tốt là thế nhưng phần lớn đối tượng được tuyên truyền cũng mới chỉ dừng lại từ tổ trưởng trở lên chứ chưa đến được với đông đảo người lao động. Đội ngũ báo cáo viên pháp luật của tỉnh thì mỏng, chưa phát huy hết vai trò. Có trường hợp các cơ quan chức năng dù đã thanh, kiểm tra và lập biên bản xử phạt, nhưng nhiều DN vẫn chây ì, cố tình vi phạm chính sách pháp luật lao động.
Vì thế, để giải quyết tình trạng vi phạm pháp luật lao động, trước hết cần nâng cao nhận thức của người sử dụng lao động, chủ tịch CĐCS và người lao động về pháp luật lao động. Các cơ quan, đơn vị, DN cần tạo điều kiện về thời gian, phân khai nguồn kinh phí thực hiện, tuyên truyền pháp luật. Lực lượng làm công tác tuyên truyền pháp luật cần chú trọng tuyên truyền hơn nữa ở các đơn vị cơ sở. Đặc biệt, nhà nước cần quan tâm hơn nữa đến đội ngũ làm công tác tuyên truyền pháp luật như phân cấp, có chế độ phụ cấp cho cán bộ tuyên truyền; thực hiện nghiêm các chế tài xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật lao động. Quan trọng là các chính sách, cơ chế tháo gỡ khó khăn cho DN của nhà nước, của tỉnh cần được thực hiện quyết liệt hơn nữa để giúp DN vượt qua cơn “bĩ cực”, phát triển sản xuất kinh doanh, đảm bảo đầy đủ các chế độ, chính sách cho người lao động…
Thanh Hằng
