Với mục tiêu khắc phục và giải quyết tình trạng gây ô nhiễm môi trường trong khu vực dân cư, thời gian vừa qua các cơ quan chức năng đã tích cực thực hiện việc di dời các cơ sở tiểu thủ công nghiệp (TTCN) gây ô nhiễm môi trường hoặc phải di dời theo quy hoạch đô thị trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ kịp thời.
Hỗ trợ tối đa
Ngày 8-2-2012, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 255/2012/QĐ-UBND về việc hỗ trợ di dời các cơ sở TTCN gây ô nhiễm hoặc phải di dời theo quy hoạch xây dựng đô thị. Đối tượng được áp dụng chính sách này là các cơ sở TTCN đang hoạt động sản xuất trước ngày 1-1-2012 và thuộc diện thực hiện di dời theo quyết định của UBND các huyện, thị xã, thành phố và chưa được cơ quan có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, hiện đang sử dụng đất ở, đất vườn để sản xuất (trừ trường hợp đất chiếm). Theo Quyết định trên, các đối tượng di dời đến địa điểm mới sẽ được hỗ trợ tiền thuê lại đất tại địa điểm mới với mức bằng 40% tiền thuê lại đất tại các khu, cụm công nghiệp, trong 5 năm đầu, với diện tích bằng diện tích đất đang sử dụng tại cơ sở cũ; hỗ trợ chi phí di dời cho các nhà xưởng là 500.000đồng/m2; hỗ trợ lãi suất vốn vay để đầu tư xây dựng cơ sở mới bằng 50% tổng số vốn đầu tư xây dựng cơ sở tại địa điểm mới; hỗ trợ 01 tháng tiền lương trả cho người lao động có thời gian làm việc đủ 6 tháng trở lên; hỗ trợ chi phí đào tạo nghề ngắn hạn ban đầu với số lao động mới tuyển dụng trong thời gian các cơ sở di dời phải tạm ngừng sản xuất.
Các đối tượng thuộc diện di dời nhưng tự chuyển đổi ngành nghề sản xuất đảm bảo các quy định về bảo vệ môi trường và quy hoạch xây dựng đô thị, sẽ được hỗ trợ cải tạo lại mặt bằng nhà xưởng, hỗ trợ trả lương cho người lao động trong thời gian ngừng sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề cho người lao động, mức hỗ trợ bằng với đối tượng thứ nhất. Các đối tượng thuộc diện di dời nhưng tự chấm dứt hoạt động sản xuất sẽ được hỗ trợ một lần với mức 300.000đồng/m2 nhà xưởng tại thời điểm chấm dứt hoạt động sản xuất nhưng không quá 300 triệu đồng đối với một cơ sở; hỗ trợ chi phí đào tạo ngắn hạn ban đầu nếu có nguyện vọng học nghề hỗ trợ 50% mức lương tối thiểu vùng trong thời gian 3 tháng với người lao động đã làm việc từ 12 tháng trở lên tính đến thời điểm nghỉ việc để chờ tìm việc làm mới. Có thể khẳng định rằng, những hỗ trợ này sẽ góp phần tích cực vào việc di dời các cơ sở TTCN, thu hút các doanh nghiệp hoạt động tại các khu, cụm công nghiệp đồng thời giải quyết các vấn đề về ô nhiễm môi trường, xây dựng và phát triển các khu dân cư, khu đô thị văn minh hiện đại.
Vướng mắc vẫn còn
Theo báo cáo của Sở Công Thương, tính đến nay, toàn tỉnh có 1.142 cơ sở TTCN thuộc diện phải di dời với các ngành nghề chủ yếu như: Mộc dân dụng, gia công cơ khí, tái chế nhựa, sửa chữa ô tô... Đây đều là những cơ sở nằm xen kẽ trong khu dân cư, gây phát sinh các vấn đề ô nhiễm về không khí, tiếng ồn, nước thải, rác thải làm thay đổi chất lượng môi trường sống của người dân. Khó khăn nhất hiện nay đó là hầu hết các địa phương đang “loay hoay” trong việc tìm quỹ đất để di dời các cơ sở TTCN. Điển hình là TP Cẩm Phả, toàn thành phố có 345 cơ sở phải di dời với tổng diện tích mặt bằng đang sản xuất là 1.117.599m2 với nhu cầu thuê đất khi phải di dời là 100%; tổng số lao động tại các cơ sở là 6.156 người. Theo rà soát, thành phố đã có một nửa các cơ sở tự nguyện thực hiện di dời tuy nhiên đến thời điểm hiện tại thành phố chưa có một cụm công nghiệp, khu công nghiệp khiến cho các sở sở TTCN không biết phải đi đâu về đâu. Một khó khăn khác đó là việc rà soát, thống kê đánh giá xác định các cơ sở TTCN phải di dời theo quy hoạch đô thị và gây ô nhiễm môi trường chưa sát với thực tế do năng lực và trang thiết bị của cán bộ địa phương còn nhiều hạn chế.
Là một trong những địa phương đi đầu trong việc thực hiện di dời các cơ sở TTCN ra khỏi khu dân cư, ông Hồ Ngọc Hoài, Trưởng phòng Kinh tế TP Hạ Long cho biết: Trên địa bàn thành phố hiện có 174 cơ sở TTCN thuộc diện di dời. Theo kế hoạch, năm 2013 thành phố sẽ thực hiện di dời 20-25 cơ sở, năm 2014 di dời 40-50 cơ sở, năm 2015 di dời 50-60 cơ sở và di dời các cơ sở còn lại vào năm 2016. Đợt 1 năm 2013, thành phố đã kiểm tra và phê duyệt danh sách di dời đối với 10 cơ sở đồng thời tiếp tục hoàn thiện hồ sơ duyệt danh sách đợt 2 đối với 14 cơ sở. Đến thời điểm hiện tại, đã có 2 cơ sở thực hiện tháo dỡ nhà xưởng, 2 cơ sở đăng ký thuê đất tại cụm công nghiệp. Hiện nay, địa điểm di dời các cơ sở TTCN được TP Hạ Long quy hoạch tại CCN Hà Khánh (phường Hà Khánh) do Công ty CP Tập đoàn Kinh tế Hạ Long làm chủ đầu tư. Tuy nhiên, đa số các cơ sở phải di dời là những cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, tự phát nên nhu cầu thuê đất chỉ từ 50m2-1.000m2 trong khi đó các lô đất trong CCN hiện nay lớn gấp nhiều lần so với nhu cầu của chủ cơ sở. Thêm vào đó, các cơ sở phải di dời đều gặp không ít khó khăn về tài chính nên việc chuyển đến địa điểm mới với mức chi phí đầu tư lớn khiến cho chủ cơ sở không mặn mà. Bên cạnh đó, CCN Hà Khánh nằm cách khá xa khu trung tâm, địa điểm giao thông chưa thuận lợi. Do đó việc giải quyết vấn đề di dời từ một địa điểm trung tâm thuận lợi về sản xuất ra một CCN mới xa hơn, gây tốn kém về di chuyển, chi phí kinh doanh tăng lên... cũng khiến nhiều doanh nghiệp lo lắng về khả năng ổn định sản xuất. Các chính sách hỗ trợ cho người lao động từ chuyển đổi ngành nghề, tự nguyện dừng sản xuất nhưng phải có sổ BHXH đã gây khó khăn cho người lao động, chủ cơ sở.
Trao đổi với chúng tôi ông Phạm Quang Thái, Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết: Sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng giao thông; hỗ trợ về mặt thông tin, chính sách, tạo mọi điều kiện thuận lợi mời gọi nhà đầu tư vào đầu tư cơ sở hạ tầng... là những vấn đề mấu chốt để tháo gỡ những khó khăn hiện nay. Mặc dù, thời gian qua tỉnh đã quy hoạch một số khu, cụm công nghiệp như Hà Khánh, Kim Sen, Ninh Dương, Hải Hoà... đáp ứng yêu cầu việc di dời các cơ sở nằm rải rác trong khu dân cư. Song hạ tầng tại một số khu, cụm công nghiệp chưa được đầu tư. Trong khi đó việc tìm kiếm và thu hút lại gặp không ít khó khăn do vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi kéo dài... Đa phần các cơ sở thuộc diện di dời đều tồn tại và hoạt động lâu dài trong khu dân cư. Đối với những cơ sở thuộc đối tượng bắt buộc phải di dời cần phải có lộ trình cụ thể, phải thoả mãn lợi ích chung cho chủ cơ sở và người lao động. Đồng thời, cần đảm bảo cơ sở hạ tầng hoàn chỉnh để sau khi di dời DN nhanh chóng ổn định và khôi phục sản xuất. Các địa phương cần xây dựng lộ trình cụ thể để thực hiện di dời đồng thời đối với các địa phương chưa xác định được địa điểm di dời cần tạo mọi điều kiện để cơ sở yên tâm hoạt động.
Cao Quỳnh
