Phát triển công nghiệp chế biến là khâu đột phá để CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Trong điều kiện chính sách kinh tế mở, sự phát triển của công nghiệp chế biến còn làm tăng kim ngạch xuất khẩu, mang lại nguồn ngoại tệ khá lớn, góp phần giảm bớt sự mất cân đối giữa xuất khẩu và nhập khẩu.
Quảng Ninh có nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên, thuận lợi phát triển ngành công nghiệp chế biến. Với lợi thế bờ biển dài là cơ sở cần thiết cho ngành công nghiệp chế biến thuỷ sản của tỉnh Quảng Ninh phát triển. Toàn tỉnh hiện có gần 1.000 cơ sở chế biến thuỷ sản, có 5 nhà máy đông lạnh công suất 118.674 tấn và trên 100 cơ sở chế biến nước mắm như: Công ty CP Xuất nhập khẩu thuỷ sản Quảng Ninh, Công ty Xuất khẩu thuỷ sản II, Công ty Phú Minh Hưng, Công ty CP Thuỷ sản Cái Rồng, Công ty CP Thuỷ sản Đại Yên... Cùng với đó, tính từ đầu năm đến nay, sản lượng thuỷ sản chế biến trên toàn tỉnh đạt 1.475 tấn. Bên cạnh lợi thế biển bạc, trong những năm gần đây ngành công nghiệp chế biến lâm sản của tỉnh đã có những bước phát triển đáng kể, từng bước tận dụng được lợi thế rừng vàng. Địa hình Quảng Ninh cho phép phát triển một nền sản xuất nông - lâm nghiệp đa dạng, cả trồng rừng, bảo vệ và khai thác hợp lý tài nguyên rừng... nhiều loài cây, con có thể thích nghi và phát triển trên các dạng địa hình khác nhau, trong môi trường khí hậu đa dạng.
Tận dụng được lợi thế này, ngành công nghiệp chế biến lâm sản của tỉnh đã có những bước tăng trưởng mạnh. Chỉ tính riêng từ đầu năm đến nay, sản lượng chế biến gỗ toàn tỉnh đạt 2.095m3, chế biến nhựa thông đạt 8.780 tấn, dăm gỗ xuất khẩu đạt 212.500 tấn. Hiện trên địa bàn tỉnh có nhiều cơ sở sản xuất gỗ, sản xuất giường, tủ, bàn ghế và chế biến lâm sản như: Nhà máy ván ép MDF, Xưởng ván ghép Uông Bí, Công ty CP Thông Quảng Ninh... Đơn cử như ở Ba Chẽ, xác định rõ kinh tế rừng là chủ đạo trong phát triển kinh tế - xã hội của huyện, nên thời gian qua huyện Ba Chẽ đã tăng cường các hoạt động thu hút đầu tư, nhất là đầu tư của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến lâm sản. Đến thời điểm này 4 doanh nghiệp sản xuất, chế biến lâm sản có công suất hoạt động từ 20.000m3 đến 30.000m3 gỗ mỗi năm đã trình phương án đầu tư cụ thể và đạt được các bước cơ bản trong thủ tục đầu tư. Tổng công suất của cả 4 doanh nghiệp khi đi vào hoạt động là gần 100.000m3 gỗ thành phẩm/năm, tạo việc làm cho trên 3.000 lao động. Và mới đây, tại xã Nam Sơn (Ba Chẽ), Công ty CP gỗ Thanh Lâm triển khai xây dựng Dự án Nhà máy chế biến gỗ Nam Sơn. Dự án Nhà máy chế biến gỗ Nam Sơn được xây dựng trên diện tích gần 8ha tại Cụm công nghiệp Nam Sơn có tổng mức đầu tư gần 200 tỷ đồng, công suất 80.000 tấn sản phẩm/năm. Dự kiến sau 6 tháng triển khai xây dựng, nhà máy sẽ cho ra sản phẩm đầu tiên. Có thể nói đây là những tín hiệu đáng mừng của hoạt động sản xuất, chế biến lâm sản trên địa bàn huyện Ba Chẽ và Quảng Ninh nói chung. Không chỉ có sự gia tăng về số lượng mà những năm qua với sự đầu tư mới và đầu tư chiều sâu cải tiến công nghệ, thiết bị, các sản phẩm chế biến nông - lâm - thuỷ sản và thực phẩm đã tìm được chỗ đứng trên thị trường một số nước, vùng lãnh thổ như: Trung Quốc; Đài Loan, Hồng Kông (Trung Quốc); Singapore...
Công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản và thực phẩm của Quảng Ninh trong những năm qua đã có những bước phát triển vượt bậc. Tuy nhiên, nhìn chung công nghiệp chế biến trên địa bàn tỉnh đến nay vẫn chưa phát huy hết các lợi thế tuyệt đối mà mình có, chưa có đủ lực lượng lao động hùng hậu đã được đào tạo tốt, cũng chưa có đội ngũ cán bộ quản lý, khoa học công nghệ trình độ cao để đưa Quảng Ninh phát triển nhanh, mạnh, bền vững. Số lượng các cơ sở sản xuất đông đảo, nhưng giá trị sản xuất của phân ngành này vẫn còn chiếm một tỷ trọng tương đối khiêm tốn trong tổng giá trị sản xuất công nghiệp của toàn tỉnh. Chỉ có một số cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài như chế biến dầu thực vật, chế biến bột mì hoặc các cơ sở chế biến thuỷ sản xuất khẩu có thiết bị tương đối đồng bộ và tiên tiến. Hơn nữa, các doanh nghiệp chế biến trên địa bàn tỉnh hiện nay phần lớn là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, do đó trình độ tổ chức, quản lý của các doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh vực này còn nhiều hạn chế...
Thiết nghĩ, để ngành công nghiệp chế biến phát triển tương xứng với tiềm năng, các ngành, các cấp cần có một chiến lược dài hơi để khắc phục những bất cập hiện nay, đồng thời tăng cường liên kết của các doanh nghiệp, phát triển thị trường mới để đưa các sản phẩm đảm bảo các tiêu chuẩn xuất khẩu vào các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản và các nước EU...
Cao Quỳnh
