Là tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, những năm qua công nghiệp Quảng Ninh luôn duy trì được nhịp độ phát triển, tốc độ tăng trưởng bình quân 10-20%/năm. Tuy nhiên, để ngành công nghiệp của tỉnh phát triển cân đối và mang tính bền vững, Quảng Ninh đang hướng đến phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, coi đây là động lực tăng trưởng chính trong giai đoạn tới...
Dấu ấn năm 2014
Nhìn lại năm 2014, mặc dù tình hình KT-XH còn không ít khó khăn, song giá trị tăng thêm của ngành công nghiệp Quảng Ninh vẫn ở mức khá, với giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 32.845 tỷ đồng (tăng 8,9% so với năm 2013). Như vậy, ngành công nghiệp Quảng Ninh đã có sự phục hồi và lấy lại đà tăng trưởng, góp phần đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh đạt mức cao so với kế hoạch đề ra.
Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, một trong những nguyên nhân làm khởi sắc “bức tranh” công nghiệp Quảng Ninh là những chuyển biến về thu hút FDI trong lĩnh vực trọng điểm (như điện lực, công nghiệp chế biến, phụ trợ, du lịch, dịch vụ...). Năm 2014, công nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt 8.264 tỷ đồng, tăng 77,5% so với cùng kỳ và chiếm trên 71% số vốn trong tổng số 101 dự án FDI còn hiệu lực. Qua đó đã góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, thúc đẩy chuyển giao công nghệ tiên tiến và phát triển một số ngành kinh tế quan trọng của tỉnh như: Công nghiệp dệt, công nghiệp chế biến thực phẩm, đất hiếm, sản xuất điện... Điển hình như tháng 11-2014, Tập đoàn Texhong (Trung Quốc) đã khởi công Dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng KCN Texhong Hải Hà với tổng mức đầu tư 4.520 tỷ đồng. Như vậy, cùng với Công ty Dệt may Texhong Ngân Long (TP Móng Cái), Tập đoàn Texhong đã trở thành doanh nghiệp đi tiên phong tạo bước đột phá trong phát triển ngành dệt may của tỉnh.
Cũng như vậy, trong tháng 10-2014, Nhà máy sản xuất hệ thống dây dẫn và cụm thiết bị điện ô tô thuộc Công ty TNHH Yazaki Việt Nam (KCN Đông Mai) đi vào hoạt động, tạo ra sản phẩm công nghiệp hỗ trợ quy mô lớn đầu tiên của tỉnh với số vốn đầu tư trên 35 triệu USD. Đặc biệt, ngày 3-12, tại KCN Cái Lân (TP Hạ Long), Công ty TNHH Xay lúa mì VFM-WILMAR, thuộc liên doanh Tập đoàn Quốc tế Wilmar - Singapore và Tập đoàn FFM (Malaysia) đã tổ chức khánh thành Dự án Nhà máy xay lúa mỳ VFM-Wilmar. Với tổng vốn đầu tư trên 988 tỷ đồng, quy mô 500 tấn lúa mì/ngày, dự án cho thấy một tiềm năng phát triển công nghiệp sản xuất đồ uống và sản xuất thực phẩm thông qua hợp tác với các tập đoàn kinh tế có quy mô lớn ở Quảng Ninh.
Đáng chú ý hơn, năm 2014 cũng là năm đánh dấu sự phục hồi tăng trưởng trở lại của ngành Than, ngành có hoạt động kinh tế lớn nhất trên địa bàn tỉnh. Nếu năm 2013, sản lượng than khai thác sụt giảm 2,7% thì năm 2014, đã tăng 1,5%. Điều đó đã có những tác động nhất định đến giá trị sản xuất công nghiệp của tỉnh. Bên cạnh công nghiệp khai khoáng, dệt may, công nghiệp nhiệt điện cũng có bước phát triển đột phá, đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm nhiệt điện lớn nhất trên cả nước. Tính đến thời điểm hiện tại, tổng công suất phát điện của tỉnh khoảng 2.950MW; sản lượng điện sản xuất đạt 15.086 triệu Kwh (tăng 41,4%). Dự kiến năm 2015, tổng công suất điện của tỉnh là 5.150MW, chiếm 15% sản lượng điện cả nước…
Và lộ trình những năm tới
Bên cạnh những kết quả nổi bật kể trên, công nghiệp Quảng Ninh những năm qua vẫn bị đánh giá là phát triển mất cân đối và thiếu tính bền vững. Do phát triển chủ yếu dựa vào tài nguyên khoáng sản nên ngày càng có nhiều quan ngại liên quan đến tác động về môi trường và sức khoẻ người dân từ hoạt động này. Mặt khác, sự mất cân đối ấy cũng khiến cho các lĩnh vực sản xuất cơ khí, hoá chất, dệt may, chế biến thực phẩm v.v.. không phát triển tương xứng với tiềm năng lợi thế của tỉnh, đồng thời làm cho công nghệ cao, công nghệ sạch cũng không phát triển mạnh. Hay như đánh giá của các chuyên gia kinh tế, năng suất trong hoạt động chế biến, chế tạo của Quảng Ninh đứng thứ 4 trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ (sau Hà Nội, Vĩnh Phúc và Bắc Ninh), tuy nhiên Quảng Ninh lại chưa phát huy hết thế mạnh này. Thống kê cho thấy, hoạt động chế biến, chế tạo trải đều tại 8/14 địa phương trên địa bàn tỉnh với trên 7.100 doanh nghiệp tham gia nhưng có tới 65% trong số này là doanh nghiệp nhà nước; 20% là doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ; 15% doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Chỉ có một số rất ít doanh nghiệp nước ngoài lớn như: Công ty TNHH Dầu thực vật Cái Lân của Tập đoàn Wilmar International và Tập đoàn Texhong.
Đứng trước tình hình trên, để thực hiện mục tiêu đến năm 2015 cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại, tỉnh đã tiến hành lập các quy hoạch chiến lược nhằm phát huy cao độ nội lực kết hợp với nguồn lực bên ngoài để đẩy nhanh phát triển công nghiệp toàn diện. Đến nay, tất cả các quy hoạch chiến lược của tỉnh đều được triển khai một cách đồng bộ. Ngành công nghiệp sạch, công nghệ cao được lồng ghép, khớp nối trong một tổng thể, với 2 trụ cột chính là: Dịch vụ tổng hợp hiện đại - Nông nghiệp xanh và kinh tế biển. Theo đó, đến năm 2020, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt khoảng 12-13%, giai đoạn 2020-2030 đạt khoảng 6-7%; cơ cấu GDP theo hướng dịch vụ - công nghiệp, dịch vụ chiếm 51-51%, công nghiệp và xây dựng 45-46%, nông nghiệp 3-4%. Phấn đấu giá trị tăng thêm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo bình quân tăng 14%; tỷ lệ tăng trưởng ngành sản xuất VLXD ở mức 10%/năm tới năm 2020. Đối với hoạt động khai thác than sẽ tập trung nghiên cứu công nghệ khai thác tiên tiến nhằm giảm thiểu tác động đến môi trường, tận thu tối đa nguồn tài nguyên. Phấn đấu tăng trưởng giá trị gia tăng ngành Than là 3,5%/năm trong giai đoạn đến năm 2015 và 3,1% trong giai đoạn 2015-2020.
Với mục tiêu tạo ra bức tranh công nghiệp ngày một cân đối và phát triển bền vững, trong đó ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trở thành động lực tăng trưởng chính, Quảng Ninh sẽ chú trọng tới 2 ưu tiên sau: Xây dựng các ngành đột phá bằng cách thu hút các tập đoàn sản xuất quốc tế lớn theo định hướng ưu tiên các dự án kỹ thuật cao, các dự án thân thiện với môi trường, tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, sản phẩm xuất khẩu; tiếp tục duy trì và phát triển các tiểu ngành hiện tại như khai thác khoáng sản phi kim loại, sản xuất VLXD, gốm sứ, cơ khí… theo hướng đổi mới năng lực sản xuất, cải thiện thương hiệu”.
Theo định hướng này, Quảng Ninh đã và đang giữ đúng lộ trình đến năm 2020 sẽ trở thành tỉnh dịch vụ - công nghiệp, với mức phát triển chung tương đương mức hiện tại của các quốc gia thu nhập trung bình trong khu vực Đông Nam Á và đến năm 2030, trở thành tỉnh dịch vụ - công nghiệp hiện đại...
Hoàng Nga
