Đào tạo, nâng cao tay nghề cho người lao động: Cần sự phối hợp chặt chẽ của "3 nhà"

Những năm qua, rất nhiều doanh nghiệp, nhà đầu tư chiến lược đã đổ dòng vốn vào Quảng Ninh, kéo theo đó là số lượng người lao động ngày càng tăng. Theo báo cáo của Sở Lao động, Thương binh và Xã hội, lực lượng lao động toàn tỉnh hiện có 723.200 người/1.235.500 dân. Như vậy tỉnh ta đang ở giai đoạn “dân số vàng”, cần được phát huy, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Lao động dư thừa - doanh nghiệp vẫn thiếu

Qua khảo sát thực tế, nhiều chủ doanh nghiệp cho biết, tỷ lệ lao động phổ thông tại các công ty không có chuyên môn kỹ thuật còn cao, hoặc lao động dù đã có bằng đào tạo nghề, nhưng doanh nghiệp vẫn phải đào tạo lại. Lực lượng lao động vẫn trong tình trạng thiếu các kỹ năng làm việc nhóm, tác phong công nghiệp, yếu kém về tin học, ngoại ngữ, thiếu hiểu biết về pháp luật... Năng lực đổi mới, sáng tạo khoa học và công nghệ của lực lượng lao động có trình độ cao còn nhiều yếu kém.

Một nghịch lý được Trung tâm Giới thiệu việc làm tỉnh thừa nhận là trong khi nhiều lao động khó tìm việc làm, thì các doanh nghiệp lại thiếu lao động, nhất là lao động có chuyên môn kỹ thuật. Nguyên nhân do chất lượng lao động không đáp ứng yêu cầu. Đặc biệt, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không muốn nhận học sinh học nghề, làm cho nhiều lao động qua đào tạo không có việc làm, hoặc phải làm trái với nghề được đào tạo. Bởi thực tế cơ cấu ngành nghề được đào tạo chưa thực sự phù hợp, nghề doanh nghiệp cần tuyển thì các trường không đào tạo. Thêm nữa, công nghệ máy móc trong các doanh nghiệp đã thay đổi từ lâu nhưng các trường vẫn dạy bằng công nghệ cũ kỹ, lạc hậu... Nhiều doanh nghiệp dệt may, giầy da rất khó tuyển lao động do tỉnh không có trường đào tạo nghề này. Bên cạnh đó, tình trạng sinh viên tốt nghiệp ở các trường đại học, cao đẳng thất nghiệp nhiều đã được cảnh báo, nhưng việc định hướng cơ cấu ngành nghề cho học sinh sau khi tốt nghiệp THPT vẫn chưa sát. Nhiều lao động có bằng đại học phải đi làm CNLĐ. Điều này đã gây lãng phí chất xám, tiền của xã hội và chính gia đình những sinh viên. Đây cũng là quan điểm lạc hậu trong chọn nghề ở nước ta là vẫn chỉ coi trọng bằng cấp, coi lao động có bằng cấp cao là chất lượng cao…

Có thể nói, chất lượng nguồn nhân lực của tỉnh nói riêng cũng như cả nước nói chung chưa thực sự đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp, tình trạng thất nghiệp của lao động có bằng cấp cao ngày càng nhiều. Trong khi đó, nước ta đang trong tiến trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, sự di chuyển lao động giữa các quốc gia sẽ diễn ra mạnh mẽ, sự cạnh tranh trong thị trường lao động càng trở nên gay gắt. Trước yêu cầu của thời kỳ hội nhập, nếu không có những giải pháp khoa học, tích cực, nhất là trong công tác đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực theo tiêu chuẩn quốc tế thì Quảng Ninh sẽ khó thực hiện được định hướng phát triển là tỉnh dịch vụ, công nghiệp như đã đề ra.

Đào tạo kết hợp “3 nhà”

Thời gian qua, công tác đào tạo nhân lực có chất lượng cao được tỉnh xác định là một trong 3 khâu đột phá chiến lược. Qua đó, tỉnh đã xây dựng phương thức đào tạo nghề kết hợp “3 nhà”: “Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp” với mục tiêu tìm các giải pháp gắn kết công tác đào tạo nghề với nhu cầu sử dụng lao động của doanh nghiệp. 5 năm qua, các đơn vị dạy nghề đã đào tạo được 156.165 người. Hệ thống dạy nghề đã có sự đổi mới mạnh mẽ, chuyển đào tạo từ ngắn hạn, dài hạn sang đào tạo theo ba cấp trình độ đào tạo, chuyển từ đầu tư dàn trải theo trường sang đầu tư tập trung trọng điểm theo nghề, chuyển đào tạo theo hướng “cung” sang hướng “cầu” của thị trường lao động, đào tạo gắn với việc giải quyết việc làm sau đào tạo. Qua thống kê cho thấy tỉ lệ học sinh, sinh viên tốt nghiệp được giải quyết việc làm sau đào tạo nghề bình quân đạt 77,55%  (cao hơn gần 10% so với tỷ lệ chung của cả nước). Con số này chứng tỏ chất lượng đào tạo của các cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh đã bước đầu được thị trường lao động chấp nhận. Công tác đào tạo nghề gắn với nhu cầu sử dụng lao động của doanh nghiệp và thị trường lao động đã được các cơ sở đào tạo nghề tích cực chủ động triển khai.

Tuy nhiên, theo Quy hoạch phát triển nhân lực tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 thì dự báo tổng nhu cầu nhân lực của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 sẽ vào khoảng 380.000 lao động. Trong đó, tình trạng thiếu hụt nhân lực lớn nhất là ở các ngành: Công nghiệp chế biến, khách sạn và nhà hàng, vận tải và kho bãi, thương nghiệp, sửa chữa xe có động cơ, đồ dùng cá nhân và gia đình. Điều này đặt ra nhiệm vụ rất lớn cho các cơ sở đào tạo nghề cần nghiên cứu để tổ chức tuyển sinh, đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu của xã hội và doanh nghiệp.

Để nâng cao chất lượng nhân lực, vấn đề cốt lõi là phải tạo sự đột phá về chất lượng đào tạo nghề nghiệp. Do vậy, tỉnh đã tập trung một số định hướng đào tạo nghề cụ thể thời gian tới. Trước tiên là tăng cường đào tạo trình độ cao đẳng, trung cấp, đáp ứng nhu cầu nhân lực lao động có trình độ tay nghề cao, thí điểm đào tạo một số nghề trọng điểm cấp quốc gia, khu vực ASEAN và quốc tế phục vụ các ngành kinh tế mũi nhọn, khu công nghiệp. Thứ hai là nâng cao chất lượng đào tạo nghề. Thứ ba, duy trì đào tạo nghề trình độ sơ cấp nhằm từng bước trang bị kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, theo ông Nguyễn Nam Thắng, Phó Phòng Dạy nghề (Sở LĐ-TB&XH), cần tăng cường công tác tuyên truyền, tư vấn định hướng nghề nghiệp để người lao động hiểu rằng vào đại học không phải là con đường duy nhất. Các đơn vị quản lý nhà nước địa phương cần tăng cường hỗ trợ các cơ sở đào tạo về cơ chế, chính sách. Bản thân các cơ sở  đào tạo nghề cũng phải tự đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo. Doanh nghiệp phải vào cuộc sâu hơn nữa cùng các cơ sở đào tạo nghề, hỗ trợ cơ sở đào tạo về trang thiết bị đào tạo. Tỉnh cũng cần ban hành cơ chế đối với doanh nghiệp khi tuyển lao động vào làm việc bắt buộc người lao động phải qua đào tạo. Song song với đó, các nhà đầu tư cần xây dựng phương án đào tạo nhân lực, Sở LĐ-TB&XH sẽ tổng hợp và hướng dẫn các cơ sở đào tạo nghề phối hợp với các nhà đầu tư tổ chức đào tạo nhằm cung cấp đầy đủ, kịp thời đảm bảo chất lượng nhân lực cho dự án của nhà đầu tư khi đi vào hoạt động.

Thanh Hằng