Được chính quyền xã Thạch Hà, huyện Cẩm Phả cũ cấp một khu đất tại thôn Cầu Gang (nay là thôn 9, xã Hạ Long, huyện Vân Đồn) và có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đầy đủ vào năm 1980, gia đình ông Phạm Văn Thanh không nghĩ có ngày vướng vào tranh chấp đến nỗi phải ra tòa. Thế nhưng, từ năm 2003 đến nay, ông Thanh đã phải ròng rã “ôm đơn’ đi “gõ cửa” các cơ quan chức năng để đòi lại phần đất của gia đình mình.
Đất ở ổn định bỗng nhiên bị cấp cho người khác
Theo trình bày của ông Phạm Văn Thanh (SN 1955), năm 1980 sau khi đi bộ đội phục viên trở về địa phương, ông đã làm đơn xin UBND xã Thạch Hà, huyện Cẩm Phả cấp cho một khu đất để làm nhà sinh sống và canh tác. Thửa đất này vốn thuộc của Hợp tác xã 16/10, do không còn hoạt động, nên HTX xã 16/10 và xã Thạch Hà, huyện Cẩm Phả đã đồng ý cấp và giao toàn bộ khu đất này cho hộ ông Phạm Văn Thanh quản lý sử dụng, nhưng chưa được xác định diện tích cụ thể mà chỉ có các mốc danh giới. Cụ thể: phía Đông giáp khe suối, phía Bắc giáp kho muối HTX 16/10; phía Tây giáp với đường ngõ xóm; phía Nam giáp biển. Căn cứ vào đơn xin cấp đất và xem xét hoàn cảnh của ông Thanh, ngày 5/5/1980, UBND xã Thạch Hà đã duyệt ký và cấp đất cho ông Thanh tại vị trí trên để xây dựng nhà ở và phát triển sản xuất. Văn bản duyệt ký cấp đất cho ông Thanh có đóng dấu của UBND xã Thạch Hà.
Sau khi được cấp đất, gia đình ông Phạm Văn Thanh đã xây dựng 1 căn nhà và sinh sống, canh tác ổn định tại mảnh đất nói trên. Tuy nhiên, vào năm 1992, UBND huyện Cẩm Phả đã cấp cho ông Nguyễn Đức Quảng một thửa đất có diện tích 200m2 (rộng 10m, dài 20m) tại thôn 9, xã Hạ Long, huyện Vân Đồn (theo giấy phép xây dựng và sử dụng đất ngày 31/10/1992) đè lên một phần diện tích đất mà gia đình ông Thanh đang sinh sống ổn định từ năm 1980.
Đến năm 2003, khi ông Quảng làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất toàn bộ diện tích 200m2 được cấp, do thiếu hiểu biết pháp luật, ông Thanh đã ký xác nhận ranh giới đất cho ông Quảng. Căn cứ vào đó, UBND huyện Vân Đồn đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Quảng. Cùng thời điểm này, ông Thanh đang cho xây dựng một ngôi nhà mới có diện tích 45m2, trong đó có 35,64m2 trùng vào phần đất mà UBND huyện Vân Đồn đã cấp cho ông Quảng vào năm 2003.
Cho rằng ông Thanh chiếm dụng một phần đất của gia đình mình để xây nhà nên ông Quảng đã kiến nghị đến UBND xã Hạ Long yêu cầu ông Thanh phải trả lại đất, tuy nhiên ông Thanh không chấp nhận. Đến năm 2004, ông Quảng đã khởi kiện ông Thanh ra Tòa án Nhân dân huyện Vân Đồn yêu cầu trả lại đất.
Bức xúc trước việc thửa đất của gia đình đã được chính quyền cấp với đầy đủ giấy tờ và được nhiều người trong thôn chứng kiến, nay bỗng nhiên lại bị lấy để cấp cho người khác, ông Thanh cho biết: Do thiếu hiểu biết pháp luật nên khi cán bộ địa phương bảo ký thì tôi ký, chứ nếu biết là ký để xác nhận đất giáp ranh để chính quyền lấy chính phần đất của đất gia đình tôi đang sinh sống ổn định từ hàng chục năm trước để cấp cho người khác thì tôi sẽ không bao giờ đồng ý. Đây là việc làm quan liêu, tắc trách của chính quyền địa phương, nên đã gây nên rất nhiều rắc rối và hệ lụy cho gia đình tôi, thậm chí gia đình đứng trước nguy cơ bị mất trắng 200m2 đất vốn của gia đình tôi.
Đi tìm hiểu nguồn gốc thửa đất của gia đình ông Thanh, chúng tôi đã tìm về xã Hạ Long để rõ ngọn, ngành. Tại đây, chúng tôi đã trao đổi với ông Dương Văn Ninh, Phó Chủ tịch UBDN xã Hạ Long. Theo ông Ninh, khu vực đất của gia đình ông Phạm Văn Thanh trước đây là của Hợp tác xã 16 -10. Năm 1980, sau khi ông Thanh có đơn xin cấp đất, UBND xã đã ký duyệt và có dấu đỏ xác nhận việc giao đất cho ông Thanh. Sau khi được cấp đất ông Thanh đã làm nhà ở và sinh sống ổn định cho đến nay.
Sau khi xảy ra tranh chấp giữa hộ ông Thanh và hộ ông Quảng, chính quyền xã Hạ Long đã tiến hành họp khu dân cư để xác nhận nguồn gốc đất. Tại cuộc họp, tất cả người dân đều xác nhận gia đình ông Thanh đã sinh sống ổn định từ năm 1980.
Cuối buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND xã Hạ Long, Dương Văn Ninh bộc bạch: Xã thừa nhận việc cấp đất cho ông Quảng chồng lên đất của ông Thanh là chưa đúng, vì vậy, năm 2005, xã đã báo cáo với huyện sẽ tìm một vị trí đất phù hợp với quy hoạch để cấp lại đất cho ông Quảng. Nhưng do khó khăn, vướng mắc về thủ tục cộng với nhiều việc phát sinh nên vụ việc đã không được thực hiện nên đến nay vấn đề vẫn không được giải quyết dứt điểm.
Bản án đã thực sự công minh?
Theo tìm hiểu, trước đó, tại Bản án sơ thẩm số 06/2004/DSST, ngày 23/12/2004, của Tòa án Nhân dân huyện Vân Đồn tuyên: Chấp nhận đơn khởi kiện, buộc ông Phạm Văn Thanh có nghĩa vụ trả ông Nguyễn Đức Quảng 200m2 đất tại thôn 9, xã Hạ Long, huyện Vân Đồn theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp.
Thấy quá vô lý với quyết định của tòa án, ông Thanh đã tiến hành kháng cáo tới Tòa án Nhân dân dân tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên, tại Bản án phúc thẩm số 13, ngày 26/1/2005, của Toà án Nhân dân tỉnh Quảng Ninh vẫn tuyên không chấp nhận đơn kháng cáo của ông Phạm Văn Thanh, đồng thời giữ nguyên bản án sơ thẩm.
Vừa đưa chúng tôi xem các giấy tờ liên quan đến thửa đất của gia đình, ông Thanh rơm rớm nước mắt: Tại phiên tòa, tôi đã cung cấp đầy đủ các giấy tờ chứng minh nguồn gốc và quyền sử dụng mảnh đất được UBND xã giao năm 1980. Hơn thế, từ trước đến nay huyện không có văn bản nào thu hồi lại quyết định giao đất cho gia đình tôi. Ấy vậy mà qua hai phiên tòa đều tuyên buộc gia đình tôi phải trả lại phần đất cho gia đình ông Quảng. Từ chỗ thửa đất của gia đình tôi ở hàng chục năm qua, nay bỗng nhiên chính quyền lấy đất cấp hộ khác, vậy mà tòa án hai cấp vẫn công nhận việc làm sai trái của chính quyền địa phương.
Tìm hiểu thêm chúng tôi được biết, sau khi bản án có hiệu lực, ông Quảng gửi đơn yêu cầu thi hành án. Chi cục THADS huyện Vân Đồn đã ra quyết định thi hành án số 12 ngày 27/4/2005. Ngày 9/12/2010 và 5/7/2018, Chi cục THADS huyện Vân Đồn đã phối hợp với các ngành chức năng của địa phương tiến hành đo đạc thực địa đã xác định bản án tuyên không đúng với thực tế. Cụ thể, trên đất tranh chấp có 1 phần căn nhà có diện tích 35,64m2 xây dựng trên diện tích đất mang tên ông Quảng.
Theo ông Trần Mạnh Hà, Phó Chi cục THADS huyện Vân Đồn thì do quá trình giải quyết, Tòa án sơ thẩm đã không tiến hành thẩm định tại chỗ, sau khi án tuyên, các bên đương sự không kháng cáo nội dung liên quan đến ngôi nhà trên phần đất tranh chấp nên cấp phúc thẩm không xem xét vẫn giữ nguyên các quyết định của bản án sơ thẩm. Tuy nhiên, theo kết quả xác minh điều kiện thi hành án thể hiện căn nhà ông Thanh xây dựng đã lấn chiếm sang phần đất mang tên ông Quảng là 35,64m2. Như vậy, bản án sơ thẩm và phúc thẩm chỉ đề cập tuyên buộc ông Thanh phải trả lại ông Quảng quyền sử dụng đất mà chưa đề cập giải quyết công trình xây dựng trên đất lấn chiếm, nên bản án không thể thi hành được.
Trước vụ việc “tréo ngoe” của gia đình ông Phạm Văn Thanh trong trình gần 20 năm đi đòi lại đất của gia đình mình, Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Quảng Ninh sau khi nghiên nghiên cứu hồ sơ thi hành án đối với vụ việc trên đã ra kháng nghị theo trình tự tái thẩm đối với bản án phúc thẩm số 13/DSPT ngày 26/1/2005 của Tòa án Nhân dân tỉnh Quảng Ninh. Đồng thời, Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Quảng Ninh kiến nghị Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao xem xét, quyết định kháng nghị theo thủ tục tái thẩm đối với vụ án dân sự nên trên theo quy định của pháp luật.
Ôm tập giấy tờ trên tay, ông Phạm Văn Thành không khỏi xúc động: Khi được biết Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã kháng nghị vụ việc, gia đình tôi mong rằng các ngành chức năng sẽ quan tâm vào cuộc giải quyết dứt điểm, trả lại sự công bằng cho gia đình tôi.
Nguyễn Chiến
