Phát triển hạ tầng cụm công nghiệp là giải pháp quan trọng để Quảng Ninh mở rộng mặt bằng sản xuất, thu hút doanh nghiệp, thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ và từng bước đưa các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ vào khu vực tập trung. Kết quả 9 tháng năm 2026 cho thấy mạng lưới cụm công nghiệp tiếp tục được mở rộng, nhiều dự án được khởi công, tạo thêm dư địa phát triển công nghiệp. Tuy nhiên, những vướng mắc về giải phóng mặt bằng, vốn đầu tư và hạ tầng kết nối đòi hỏi thành phố phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, nâng cao trách nhiệm chủ đầu tư và đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án.
Quảng Ninh xác định đầu tư xây dựng, kinh doanh hạ tầng cụm công nghiệp (CCN) là một trong những giải pháp mở rộng không gian sản xuất, thu hút các dự án công nghiệp và giải quyết tình trạng cơ sở sản xuất nhỏ lẻ hoạt động xen kẽ trong khu dân cư. Để thực hiện mục tiêu này, thành phố từng bước hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, huy động nguồn lực doanh nghiệp đầu tư hạ tầng, đồng thời sử dụng ngân sách nhà nước cho các hạng mục có tính chất kết nối và phục vụ chung.
Ngày 7/12/2016, HĐND tỉnh Quảng Ninh ban hành Nghị quyết số 48/2016/NQ-HĐND về chính sách khuyến khích đầu tư, phát triển CCN trên địa bàn giai đoạn 2017-2020. UBND tỉnh ban hành Văn bản số 2359/UBND-XD3 ngày 10/4/2017 chỉ đạo triển khai thực hiện. Sở Công Thương và các cơ quan liên quan tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn chính sách; Sở Kế hoạch và Đầu tư, nay là Sở Tài chính, phối hợp xây dựng quy trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ đề nghị hỗ trợ. Công tác xúc tiến đầu tư được triển khai nhằm thu hút doanh nghiệp xây dựng, kinh doanh hạ tầng theo quy hoạch.
Chính sách tập trung vào các nhóm hỗ trợ chính: công trình xử lý nước thải tập trung; dự án đầu tư xây dựng, kinh doanh hạ tầng CCN; dự án thứ cấp đầu tư mới trong CCN; hạ tầng kỹ thuật ngoài hàng rào. Việc quy định điều kiện và hỗ trợ sau đầu tư tạo cơ sở để gắn kinh phí ngân sách với kết quả thực hiện các hạng mục, hạn chế tình trạng hỗ trợ dàn trải.
Tuy nhiên, kết quả rà soát đến ngày 25/6/2020 cho thấy mức độ tiếp cận chính sách còn hạn chế. Trong nhóm hỗ trợ công trình xử lý nước thải tập trung tại CCN Kim Sen và Hà Khánh, chưa có dự án nhận hỗ trợ. CCN Hà Khánh đã hoàn thành công trình bằng nguồn vốn doanh nghiệp, trong khi CCN Kim Sen chưa lựa chọn được chủ đầu tư để tiếp tục hoàn thiện hạ tầng.
Đối với nhóm hỗ trợ đầu tư xây dựng, kinh doanh hạ tầng CCN, chưa có dự án nhận hỗ trợ các nội dung rà phá bom, mìn, lập quy hoạch phân khu, đầu tư hạ tầng kỹ thuật chung, hệ thống xử lý nước thải tập trung và lãi suất sau đầu tư. Chủ đầu tư CCN Hoành Bồ và CCN Cẩm Thịnh chủ động thu xếp được nguồn vốn nên không nhận hỗ trợ cho nhóm nội dung này. Các dự án thứ cấp cũng chưa phát sinh trường hợp nhận hỗ trợ theo các nội dung về giá thuê đất đã đầu tư hạ tầng, đào tạo nghề, xúc tiến thương mại, quảng bá và xây dựng nhà xưởng.
Kết quả hỗ trợ tập trung ở hai dự án hạ tầng ngoài hàng rào, với tổng kinh phí 66,813 tỷ đồng. Trong đó, CCN Hoành Bồ được hỗ trợ 3,813 tỷ đồng đầu tư cấp điện đến hàng rào; CCN Cẩm Thịnh được hỗ trợ 63 tỷ đồng xây dựng tuyến đường từ Quốc lộ 18 vào CCN. Ngân sách tỉnh hỗ trợ tổng cộng 18,813 tỷ đồng, ngân sách thành phố Cẩm Phả hỗ trợ 48 tỷ đồng.
Những khoản hỗ trợ này góp phần hoàn thiện kết nối điện, giao thông, tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, việc phần lớn nhóm hỗ trợ chưa phát sinh đối tượng thụ hưởng cho thấy chính sách cần được thiết kế sát hơn với nhu cầu và khả năng huy động vốn của doanh nghiệp.
Một trong những hạn chế của cơ chế hỗ trợ sau đầu tư là doanh nghiệp phải tự huy động vốn, hoàn thành hạng mục rồi mới đề nghị hỗ trợ. Quy định này tạo áp lực đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, vốn có năng lực tài chính hạn chế, trong khi các chủ đầu tư đủ khả năng tự thu xếp vốn thường ưu tiên chủ động triển khai dự án. Bên cạnh đó, thủ tục hồ sơ, phê duyệt và giải ngân còn phát sinh vướng mắc do chưa thống nhất yêu cầu đối với dự án sử dụng vốn doanh nghiệp.
Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu đổi mới cách thức hỗ trợ. Ngân sách nhà nước cần ưu tiên những hạng mục có tính kết nối, dùng chung, tạo điều kiện trực tiếp cho nhiều doanh nghiệp; đồng thời, nghiên cứu cơ chế phù hợp với từng giai đoạn đầu tư, nhất là các khâu chuẩn bị mặt bằng, xây dựng hạ tầng thiết yếu và xử lý môi trường. Việc hướng dẫn hồ sơ, thủ tục giải ngân phải rõ ràng, thống nhất, tránh để doanh nghiệp mất nhiều thời gian hoàn thiện thủ tục sau khi đã đầu tư.
Sau giai đoạn thực hiện Nghị quyết số 48/2016/NQ-HĐND, Quảng Ninh tiếp tục mở rộng mạng lưới CCN gắn với quy hoạch công nghiệp, nhu cầu mặt bằng sản xuất và yêu cầu di dời các cơ sở sản xuất không phù hợp ra khỏi khu dân cư. Đến tháng 9/2026, toàn thành phố có 22 CCN, gồm 7 CCN đã đi vào hoạt động và 15 CCN đang triển khai đầu tư hạ tầng kỹ thuật hoặc chuẩn bị đầu tư.
Trong 9 tháng năm 2026, thành phố thành lập 6 CCN với tổng diện tích 363,27ha, đồng thời khởi công 9 CCN với tổng diện tích 516,84ha. Kết quả này cho thấy nỗ lực mở rộng quỹ đất công nghiệp, tạo điều kiện thu hút các dự án sản xuất và chuẩn bị mặt bằng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Tại 7 CCN đang hoạt động, có thêm 38 doanh nghiệp đầu tư với tổng vốn 1.027 tỷ đồng. Đây là nguồn lực bổ sung cho sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và tăng nhu cầu dịch vụ phục vụ công nghiệp.
Các CCN hiện hữu như Hà Khánh, Phương Nam, Cẩm Thịnh, Nam Sơn, Đông Mai và Vân Đồn tiếp tục thu hút doanh nghiệp thứ cấp. Một số CCN có tỷ lệ lấp đầy cao, phản ánh nhu cầu thực tế về mặt bằng sản xuất có hạ tầng đồng bộ. Trong đó, Hà Khánh đạt tỷ lệ lấp đầy 100%, Phương Nam đạt 93,5%, Cẩm Thịnh đạt 89%, Nam Sơn đạt 86,78% và Đông Mai đạt khoảng 73%, theo số liệu công bố trong năm 2026.
Cùng với khai thác các CCN hiện có, thành phố đẩy nhanh triển khai các dự án mới tại nhiều địa bàn. CCN Hoành Bồ 1, được khởi công ngày 23/6/2026 tại xã Thống Nhất, có quy mô hơn 72ha. Trong tháng 8/2026, nhiều dự án CCN được khởi công, góp phần bổ sung quỹ đất sản xuất và mở rộng cơ hội đầu tư cho doanh nghiệp.
Việc phát triển mạng lưới CCN cũng gắn với yêu cầu sắp xếp lại hoạt động sản xuất. Theo kết quả rà soát thực hiện chính sách hỗ trợ di dời các cơ sở tiểu thủ công nghiệp gây ô nhiễm môi trường hoặc không còn phù hợp với quy hoạch đô thị giai đoạn 2019-2025, Quảng Ninh có 2.361 cơ sở thuộc diện xem xét di dời. Sau hơn 5 năm, 862 cơ sở đã được xử lý, đạt khoảng 36,5%; trong đó, phần lớn chấm dứt hoạt động hoặc chuyển đổi ngành nghề, chỉ có 76 cơ sở di dời đến địa điểm sản xuất mới. Kết quả này cho thấy việc đưa cơ sở sản xuất vào CCN vẫn gặp nhiều trở ngại, nhất là với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ có nguồn vốn hạn chế.
Trong khi đó, tiến độ đầu tư hạ tầng tại một số dự án mới chưa đáp ứng yêu cầu. Tại cuộc họp ngày 14/9/2026 về tháo gỡ khó khăn cho các dự án CCN, thành phố xác định nguyên nhân chính là mặt bằng chưa được bàn giao đồng bộ, hạ tầng giao thông phục vụ vận chuyển vật liệu san lấp chưa đáp ứng yêu cầu. Trong số 8 CCN khởi công mới trong tháng 8, mới có một dự án được bàn giao toàn bộ mặt bằng. Những vướng mắc này ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ san nền, thi công các hạng mục kỹ thuật và khả năng đưa quỹ đất vào khai thác.
Để khắc phục tình trạng trên, thành phố yêu cầu các sở, ngành, địa phương đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, hoàn thiện thủ tục đầu tư và phối hợp rà soát quy hoạch điện, nước, giao thông ngoài hàng rào, bảo đảm đồng bộ với hạ tầng bên trong CCN. Công tác kiểm đếm tiến độ giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công cần được thực hiện thường xuyên, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và chủ đầu tư đối với những dự án chậm tiến độ.
Đối với chủ đầu tư hạ tầng, yêu cầu đặt ra là nâng cao năng lực tài chính, chủ động kế hoạch thi công và phương án thu hút doanh nghiệp thứ cấp. Việc lựa chọn nhà đầu tư cần gắn với khả năng triển khai dự án đúng tiến độ, kinh nghiệm quản lý vận hành và cam kết đầu tư hệ thống xử lý nước thải, thu gom chất thải, phòng cháy, chữa cháy. Thành phố cũng cần tăng cường kết nối giữa chủ đầu tư hạ tầng với các doanh nghiệp có nhu cầu thuê đất, nhà xưởng, qua đó hạn chế tình trạng hạ tầng hoàn thành nhưng chậm lấp đầy.
Về lâu dài, phát triển CCN phải gắn với định hướng cơ cấu ngành công nghiệp và lợi thế của từng địa bàn. Các dự án cần ưu tiên ngành chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, cơ khí, chế biến nông, lâm, thủy sản và các lĩnh vực phù hợp với quy hoạch. Hạ tầng kỹ thuật cần được đầu tư đồng bộ, có khả năng đáp ứng yêu cầu mở rộng sản xuất, tiết kiệm tài nguyên và kiểm soát tác động môi trường.
Hiệu quả đầu tư CCN không thể chỉ tính bằng số dự án được thành lập hay diện tích đất quy hoạch. Tiến độ hoàn thiện hạ tầng, tỷ lệ lấp đầy thực tế, số doanh nghiệp đi vào sản xuất, việc làm tạo ra, khả năng kết nối giữa các cơ sở sản xuất và chất lượng môi trường mới là những yếu tố phản ánh hiệu quả khai thác nguồn lực đất đai và vốn đầu tư.
Kết quả 9 tháng năm 2026 cho thấy Quảng Ninh đang mở rộng mạng lưới CCN với quy mô ngày càng lớn, đồng thời thu hút thêm nguồn lực doanh nghiệp đầu tư sản xuất. Để chuyển kết quả thành năng lực sản xuất thực tế, thành phố cần tập trung tháo gỡ điểm nghẽn giải phóng mặt bằng, đẩy nhanh tiến độ xây dựng hạ tầng và hoàn thiện cơ chế hỗ trợ phù hợp với từng nhóm đối tượng. Khi quỹ đất sản xuất được đưa vào khai thác đúng tiến độ, hạ tầng được vận hành đồng bộ và doanh nghiệp có điều kiện đầu tư ổn định, các CCN sẽ phát huy tốt hơn vai trò tạo việc làm, thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ và nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế của Quảng Ninh.
Thực hiện: LAN ANH
Trình bày: MẠNH HÀ
