Đẩy mạnh giáo dục lịch sử trong trường học

29/08/2013 06:48

LTS: Giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh là vấn đề không mới nhưng giảng dạy ở mức độ nào; phương pháp giảng dạy như thế nào để đạt hiệu quả... vẫn là những băn khoăn của không ít đơn vị, cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh. Cuộc Hội thảo mang chủ đề: “Tăng cường giáo dục lịch sử địa phương trong trường Tiểu học và THCS” do Phòng GD-ĐT Đông Triều tổ chức ngày 24-8 vừa qua là một gợi ý hữu ích cho các địa phương trong toàn tỉnh.

“Dân ta phải biết sử ta. Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”, câu nói mở đầu trong quyển “Lịch sử nước ta” của Chủ tịch Hồ Chí Minh được xem là “lời chỉ dẫn sư phạm” trong dạy và học lịch sử ở các trường phổ thông. Thực hiện câu nói ấy của Bác Hồ, tại Quảng Ninh, những năm gần đây, với những cách làm sáng tạo, việc dạy và học lịch sử ở các trường phổ thông đã có những chuyển biến đáng kể cả về nhận thức, nội dung lẫn phương pháp giảng dạy.

Nhìn từ Đông Triều

Tham dự buổi hội thảo với chủ đề “Tăng cường giáo dục lịch sử địa phương trong trường Tiểu học và THCS” do ngành giáo dục Đông Triều tổ chức vào cuối tháng 8 vừa qua, chúng tôi mới thấy sự tâm huyết, những nỗ lực của tập thể cán bộ quản lý, giáo viên nơi đây đối với vấn đề này. Buổi hội thảo tuy chỉ diễn ra vỏn vẹn trong một ngày song hơn 200 cán bộ, giáo viên cốt cán giảng dạy môn Lịch sử trên địa bàn huyện đã được trao đổi, thảo luận, lắng nghe về những vấn đề “nóng” trong giảng dạy bộ môn này từ các chuyên gia, nhà sử học nổi tiếng trong cả nước.

Học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Văn Cừ (thị trấn Mạo Khê, Đông Triều) dâng hương tưởng nhớ cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ tại lễ khánh thành tượng đài vào sáng 28-8-2013. Ảnh: NGUYỄN XUÂN (CTV)

Nhà giáo Ưu tú Lưu Xuân Giới, Trưởng Phòng GD-ĐT huyện Đông Triều cho hay: “Đông Triều là vùng đất địa linh, có nhiều di tích lịch sử, văn hoá. Nổi bật nhất là hệ thống di tích lăng mộ, đền, miếu, chùa, tháp thời Trần với kiến trúc độc đáo, ẩn chứa bên trong một kho tàng tư liệu Hán Nôm quý báu. Trong đó, nhiều di tích đã được xếp hạng là di tích lịch sử - văn hoá cấp quốc gia. Tuy nhiên, một điều đáng buồn là có những học sinh sinh ra và lớn lên tại Đông Triều cũng chưa từng ghé thăm những di tích này; hoặc thậm chí có học sinh đã tham quan rồi cũng không biết những đền, chùa đó thờ ai hoặc tưởng niệm ai… Chính vì thế mà việc giáo dục lịch sử địa phương trong trường học được ngành giáo dục Đông Triều tâm huyết xây dựng kế hoạch thực hiện từ nhiều năm nay”.

Buổi hội thảo nêu trên chỉ là một trong rất nhiều hoạt động mà ngành giáo dục Đông Triều đã và đang nỗ lực thực hiện, góp phần nâng cao chất lượng dạy lịch sử. Thực tế thì ngoài chương trình chính khoá theo hướng dẫn của Bộ GD-ĐT, để tăng cường bổ trợ cho nội dung giáo dục lịch sử địa phương, Phòng GD-ĐT huyện còn chỉ đạo các nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động ngoại khoá như: Tham dự các lễ hội của địa phương, chăm sóc, bảo vệ môi trường ở các di tích lịch sử, văn hoá… Toàn ngành đã đóng góp kinh phí tôn tạo Đài tưởng niệm Bác Hồ dừng chân (xã Hồng Thái Tây) và chùa Ngoạ Vân (xã Bình Khê) với tổng kinh phí gần 1 tỷ đồng. Bên cạnh đó, Phòng GD-ĐT huyện còn tổ chức cho giáo viên, học sinh trên địa bàn tham gia các cuộc thi tìm hiểu lịch sử nói chung và quê hương Đông Triều nói riêng dưới nhiều hình thức như: Sân khấu hoá, viết bài thi tìm hiểu… Đặc biệt, trong năm học 2012-2013, Phòng GD-ĐT huyện còn tổ chức thành công cuộc toạ đàm trực tuyến về chuyên đề “Đông Triều - Trung tâm văn hoá tín ngưỡng của nhà Trần”. Hay như ngành GD-ĐT cũng đã phối hợp với Cục Công nghệ - Thông tin, Bộ Tài nguyên và Môi trường thiết kế lại toàn bộ hệ thống sơ đồ, lược đồ, bản đồ trong sách giáo khoa bộ môn Lịch sử cấp THCS thành hệ thống sơ đồ, lược đồ, bản đồ động để phục vụ cho các bài giảng điện tử. Đây thực sự là những hoạt động thiết thực và có ý nghĩa trong việc nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử trong nhà trường trên địa bàn huyện.

Nhà giáo Ưu tú Lưu Xuân Giới, Trưởng Phòng GD-ĐT huyện Đông Triều giới thiệu tài liệu về lịch sử Đông Triều cho các giáo viên trên địa bàn.

Nhiều hoạt động thiết thực

Nhìn tổng thể có thể thấy rằng, mấy năm trở lại đây, việc dạy và học lịch sử trong trường học trên địa bàn tỉnh đã có sự chuyển biến rõ nét, trong đó thiên về các hoạt động thực tế. Từ năm học 2008-2009, Bộ GD-ĐT đã chỉ đạo Sở GD-ĐT các địa phương biên soạn tài liệu và tổ chức giảng dạy lịch sử địa phương ở cả 3 cấp học (từ Tiểu học đến THPT). Việc Bộ GD-ĐT cho phép các địa phương quy định phân phối chương trình và sử dụng các tài liệu giáo dục địa phương, lịch sử Đảng bộ địa phương đối với môn Lịch sử đã cho thấy việc giảng dạy lịch sử địa phương với tư cách như một hoạt động ngoại khoá là vô cùng quan trọng.

Theo đồng chí Ngô Văn Hợi, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT thì giảng dạy lịch sử địa phương trong nhà trường không chỉ giúp cho thế hệ trẻ hiểu sâu sắc hơn về lịch sử của dân tộc mà còn giúp các em có thêm trách nhiệm với quê hương. Tại Quảng Ninh, thực hiện sự chỉ đạo của Bộ, Sở GD-ĐT đã triển khai kịp thời tới các địa phương trên địa bàn tỉnh thực hiện nghiêm túc các nội dung giáo dục lịch sử địa phương trong trường học. Không chỉ vậy, Sở GD-ĐT còn biên soạn cuốn Lịch sử địa phương tỉnh Quảng Ninh, gồm 5 bài (7 tiết học) được đưa vào chương trình chính khoá của tất cả các trường THCS trên toàn tỉnh. Trong đó, lớp 6 học 1 tiết, lớp 7 có 3 tiết, lớp 8 có 1 tiết và lớp 9 có 2 tiết. Riêng với cấp Tiểu học, việc triển khai nội dung giáo dục lịch sử địa phương chỉ ở lớp 4 và lớp 5 với thời lượng 2 tiết/năm học. Theo đó, các Phòng GD-ĐT trên địa bàn được tự chọn nội dung lịch sử địa phương và tổ chức biên soạn tài liệu giảng dạy.

Bên cạnh đó, vấn đề nâng cao chất lượng giảng dạy môn Lịch sử còn thể hiện qua việc từ năm học 2012-2013, tỉnh triển khai thí điểm sử dụng di sản văn hoá trong dạy và học ở trường phổ thông trên địa bàn tỉnh (trong đó có môn Lịch sử). Đây là chương trình do Bộ GD-ĐT phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Hà Nội tổ chức thực hiện. Tại Quảng Ninh, trong năm học 2012-2013, Sở GD-ĐT đã lựa chọn 4 trường để thí điểm, bao gồm Trường THPT Bãi Cháy, Trường THCS Hồng Hải (TP Hạ Long), Trường THPT Uông Bí và Trường THCS Trưng Vương (TP Uông Bí). Cô giáo Võ Thị Bích Liên, Hiệu trưởng Trường THCS Trưng Vương, TP Uông Bí cho biết: “Việc giảng dạy chương trình này, học sinh sẽ được tiếp cận với bộ môn Lịch sử sinh động, linh hoạt hơn. Bởi lẽ, giáo viên giảng dạy sẽ sử dụng đồ dùng trực quan, các phương pháp và phương tiện dạy học hiện đại hay sử dụng CNTT trong dạy học”.

Có thể thấy rằng, việc nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử trong nhà trường, trong đó chú trọng đưa lịch sử địa phương vào giảng dạy là hết sức cần thiết, quan trọng. Hy vọng với những nỗ lực, tâm huyết của ngành giáo dục, học sinh ngày càng thêm yêu và hiểu lịch sử, từ đó giúp các em có thêm trách nhiệm với quê hương, đất nước.

Cẩm Nang - Lan Anh

Đồng chí Nguyễn Trọng Hoàn, Phó Vụ Trưởng Vụ Giáo dục Trung học, Bộ GD-ĐT: “Quảng Ninh rất sáng tạo, linh hoạt”
Quảng Ninh đã rất tích cực, sáng tạo trong việc dạy và học lịch sử địa phương. Theo tôi thấy, những buổi hội thảo như của ngành giáo dục Đông Triều sẽ đáp ứng được ba mục đích quan trọng. Một là góp phần triển khai tích cực phong trào “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”, trong đó có nội dung các nhà trường tổ chức cho học sinh chăm sóc, phát huy của các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh ở địa phương mình. Hai là đáp ứng được nguyên lý giáo dục được nêu trong Luật Giáo dục là “học đi đôi với hành”. Ba là, góp phần thực hiện hiệu quả chương trình thí điểm sử dụng di sản trong dạy và học trong các trường phổ thông do Bộ GD-ĐT phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Hà Nội tổ chức.

Đồng chí Hoàng Văn Đề, Trưởng Ban Tuyên giáo Huyện uỷ Đông Triều: “Giáo dục lịch sử địa phương trong trường học là rất cần thiết”
Theo tôi, để nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử trước hết cần phải tiếp tục nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí của môn lịch sử trong chương trình giáo dục phổ thông. Bên cạnh đó, chính học sinh cũng phải coi việc giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống dân tộc và lịch sử không phải là chuyện để thi cử mà là để giáo dục phẩm chất tối thiểu, cần thiết đối với một công dân. Với Ban Tuyên giáo Huyện uỷ, chúng tôi sẽ tích cực phối hợp với Phòng GD-ĐT, chủ động báo cáo đề xuất huyện chỉ đạo, sớm cụ thể hoá, đưa nội dung giáo dục lịch sử, truyền thống địa phương vào các trường phổ thông trên địa bàn, từng bước tạo những chuyển biến tích cực trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục lịch sử nói chung, công tác giáo dục lịch sử, truyền thống của Đảng bộ và quê hương Đông Triều anh hùng nói riêng trong thời gian tới.

Cô giáo Hoàng Thị Hồng Hà, Hiệu phó Trường THCS Nguyễn Đức Cảnh, huyện Đông Triều: “Tạo sự chuyển biến về nhận thức đồng bộ trong các tầng lớp xã hội”
Là một trong những người có nhiều năm làm công tác quản lý cũng như trực tiếp giảng dạy bộ môn Lịch sử, tôi nhận thấy việc dạy và học lịch sử ở trường phổ thông đã có thuận lợi cả về nhận thức và phương pháp giảng dạy. Các trường THCS trên địa bàn huyện đều được cung cấp tài liệu về lịch sử địa phương tương đối phong phú để phục vụ giảng dạy. Không chỉ vậy, được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo ngành, lãnh đạo huyện, giáo viên được tiếp xúc, trao đổi, thảo luận với nhiều nhà nghiên cứu, chuyên gia lịch sử. Nhờ đó mà chất lượng giảng dạy bộ môn này được nâng cao. Tuy nhiên, quá trình giảng dạy lịch sử hiện vẫn còn gặp một số hạn chế, khó khăn. Trong đó, điển hình nhất là một số học sinh còn hiểu biết rất mơ hồ về lịch sử. Nhiều học sinh chỉ học chiếu lệ, chưa thực sự yêu thích, ham mê. Theo tôi nghĩ, để nâng cao hiệu quả việc dạy và học lịch sử, bên cạnh việc cải tiến nội dung và hình thức giảng dạy thì cần hơn hết phải tạo sự chuyển biến về nhận thức đồng bộ trong các tầng lớp xã hội.

Cô giáo Hà Thị Hằng, giáo viên Trường Tiểu học Vĩnh Khê, huyện Đông Triều: “Giáo viên cũng phải nắm chắc lịch sử quê hương”
Theo tôi thấy, việc tăng cường giáo dục lịch sử địa phương trong trường học là hết sức cần thiết. Dung lượng kiến thức về bộ môn này hiện nay khá nhẹ nhàng, phù hợp với tâm lý, lứa tuổi của học sinh. Riêng với cấp Tiểu học ở Đông Triều, lớp 3 học sinh mới làm quen với 8 di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia của Đông Triều thông qua hoạt động sưu tầm tranh ảnh. Sang lớp 4, ngoài việc tìm hiểu thêm về 8 di tích này, các em còn được giới thiệu sơ lược về đền An Sinh, nơi thờ 8 vị vua nhà Trần, công lao của triều Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông xâm lược… Để nâng cao hiệu quả trong giáo dục lịch sử địa phương, giáo viên trước hết phải nắm chắc lịch sử quê hương thông qua các nguồn tài liệu, từ đó lựa chọn những nội dung giảng dạy cho phù hợp, dễ nhớ, mang tính giáo dục cao.