Đối với Quảng Ninh, tỉnh có 3 cửa khẩu thì hoạt động kinh doanh tạm nhập tái xuất (TNTX) đã đem lại nguồn thu cho ngân sách nhà nước và giải quyết nhiều việc làm cho lao động xã hội, từ đó đã hạn chế được những tệ nạn xã hội phát sinh trên địa bàn biên giới.
Lợi ích lớn
Đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Sở Công thương cho biết, nhìn từ lợi ích kinh tế thì hoạt động kinh doanh TNTX đã tạo doanh thu, lợi nhuận cho cộng đồng doanh nghiệp trong tỉnh và ngoài tỉnh. Ước tính riêng TP Hải Phòng thu tối thiểu từ cung cấp dịch vụ (vận tải, bốc xếp, cảng...) khoảng 1.221 tỷ đồng mỗi năm, còn Quảng Ninh và một số địa phương biên giới thu từ cung cấp dịch vụ khoảng 351,57 tỷ đồng, ngoài ra Quảng Ninh thu phí, lệ phí bến bãi biên giới khoảng 240 tỷ đồng mỗi năm. Còn xét về mặt lợi ích xã hội, chính hoạt động này tạo việc làm và thu nhập cho hơn 20.000 lao động, bao gồm duy trì bộ máy hoạt động của các doanh nghiệp, lao động vận tải container, vận tải tàu thuyền, giao nhận kho vận, cũng như các thương nhân kinh doanh kho bãi và bốc dỡ tại cảng, cửa khẩu.
Thông qua hoạt động kinh doanh có hiệu quả của các doanh nghiệp đã tạo ra ngày càng nhiều việc làm, thu nhập ngày càng cao cho lao động trực tiếp tại khu vực biên giới. Với mức thu nhập ổn định đảm bảo cho cuộc sống sinh hoạt hàng ngày nên các cư dân biên giới hoạt động tại các doanh nghiệp kinh doanh TNTX đã yên tâm sinh sống tại khu vực biên giới. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng để tăng cường lực lượng giữ gìn bảo vệ an ninh chính trị, quốc phòng và chủ quyền biên giới quốc gia. Đặc biệt, mặc dù hàng hoá kinh doanh theo phương thức TNTX không thuộc đối tượng chịu thuế xuất nhập khẩu nhưng thông qua hoạt động tái xuất hàng tại khu vực biên giới, chỉ tính riêng năm 2012 các doanh nghiệp đã đóng góp cho ngân sách địa phương qua việc nộp phí sử dụng bến, bãi khoảng 240 tỷ đồng. Đây là nguồn thu đáng kể cho các địa phương biên giới để đầu tư trở lại cơ sở hạ tầng phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Ngoài ra, các doanh nghiệp còn có những đóng góp tích cực cho ngân sách nhà nước thông qua việc nộp thuế thu nhập doanh nghiệp.
Còn nhiều vướng mắc
Theo những quy định tại Chỉ thị 23 của Thủ tướng Chính phủ và Thông tư 05 của Bộ Công thương thì nhiều mặt hàng trước đây được thực hiện TNTX đã bị cấm, những quy định ngặt nghèo về thời gian lưu hàng, ký quỹ... đã khiến cho doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh vực này lao đao. Theo ông Hà Hồng Chi, Giám đốc Công ty CP Cung ứng tàu biển Quảng Ninh thì với quy định về thời gian lưu hàng ở Việt Nam quá ngắn như hiện nay doanh nghiệp luôn luôn gặp rủi ro, bởi nếu chính sách biên mậu phía Trung Quốc thay đổi, đương nhiên thời gian chờ đợi để được xuất hàng sẽ buộc phải kéo dài tới vài tháng trong khi quy định không cho phép. Điều này trên thực tế đã gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp khi một số bạn hàng đã từ chối ký các hợp đồng thực hiện TNTX hàng hoá tại Việt Nam chỉ vì thời gian lưu giữ quá ngắn.
Theo thống kê của Sở Công thương, trong quý I-2012 (sau khi có Chỉ thị số 23) lượng hàng hoá TNTX qua biên giới Quảng Ninh bị giảm 66% so với cùng kỳ năm 2011; từ tháng 1 đến tháng 6-2013 giảm hơn 70% so với cùng kỳ năm 2012, thu phí bến bãi giảm tới 62% so với trước khi có Chỉ thị 23. Về nhóm mặt hàng, hàng thực phẩm đông lạnh giảm 41% so với cùng kỳ năm 2011, hàng đã qua sử dụng giảm 35,5% so với cùng kỳ năm 2011. Trên thực tế trước khi có Chỉ thị 23, Thông tư 05 thì tại các khu kinh tế cửa khẩu, cơ sở hạ tầng đã được đầu tư khá lớn, chủ yếu là từ nguồn vốn đầu tư của doanh nghiệp như kho, bãi, bến cảng dọc tuyến biên giới. Tuy nhiên, vì những quy định rất ngặt nghèo, chưa hợp lý nên hiện nay nhiều kho, bãi, bến cảng, phương tiện vận chuyển đã dừng hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng do không có hàng dẫn đến lãng phí rất lớn, nhiều lao động thiếu việc làm, kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân vùng biên giới bị ảnh hưởng, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay. Theo thống kê của Sở Công thương, tổng giá trị vốn đầu tư cơ sở hạ tầng như kho, bến bãi... trên địa bàn TP Móng Cái là trên 50.000 tỷ đồng nhưng hiện nay không được khai thác hiệu quả.
Sự khó khăn của hoạt động kinh doanh TNTX thời gian qua đã khiến hơn 400 doanh nghiệp tạm dừng kinh doanh trên các địa bàn khu kinh tế cửa khẩu, đã tác động trực tiếp đến việc làm của khoảng 20.000 lao động là các cư dân biên giới. Hiện nay do thiếu việc làm, thu nhập không đảm bảo cuộc sống nên một bộ phận cư dân biên giới đang chuyển sang làm công việc khác, một số đi xách hàng hoá thuê cho một số đầu nậu thu gom hàng, gây rất nhiều khó khăn cho công tác quản lý biên giới và chống buôn lậu của các cơ quan chức năng.
Để quản lý chặt chẽ nhưng vẫn tạo được cơ hội phát triển cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện Chỉ thị số 23, tỉnh Quảng Ninh phối hợp cùng với Bộ Công thương và các bộ, ngành liên quan đã tập trung chỉ đạo các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, kiểm soát quản lý chặt chẽ hoạt động kinh doanh TNTX, chuyển khẩu, kho ngoại quan qua các khu kinh tế cửa khẩu của tỉnh, không để hàng thẩm lậu vào thị trường nội địa cũng như gây ảnh hưởng đến môi trường. Đặc biệt, tỉnh đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Công thương giải quyết hiệu quả số hàng tồn đọng về đến cảng Việt Nam trước ngày 30-9-2012, đề xuất với Bộ Công thương báo cáo Thủ tướng Chính phủ biện pháp giải toả số hàng về đến cảng Việt Nam sau ngày 30-9-2012. Vì vậy, đến cuối tháng 11-2012 về cơ bản tất cả số hàng TNTX tồn đọng ở khu vực biên giới đã được tái xuất hết. Tỉnh cũng đã chỉ đạo các lực lượng chức năng tạo điều kiện thuận lợi nhất trong giải quyết các thủ tục hành chính cho doanh nghiệp hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu.
Với sự chủ động, tích cực thực hiện nghiêm túc của tỉnh Quảng Ninh, những lợi ích to lớn mà hoạt động TNTX mang lại cả về kinh tế và xã hội, thiết nghĩ các cơ quan chức năng, các bộ chuyên ngành cần sớm có nghiên cứu, tham mưu Chính phủ sửa đổi kịp thời những điều chưa hợp lý.
Ngọc Lan
