Nhiều năm trở lại đây, tỷ lệ người lao động (NLĐ) Việt Nam, trong đó có Quảng Ninh đi làm việc tại Hàn Quốc hết hạn hợp đồng lao động không về nước, ở lại làm việc và cư trú bất hợp pháp vẫn ở mức cao. Tình trạng này bên cạnh gây ảnh hưởng xấu đến hình ảnh của Việt Nam còn khiến cho hàng trăm lao động trong tỉnh đang làm thủ tục đi làm việc ở Hàn Quốc phải tiếp tục chờ đợi, trong khi khả năng Việt Nam khó giữ được thị trường này.
Những nỗ lực để giải quyết tồn đọng
Theo bà Đỗ Thị Xanh, Trưởng Phòng Lao động - Tiền lương - Bảo hiểm xã hội (Sở LĐ-TB&XH), thực hiện chủ trương đưa người lao động đi làm việc tại Hàn Quốc theo thoả thuận giữa Chính phủ hai nước Việt Nam - Hàn Quốc (gọi tắt là EPS), từ năm 2009 đến nay, toàn tỉnh có 258 lao động đi làm việc có thời hạn tại Hàn Quốc với các nghề như sản xuất chế tạo, nông nghiệp, ngư nghiệp, xây dựng, dịch vụ... Chi phí thấp, tuyển chọn đơn giản, không đòi hỏi trình độ tay nghề cao, Hàn Quốc là một trong những thị trường được nhiều lao động trong tỉnh hướng đến. Mỗi lao động phổ thông được nhận mức lương từ 1.000-2.000 USD/tháng. Hàng năm, người đi làm việc tại Hàn Quốc mang về địa phương lượng lớn ngoại tệ, góp phần không nhỏ vào việc giảm nghèo. Song có không ít người đến hạn về nước nhưng vẫn trốn ở lại Hàn Quốc. Điều này không những ảnh hưởng đến quyền lợi của NLĐ mà còn ảnh hưởng xấu đến quan hệ hợp tác lao động giữa hai Chính phủ. Tính đến ngày 31-7-2015, toàn tỉnh có 101 lao động hết hạn hợp đồng phải về nước nhưng vẫn ở lại làm việc, cư trú bất hợp pháp tại Hàn Quốc.
Trước thực trạng này, những năm qua, Sở LĐ-TB&XH đã phối hợp với các ban, ngành, hội, đoàn thể và địa phương triển khai nhiều giải pháp; trong đó, chú trọng công tác tuyên truyền, vận động đến thân nhân, gia đình có con em đang làm việc tại Hàn Quốc về nước khi kết thúc hợp đồng lao động. Đặc biệt vừa qua, Chính phủ hai nước cũng đã thống nhất thực hiện các chính sách khuyến khích NLĐ bất hợp pháp tự nguyện về nước. Điều này mở ra cơ hội cho nhiều lao động Quảng Ninh đang cư trú bất hợp pháp về nước mà không phải chịu bất kỳ hình thức xử phạt nào. Đây cũng được coi là một trong những giải pháp hữu hiệu để tỉnh tăng cường vận động, giảm tỷ lệ lao động cư trú bất hợp pháp tại Hàn Quốc. Theo đó, Sở đã phối hợp tổ chức nhiều hội nghị tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho hàng trăm lượt gia đình, người dân có con em đang làm việc và đang làm thủ tục đi Hàn Quốc về quyền lợi của NLĐ khi về nước đúng hạn cũng như các chế tài xử lý, xử phạt đối với các trường hợp bỏ trốn, không về nước theo quy định. Sở cũng triển khai việc ký cam kết vận động con em thực hiện đúng pháp luật. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền trên phương tiện thông tin đại chúng tại địa phương về các chính sách ưu đãi của hai nước đối với NLĐ về nước, những rủi ro gặp phải khi làm việc và cư trú bất hợp pháp.
Và còn đó khó khăn...
Phường Hà An (TX Quảng Yên) là một trong những địa phương trong tỉnh có nhiều người đi xuất khẩu lao động. Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Minh Tiến, Chủ tịch UBND phường, cho biết: “Để giải quyết việc làm, giúp cho người dân có cơ hội cải thiện đời sống, những năm qua xã đã tạo nhiều điều kiện cho người dân đi xuất khẩu lao động; trong đó có thị trường lao động Hàn Quốc. Tuy nhiên, hiện phường còn 8 lao động chưa trở về nước đúng hạn. Chính quyền xã cùng các ban, ngành, đoàn thể đã “đến từng nhà, rà từng đối tượng” để tuyên truyền họ mau chóng vận động con em trở về. Nhưng công tác vận động gặp phải những khó khăn, hầu hết người dân né tránh tiếp xúc, gặp gỡ; gia đình không thuyết phục được con em…”.
Gia đình ông Trần Văn Nhẫn (khu 6) có con trai là anh Trần Lê Chung đang làm việc tại Hàn Quốc. Năm 2010, con trai ông được ký hợp đồng sang làm công nhân xưởng sản xuất dây điện tại Hàn Quốc, hết hạn hợp đồng từ tháng 8-2014. Gia đình ông Nhẫn là một trong những gia đình đã ký cam kết vận động con em về nước theo quy định, nhưng đến nay con trai ông vẫn chưa về. Ông Nhẫn cho biết, kinh tế gia đình đã ổn định hơn so với khi con ông chưa đi xuất khẩu lao động. Người con thứ vừa xuất ngũ, cũng đang có nguyện vọng đi Nhật Bản. Vì vậy, gia đình ông rất mong con trai trở về để tạo điều kiện cho em được đi làm việc tại Nhật Bản. Thế nhưng, dù đã hết lời khuyên răn và động viên, nhưng con ông vẫn cư trú bất hợp pháp tại Hàn Quốc. “Do hết hạn hợp đồng nên con tôi không được pháp luật Hàn Quốc bảo vệ. Nó phải sống chui lủi, trốn tránh sự truy quét của cảnh sát. Từ khi sống lưu vong đến nay, cháu rất ít khi liên lạc về cho gia đình, nên chúng tôi rất lo lắng. Chúng tôi phải liên lạc với người quen biết bên đấy để nắm tình hình. Nếu chúng tôi liên lạc được, chúng tôi sẽ phân tích thiệt, hơn và khuyên nhủ cháu trở về nước trước ngày 31-12” - ông Nhẫn chia sẻ.
Ông Phạm Thành Tâm, Phó Giám đốc Sở LĐ-TB&XH, khẳng định: Thị trường lao động Hàn Quốc là thị trường có nhiều tiềm năng và khá hấp dẫn với NLĐ. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động cư trú bất hợp pháp cao đồng nghĩa với việc khả năng mất thị trường này rất lớn. Vì vậy, việc tuyên truyền, vận động NLĐ đang cư trú bất hợp pháp tại Hàn Quốc về nước là rất cần thiết. Thời gian tới, Sở tiếp tục phối hợp với các địa phương quyết liệt hơn nữa trong việc tổ chức ký cam kết cho các gia đình, tuyên truyền nhằm khuyến cáo lao động về nước đúng hạn; qua đó, góp phần nâng cao hình ảnh lao động Việt Nam đối với nước bạn.
Hoàng Anh
