Quảng Ninh có lợi thế về cảng nước sâu và phát triển các khu công nghiệp. Chính vì vậy, để phát triển ngành kinh tế dịch vụ hậu cần sau cảng (logistics) là một thuận lợi rất lớn. Đây là lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và đang ngày càng khẳng định vị thế trong nền kinh tế.
Theo quy hoạch phát triển hệ thống cảng biển, trên địa bàn tỉnh có 6 cảng biển: Vạn Gia, Hải Hà, Mũi Chùa, Cẩm Phả, Hòn Gai và Quảng Yên. Bằng việc chủ động khai thác tiềm năng, lợi thế và huy động mọi nguồn lực đầu tư, những năm qua Quảng Ninh đã từng bước nâng cấp hệ thống cảng biển theo hướng CNH, HĐH. Trong 6 cảng biển, thì hiện trên địa bàn tỉnh có 4 cảng biển là Vạn Gia, Mũi Chùa, Cẩm Phả, Hòn Gai đang khai thác. Riêng năm 2012, hàng hoá, hành khách thông qua các cảng biển Quảng Ninh đứng trong top 3 cả nước. Cụ thể đã có 7.469 lượt tàu biển ra vào cảng; hàng hoá các loại thông qua gần 50 triệu tấn; tổng kim ngạch XNK qua các cảng biển 5,9 tỷ USD; thu ngân sách qua hoạt động dịch vụ cảng biển 15.772 tỷ đồng. Cùng với đó, trên địa bàn tỉnh hiện có 11 khu công nghiệp được thành lập, trong đó có 4 KCN đang triển khai xây dựng cơ sở hạ tầng và đã cho nhà đầu tư thứ cấp thuê lại đất để thực hiện dự án đầu tư. Tính đến thời điểm này, các KCN trên địa bàn tỉnh đã thu hút 70 dự án của các doanh nghiệp trong và ngoài nước vào đầu tư, trong đó có 25 dự án có vốn FDI và 45 dự án có vốn đầu tư trong nước.
Nhận thức được cảng biển và dịch vụ logistics có mối quan hệ gắn kết, do đó, hoạt động khai thác cảng biển được xem như nền tảng để hình thành và phát triển dịch vụ logistics trên địa bàn tỉnh. Chính vì vậy, Quảng Ninh đã xây dựng chiến lược phát triển logistics dựa trên chiến lược phát triển hệ thống cảng biển. Điển hình như Công ty CP Đại lý Hàng hải Việt Nam - Chi nhánh Đại lý Hàng hải Quảng Ninh (VOSA Quảng Ninh) đang đẩy mạnh kinh doanh khai thác kho bãi cùng các chuỗi dịch vụ logistics đi kèm. Để thực hiện thành công chiến lược đó, VOSA Quảng Ninh đã triển khai đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, đặc biệt là hệ thống kho bãi chứa hàng. Hiện nay, VOSA Quảng Ninh đã đầu tư 50.000m2 bãi chứa hàng hoá tổng hợp, 20.000m2 kho chứa hàng hoá chuyên dụng, có vị trí liền kề với cảng biển Cái Lân và đã được Tổng cục Hải quan cấp phép trở thành địa điểm thông quan tập trung trong nội địa duy nhất tại khu vực cảng Cái Lân. Đến nay, hàng hóa của một số đối tác là các tập đoàn kinh tế lớn đã lấp đầy diện tích của toàn bộ hệ thống kho bãi hiện có. Trong thời gian tới VOSA Quảng Ninh sẽ tiếp tục đầu tư mạnh mẽ hơn nữa trong việc mở rộng hệ thống kho bãi, các máy móc, phương tiện đồng bộ đi kèm, sẵn sàng đón nhận khối lượng hàng hoá xuất nhập khẩu lớn thông qua các cảng biển trong khu vực.
Dù đã rất nỗ lực nhưng hiện tại, hoạt động dịch vụ hàng hải của Quảng Ninh vẫn chưa phát triển tương xứng với lợi thế sẵn có, đặc biệt là dịch vụ sau cảng. Nguyên nhân là do môi trường, cơ chế chính sách, nhất là thủ tục hành chính và chính sách quảng bá tại các cảng biển còn hạn chế; hệ thống doanh nghiệp có quy mô nhỏ, lao động ít, cơ sở vật chất, thiết bị công nghệ thấp, tính cạnh tranh thấp; sự phối hợp giữa các doanh nghiệp trong lĩnh vực còn chưa cao… Theo thống kê, 11 tháng năm 2013, mặc dù hàng hoá, hành khách thông qua các cảng biển tăng so với cùng kỳ năm 2012, nhưng số lượt tàu biển qua các cảng biển khu vực Quảng Ninh giảm; tàu thuyền nhỏ Trung Quốc đến cảng Vạn Gia lấy hàng tạm nhập, tái xuất giảm mạnh, chỉ đạt 5,5% so với cùng kỳ. Cùng với đó, ở thời điểm đầu năm 2013, bến cảng Cái Lân mặc dù đã đưa vào sử dụng thêm 3 cầu tàu 2, 3, 4 nhưng hầu như không có thêm các chủ tàu, chủ hàng mới đưa hàng đến cảng. Một số mặt hàng rời chủ lực như thức ăn gia súc, lúa mỳ, dầu thực vật… đến cảng cũng giảm sút so với năm 2012 như: Lúa mỳ, dầu thực vật, container…
Như vậy, để dịch vụ hàng hải phát triển mạnh và thật sự khai thác hiệu quả điều kiện tự nhiên ưu đãi, Quảng Ninh xác định cần quy hoạch lại hệ thống cảng biển và các bến thuỷ nội địa mang tầm cỡ quốc tế và khu vực, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Một trong những giải pháp mà tỉnh Quảng Ninh đề ra trong chiến lược phát triển kinh tế biển đó là chú trọng mở rộng và nâng cao chất lượng dịch vụ hàng hải đi đôi với đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính nhằm thu hút các hãng vận tải, đoàn tàu cập bến tại các cảng.
Hiểu Trân
