Theo đánh giá của Sở Công Thương, năm 2013, khối các doanh nghiệp (DN) sử dụng điện lớn trên địa bàn tỉnh đã tiết kiệm được trên 14,3 triệu kWh điện (đạt 1,18% so với sản lượng điện thương phẩm toàn tỉnh). Tuy nhiên, cũng theo đánh giá này, sản lượng điện tiết kiệm vẫn có thể đạt cao hơn nếu các DN quan tâm đến việc tiết kiệm năng lượng (TKNL) một cách thực chất và hiệu quả.
Năm 2011, ngay khi Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã chính thức có hiệu lực, 50 DN trọng điểm (theo danh sách của Chính phủ) đều đã xây dựng kế hoạch, quy chế khoán và biện pháp thực hiện chỉ tiêu TKNL về xăng, dầu và điện theo kế hoạch được giao mỗi năm. Qua đó, có nhiều đơn vị đã nghiêm túc thực hiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy định về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả như: Lắp đặt thiết bị biến tần cho những thiết bị có công suất lớn, lắp đặt hệ thống tủ khởi động mềm 6kV cho động cơ bơm nước, lắp tụ bù cho lưới điện, lắp đặt thiết bị định vị giám sát GPS trên các thiết bị vận tải, sử dụng đèn compact, đèn led cho chiếu sáng và sinh hoạt, lắp đặt công tơ 3 giá và sử dụng hệ thống điều hoà inventer... Đặc biệt trong công tác thông tin, tuyên truyền, các đơn vị đã đưa ra nhiều giải pháp thiết thực, thông qua việc ban hành các chỉ thị, văn bản, hướng dẫn các bộ phận vận hành thao tác đóng cắt đèn đêm theo giờ mùa đông, mùa hè, không để máy chạy non tải hoặc không tải, không được giảm nhiệt độ điều hoà xuống dưới 25oC, các máy bơm nước không chạy máy vào những khung giờ cao điểm...
Mặc dù việc sử dụng tiết kiệm năng lượng bước đầu đã đạt được hiệu quả, nhưng sau gần 3 năm Luật có hiệu lực, một số DN vẫn chưa có sự bứt phá và chưa tích cực vào cuộc. Trong tháng 5 vừa qua, nhằm tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về sử dụng năng lượng tiết kiệm và có hiệu quả, Sở Công Thương cùng với Công an tỉnh đã thực hiện việc kiểm tra 5 cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm trên địa bàn tỉnh. Trên cơ sở hồ sơ, tài liệu do các đơn vị cung cấp, Đoàn đã tiến hành kiểm tra hồ sơ, sổ sách, kiểm tra thực tế tại một số khu vực lưới điện, trạm điện, phân xưởng sản xuất của các đơn vị. Qua kiểm tra cho thấy, vẫn còn một số đơn vị chưa xây dựng kế hoạch hàng năm và 5 năm về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả theo quy định, mà chỉ xây dựng phương án, giải pháp về TKNL điện. Riêng Công ty CP Xi măng Cẩm Phả chưa xây dựng kế hoạch và thực hiện báo cáo hàng năm. Đối với việc thực hiện chế độ kiểm toán năng lượng, một trong những giải pháp giảm hệ số đàn hồi điện thì có 2/5 đơn vị mới ký hợp đồng kiểm toán năng lượng (Công ty CP Xi măng Cẩm Phả, Công ty CP Tập đoàn Hoàng Hà), chứ chưa thực hiện kiểm toán năng lượng. Đáng chú ý là khi tiến hành kiểm tra thực tế tại hiện trường, hầu hết các DN vẫn còn nhiều tồn tại khác như: Công ty CP Than Cao Sơn, chưa cập nhật đầy đủ hồ sơ công tác PCCC. Công ty CP Xi măng Cẩm Phả, chưa kiểm toán năng lượng, chưa xây dựng và báo cáo việc thực hiện kế hoạch hàng năm. Một số quy trình vận hành máy, thiết bị đơn vị ban hành, áp dụng đã hết hiệu lực; lắp đèn chiếu sáng sai quy định. Công ty CP Tập đoàn Hoàng Hà, chưa thực hiện kiểm toán năng lượng, chưa chỉ định người quản lý năng lượng, chưa kiểm định các thiết bị, trang bị điện, chưa trang bị đầy đủ phương tiện, dụng cụ an toàn và chữa cháy tại trạm biến áp. Một số công nhân vận hành chưa có thẻ an toàn, chưa cập nhật đầy đủ hồ sơ công tác PCCC. Công ty CP Than Hà Tu, hiện biển báo tại trạm biến áp không đúng quy định, chưa cập nhật đầy đủ hồ sơ PCCC. Công ty CP Viglacera Hạ Long, chưa có biển báo, phiếu công tác, sổ theo dõi người ra vào trạm biến áp, cập nhật hồ sơ PCCC.
Trao đổi với chúng tôi, ông Phạm Quang Thái, Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết: Sản lượng điện tiết kiệm của khối các DN trọng điểm chưa cao chủ yếu do những nguyên nhân sau: Công nghệ lạc hậu so với thế giới từ 15-20 năm dẫn đến tỷ lệ hao hụt quá nhiều trong các khâu chuyển tải. Muốn đầu tư, đổi mới các thiết bị thì nguồn vốn đầu tư ban đầu lớn. Ngoài ra, trong quá trình thực hiện TKNL, do một số đơn vị chưa nhìn nhận đúng và đầy đủ về kiểm toán năng lượng, vì vậy kết quả thực hiện thường mang tính hình thức, các báo cáo kiểm toán năng lượng mới chỉ kiểm toán phần điện, do vậy hiệu quả thực sự mang lại từ kiểm toán năng lượng là chưa cao. Thậm chí, các đơn vị đã chỉ định người về quản lý năng lượng, song kinh nghiệm về năng lượng còn hạn chế, chủ yếu là kiêm nhiệm nên việc triển khai, bám sát các chương trình còn nhiều hạn chế.
Theo số liệu thống kê của Công ty Điện lực Quảng Ninh, 50 DN trọng điểm thường chiếm hơn 1/3 tổng sản lượng điện tiêu thụ của tỉnh. Vì vậy, việc đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng ở những khách hàng này cũng chính là góp phần bảo vệ an ninh năng lượng của quốc gia, khắc phục tình trạng thiếu điện và bảo đảm cung ứng nguồn điện ổn định, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Thiết nghĩ, để phong trào tiết kiệm năng lượng trong nhiều DN thực sự “căn cơ, bám rễ”, các cấp, ngành cần phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền và tăng cường kiểm tra, giám sát. Đồng thời, chính bản thân các DN cần phải thay đổi nhận thức, coi TKNL là một giải pháp đem lại lợi nhuận không nhỏ trong hoạt động kinh doanh.
Hoàng Nga
