Với tổng số trên 7.400 doanh nghiệp ngoài quốc doanh, trong đó 3.800 doanh nghiệp siêu nhỏ, 3.336 doanh nghiệp nhỏ, 281 doanh nghiệp vừa và 34 doanh nghiệp lớn tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn như: Hạ Long, Uông Bí, Móng Cái và TX Cẩm Phả, các doanh nghiệp này đã góp phần đáng kể vào tạo việc làm cho người lao động trên địa bàn, đóng góp sự phát triển chung của tỉnh. Với mức vốn đăng ký tuy không cao ở mức 32,9% trên tổng số doanh nghiệp, nhưng các doanh nghiệp nhỏ và vừa có đóng góp đáng kể vào các hoạt động đầu tư, kinh doanh vào các lĩnh vực du lịch, thương mại, vận tải, xây dựng, dịch vụ, công nghệ thông tin...
Với lợi thế của tỉnh biên giới các doanh nghiệp nhỏ và vừa đã phát huy ưu thế này tập trung vào hoạt động trên lĩnh vực ngoại thương, xuất nhập khẩu, đầu tư vào các ngành nghề có lợi thế, chủ động tìm kiếm và khai thác thị trường Trung Quốc góp phần tích cực tăng kim ngạch xuất khẩu, thu ngoại tệ. Tuy có quy mô hạn chế nhưng với số lượng lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa đã tạo thành mạng lưới kinh doanh rộng khắp, từ các trung tâm kinh tế đến các địa bàn nông thôn, có vai trò quan trọng là kênh tiêu thụ sản phẩm cho xã hội. Doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia vào hầu hết các lĩnh vực bán lẻ hàng hoá hoặc du lịch dịch vụ, với khả năng đáp ứng nhanh nhạy nhu cầu thị trường, doanh nghiệp nhỏ và vừa trong tỉnh đã có tác động quan trọng đến phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống nhân dân trong tỉnh. Với số lượng lớn, rộng khắp các doanh nghiệp nhỏ và vừa đã tạo việc làm cho khoảng 49% lao động phi nông nghiệp ở nông thôn, góp phần giải quyết cho 25-26% lực lượng lao động toàn tỉnh. Hàng năm, với khả năng tạo ra việc làm mới cho hàng vạn lao động, các doanh nghiệp nhỏ và vừa đã đóng góp quan trọng vào tạo việc làm và thu nhập cho người lao động trong tỉnh, có ý nghĩa quan trọng an sinh xã hội trên địa bàn.
Ngoài đóng góp trực tiếp vào thu ngân sách, các doanh nghiệp nhỏ và vừa còn tích cực tham gia đóng góp vào các hoạt động xã hội khác ở địa phương. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia xây dựng nhà tình nghĩa tặng gia đình chính sách có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đóng góp xoá nhà tạm, nhà tranh tre, tài trợ hoạt động xã hội, thể dục thể thao, cung cấp học bổng cho học sinh, sinh viên nghèo...
Tuy đã có những bước phát triển và có nhiều đóng góp cho sự phát triển của tỉnh nhưng thẳng thắn nhìn nhận thấy rằng hiện nay các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang yếu thế nhất bởi những hạn chế do việc tiếp thu những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và công nghệ tiên tiến, hiện đại. Khả năng tiếp cận các nguồn tài chính hạn chế, thiếu thông tin hỗ trợ, chưa nắm bắt được các thông tin về chính sách, thị trường, thị trường tài chính, chứng khoán. Doanh nghiệp chưa có điều kiện tiếp cận thị trường ngoài nước, khả năng tham gia vào tiến trình hội nhập còn hạn chế, khó khăn khi mở rộng kinh doanh, cạnh tranh trong môi trường hội nhập, toàn cầu hoá. Về lĩnh vực hoạt động, doanh nghiệp đăng ký kinh doanh chủ yếu là ngành thương mại dịch vụ là thế mạnh tại các thành phố, thị xã. Còn hạn chế ở các ngành trực tiếp sản xuất như công nghiệp, xây dựng, giao thông và nhất là sản xuất nông nghiệp (sản xuất phục vụ cho ngành nông nghiệp, nông thôn). Với đặc thù là quy mô nhỏ, nguồn vốn hạn hẹp, thị trường đơn điệu, trang thiết bị cũ kỹ, lạc hậu, trình độ tay nghề của thợ, trình độ quản lý của chủ doanh nghiệp còn nhiều hạn chế, nhất là sự hạn chế về tin học, về luật pháp... nên yếu thế cạnh tranh trong cơ chế thị trường. Theo điều tra của các cơ quan chức năng, đa số các doanh nghiệp nhỏ và vừa công nghệ sản xuất lạc hậu còn nhiều khâu sản xuất thủ công nên năng suất thấp, chất lượng không đồng đều, ít sản phẩm có thương hiệu, năng lực cạnh tranh sản phẩm còn nhiều hạn chế. Hầu hết các doanh nghiệp chưa quan tâm đúng mức đến đầu tư ứng dụng công nghệ mới, sản xuất sản phẩm mới, có rất ít sản phẩm tham gia xuất khẩu. Đa số doanh nghiệp thuộc loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động mang tính chất gia đình khép kín, thiếu sự liên doanh, liên kết, khả năng tiếp cận, nắm bắt và xử lý thông tin, nhất là thông tin thị trường. Phần lớn các doanh nghiệp chưa nhận thức được đầy đủ cũng như được chuẩn bị tốt về mọi mặt trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Cùng với những khó khăn đó trong thời gian qua do tình hình thiếu điện đã ảnh hưởng tác động rất lớn đến hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hệ thống chính sách, pháp luật về đầu tư, lao động còn nhiều điểm chưa đồng bộ, thiếu nhất quán gây nhiều khó khăn cho hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp.
Chính từ những hạn chế do bản thân nội tại của các doanh nghiệp, cộng với những biến động của tình hình kinh tế trong nước và thế giới đang khiến cho hoạt động của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp rất nhiều khó khăn cần có giải pháp hỗ trợ của Nhà nước để vượt qua thời điểm khó.
Ngọc Lan
