Mô hình cánh đồng mẫu lớn, xuất phát tại tỉnh An Giang trong vụ đông xuân 2010-2011 và đến nay mô hình này đã lan rộng ra khắp các địa phương trong cả nước. Tại Quảng Ninh, việc thực hiện cánh đồng mẫu lớn còn gặp nhiều khó khăn do đồng đất manh mún, việc chưa quy hoạch tổng thể phát triển nông nghiệp cũng đã ảnh hưởng không nhỏ trong việc xây dựng, hình thành các vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn.
Tuy nhiên, xu thế xây dựng mô hình cánh đồng mẫu lớn đang được ngành chức năng và các địa phương bước đầu triển khai thực hiện bằng việc định hướng cho bà con nông dân tập xây dựng một số vùng chuyên canh các loại rau, vùng trồng chè sản lượng cao; vùng chuyên canh lúa với những bộ giống chất lượng… trong đó, yếu tố quan trọng là tạo ra sự liên kết giữa “4 nhà” (nhà nước, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà nông).
Bà Đỗ Thị Thoa, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh cho biết: Việc xây dựng cánh đồng mẫu lớn đang được ngành nông nghiệp từng bước triển khai, mục đích là liên kết các hộ dân với nhau và liên kết với doanh nghiệp, đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao hiệu quả. Đến nay, việc thực hiện mô hình cánh đồng mẫu lớn trên địa bàn tỉnh bước đầu bằng việc định hướng cho bà con nông dân hình thành các vùng chuyên canh lúa, rau màu; hướng bà con nông dân xây dựng và sản xuất tập trung một số bộ giống lúa chất lượng cao, từ đó vận động bà con nông dân dồn điền đổi thửa tạo thành các cánh đồng lớn trong sản xuất. Trong vụ đông xuân 2011-2012, Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh đã triển khai các mô hình giống lúa chất lượng cao QR1 theo hướng VietGap quy mô 50ha tại Quảng Yên và Đông Triều; mô hình trồng rau an toàn theo hướng VietGap quy mô 1ha tại Quảng Yên. Các mô hình này bước đầu cho hiệu quả kinh tế cao, riêng mô hình QR1 cho năng suất bình quân trên 65 tạ/ha và tiếp tục được nhân rộng, tạo thành các vùng chuyên canh sản xuất QR1 với diện tích hàng trăm ha tại Đông Triều, Quảng Yên với các giống lúa chất lượng cao như: QR1, tám thơm, tám thơm đột biến, nếp cái hoa vàng... Đây có thể xem là khởi đầu cho việc triển khai xây dựng các cánh đồng mẫu lớn.
Được biết, để đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp nói chung và thực hiện xây dựng cánh đồng mẫu lớn trên địa bàn nói riêng, hiện nay ngành Nông nghiệp tỉnh đã xây dựng Đề án cơ giới hóa trong sản xuất lúa giai đoạn 2012-2015; xây dựng khu nông nghiệp công nghệ cao tại xã Hồng Thái Tây (Đông Triều). Trong đó, đề án cơ giới hóa trong sản xuất lúa đã lựa chọn, đầu tư các loại máy móc, công cụ trong các khâu làm đất, chăm sóc, tưới tiêu, thu hoạch, sơ chế và bảo quản trong sản xuất lúa nhằm giải phóng sức lao động, tranh thủ thời vụ và nâng cao hiệu quả sản xuất cho bà con nông dân. Ưu tiên áp dụng trước ở những vùng sản xuất tập trung. Kết hợp thực hiện chính sách “dồn điền đổi thửa” để có diện tích ô thửa lớn, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho việc áp dụng cơ giới hóa đồng bộ vào sản xuất lúa, xây dựng các cánh đồng mẫu lớn.
Trong khâu làm đất, từng bước thay thế, bổ sung các máy làm đất công suất lớn tại các vùng sản xuất tập trung; sử dụng các loại máy làm đất có công suất nhỏ tại những nơi đồng ruộng manh mún, nhỏ lẻ. Khâu gieo cấy, mở rộng diện tích lúa gieo thẳng bằng công cụ gieo sạ kéo tay lên 20.000ha, chiếm khoảng 50% tổng diện tích lúa vào năm 2015. Khâu phun thuốc bảo vệ thực vật, để giảm công lao động do phun sâu bằng bình bơm tay, nâng cao diện tích sản xuất nông nghiệp được sử dụng máy động cơ.
Khâu thu hoạch, phấn đấu đến năm 2015, 20-30% diện tích lúa được cơ giới hóa trong khâu thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp; máy gặt rải hàng, máy tuốt đập liên hoàn. Khâu phơi, sấy, xay xát, đóng bao, nhằm nâng cao chất lượng lúa gạo tại các vùng sản xuất lúa trọng điểm, đưa sản phẩm lúa gạo trở thành hàng hóa có giá trị hơn trên thị trường, cần thực hiện đầy đủ các quy trình từ khâu thu hoạch đến khâu sơ chế, phơi sấy, xay xát và đóng gói, từ nay đến 2015, sẽ đầu tư 10 dây truyền đóng bao liên hoàn, 10 máy sấy các điểm sản xuất lúa tập trung như Đông Triều, Hải Hà, Móng Cái, Quảng Yên; hỗ trợ bổ sung thêm 370 máy xay xát phục vụ nhu cầu sản xuất.
Tuy nhiên để thực hiện được đề án này cần tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, trong đó tập trung đầu tư cho các vùng đã “dồn điền đổi thửa” từ hệ thống thuỷ lợi, giao thông nội đồng, đường điện hạ thế… tạo điều kiện để đẩy mạnh cơ giới hoá trong sản xuất. Quy hoạch chi tiết các vùng sản xuất hàng hoá tập trung, vùng chuyên canh với quy mô đủ lớn theo phương châm “cùng giống, cùng trà” được áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật và cơ giới. Khuyến khích nông dân có ruộng ở một xứ đồng tập hợp thành vùng chuyên canh một loại sản phẩm nhất định, phù hợp với đặc điểm của địa phương và nhu cầu của thị trường; khuyến khích tạo điều kiện cho nông dân không muốn làm nông nghiệp hoặc làm không hiệu quả cho các hộ khác thuê mượn ruộng đất.
Để nhanh chóng xây dựng các cánh đồng mẫu lớn, ngành nông nghiệp và các địa phương phải coi đây là một nội dung quan trọng trong phát triển nông nghiệp, nông thôn.
Hữu Việt
