Năm 2012, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 255/2012/QĐ-UBND về việc “Ban hành quy định chính sách hỗ trợ di dời các cơ sở TTCN gây ô nhiễm môi trường hoặc phải di dời theo quy hoạch xây dựng và đô thị trên địa bàn tỉnh”. Thực hiện Quyết định trên, đến nay TP Hạ Long đã có 31 cơ sở sản xuất TTCN di dời vào Cụm công nghiệp (CCN) Hà Khánh (phường Hà Khánh). Tuy nhiên, tại địa điểm sản xuất mới, phần lớn các cơ sở này đang gặp không ít khó khăn, bất cập, có doanh nghiệp rơi vào tình trạng phải sản xuất “cầm chừng”.
Doanh nghiệp “tố khổ”
Năm 2012, anh Vũ Văn Hiện xây dựng và thành lập DNTN chế biến gỗ và VLXD Hải Yến trên địa bàn phường Cao Xanh, diện tích nhà xưởng rộng 600m2, tổng kinh phí đầu tư thời điểm đó hết 2,5 tỷ đồng. Chưa kịp làm ăn “ấm chỗ”, anh Hiện nhận được thông báo của TP Hạ Long về việc phải di dời cơ sở vào CCN Hà Khánh trước ngày 10-10-2014. Nếu quá thời hạn trên, anh Hiện sẽ bị cắt điện, nước và không nhận được tiền hỗ trợ. Tuy nhiên, do phải tháo dỡ nhà xưởng cũ, vận chuyển máy móc thiết bị, xây dựng nhà xưởng mới nên đến tháng 12-2014 anh Hiện mới hoàn tất công việc di chuyển. Trao đổi với chúng tôi, anh Hiện phân trần: “Đầu tư cơ sở mất hàng tỷ đồng, chưa đầy 2 năm sau lại bị yêu cầu di dời vào chỗ mới, cách chỗ cũ chưa đầy 2km thực sự là làm “khó” doanh nghiệp. Vậy nhưng chúng tôi cũng rất ủng hộ chủ trương của tỉnh, minh chứng là doanh nghiệp tiếp tục bỏ ra thêm 3 tỷ đồng nữa để xây nhà xưởng mới và đóng 900 triệu đồng/1,7 tỷ đồng tiền thuê đất. Tuy nhiên, từ tháng 10-2014 đến nay, chúng tôi thường xuyên rơi vào tình trạng sản xuất cầm chừng do thiếu điện. Giờ đơn vị chỉ mong muốn Tập đoàn Kinh tế Hạ Long tạo điều kiện có điện để doanh nghiệp tập trung vào sản xuất, sau đó sẽ tiếp tục nộp tiền đất”. Được biết, nguyên nhân chủ yếu là do doanh nghiệp chưa được nhận tiền hỗ trợ, vốn liếng cạn kiệt nên còn thiếu khoảng 45% tiền thuê đất. Vì vậy, Ban Quản lý dự án thuộc Tập đoàn Kinh tế Hạ Long đã không đồng ý ký xác nhận phê duyệt mặt bằng để đơn vị đầu tư trạm biến áp. Trước tình trạng này, để không ảnh hưởng đến đơn hàng và việc làm của hàng chục anh em công nhân, cơ sở chế biến gỗ của anh Hiện phải đi “nhờ điện” của một doanh nghiệp đến trước. Việc đi “nhờ điện ”này cũng gặp không ít bất cập vì công suất trạm biến áp không đủ đáp ứng cho nhu cầu của cả hai doanh nghiệp, thành ra doanh nghiệp này sản xuất thì doanh nghiệp kia đành phải “tạm dừng” hoặc sản xuất theo kiểu cầm chừng.
Cũng rơi vào tình trạng như anh Hiện, với diện tích ô đất lên tới 2.300m2, năm 2014 Công ty TNHH Vận tải và Du lịch Việt Đức đã phải bỏ ra trên 2,5 tỷ đồng để xây dựng và 160 triệu đồng để lắp trạm biến áp. Cái khó của doanh nghiệp là đã đóng được 90% tiền thuê đất nhưng vẫn chưa được cấp bìa đỏ để vay vốn ngân hàng. Ông Trịnh Văn Mỹ, Giám đốc Công ty bức xúc cho biết: “Vào nơi sản xuất mới, doanh nghiệp gần như phải xây dựng mọi thứ lại từ đầu. Tiền hỗ trợ chưa nhận được, đơn vị buộc phải đi vay lãi ngoài để đầu tư điện, nhà xưởng. Giờ chủ đầu tư lấy lý do còn thiếu 10% tiền thuê đất nên không cấp sổ đỏ cho chúng tôi. Trong khi đó theo hợp đồng cam kết, Tập đoàn Kinh tế Hạ Long sẽ phải hoàn thành trạm xử lý nước thải, đầu tư hệ thống chiếu sáng, cây xanh. Nhưng đến nay, hệ thống chiếu sáng mới chỉ có cột điện, chưa có bóng; cây xanh, vỉa hè không có, mùa mưa thì lầy lội, mùa nắng thì bụi mù mịt. Chúng tôi còn phải tự bỏ tiền ra để trồng cây xanh”.
Bên cạnh những khó khăn, vướng mắc của 2 cơ sở trên, hiện phần lớn các cơ sở di dời vào CCN Hà Khánh là những cơ sở có quy mô nhỏ lẻ, tự phát, không có nhu cầu mở rộng sản xuất nên chỉ có nhu cầu thuê từ 100-1.000m2 đất sản xuất. Trong khi theo quy hoạch, diện tích tối thiểu tại các lô đất hiện nay phổ biến là từ 2.000-7.000m2. Hệ thống cấp điện hiện nay mới được đấu nối từ nguồn điện 22kV, để có điện sản xuất kinh doanh, cơ sở sẽ phải tự bỏ từ 150-200 triệu đồng lắp đặt trạm biến áp. Mặt khác, theo quy định, để được hưởng các chính sách hỗ trợ đối với lao động trong thời gian ngừng sản xuất để di chuyển hoặc tự nguyện ngừng sản xuất, người lao động phải có sổ BHXH. Tuy nhiên, hầu hết các cơ sở đều không thực hiện chính sách BHXH cho người lao động, thậm chí không có hợp đồng lao động nên các chính sách này thực tế không áo dụng được. Những bất cập này phần nào đã ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động SXKD của các cơ sở.
Chủ đầu tư than “khó”
Theo báo cáo của Sở Công Thương, kết quả kiểm tra, rà soát trên địa bàn TP Hạ Long có 174 cơ sở TTCN phải di dời với tổng diện tích nhà xưởng là trên 34.000m2; 1.086 lao động. Sau khi thành phố tuyên truyền, phổ biến chủ trương của tỉnh, đã có 74 cơ sở đăng ký di chuyển vào Hà Khánh với tổng diện tích đăng ký là gần 86.000m2. Năm 2013, đã có 12 cơ sở hoàn thành việc tháo dỡ nhà xưởng, hoàn tất thủ tục hồ sơ và nhận tiền hỗ trợ; 16 cơ sở còn lại đã dừng sản xuất cục bộ do khó khăn về tài chính; năm 2014, 19/38 cơ sở đề nghị xin được lùi thời gian di dời cũng do khó khăn về tài chính. Như vậy, những khó khăn ở ngay “nội tại” các cơ sở này đã có, trong khi đó, việc di dời đến địa điểm mới lại nảy sinh không ít những vướng mắc, bất cập.
Để tìm hiểu rõ hơn về những vướng mắc của doanh nghiệp, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Tăng Xuân Vĩnh, Trưởng Phòng Kinh doanh Công ty CP Tập đoàn Kinh tế Hạ Long. Ông Vĩnh cho biết: Trong thời buổi kinh tế khó khăn này, đơn vị cũng rất linh động cho doanh nghiệp, cụ thể: Gia hạn thời gian nộp tiền thuê đất; khi nộp từ 30-40% số tiền thuê đất sẽ được tạo điều kiện lắp trạm điện; nộp trên 70% sẽ được viết giấy xác nhận gửi đến các cơ quan có thẩm quyền để doanh nghiệp được cấp sổ đỏ. Tuy nhiên, những trường hợp kéo dài thời gian nộp tiền thuê đất như DNTN Hải Yến và Việt Đức chúng tôi buộc phải làm vậy. Bởi lẽ, dự án này chúng tôi thuê lại đất của Nhà nước nên không được vay ngân hàng. Toàn bộ số tiền 200 tỷ đồng để xây dựng hạ tầng ở CCN Hà Khánh là do chủ đầu tư và các doanh nghiệp cùng góp vốn vào”. Như vậy với cách giải thích trên, những khó khăn như của cơ sở Hải Yến, Việt Đức và bản thân chủ đầu tư có lẽ sẽ tiếp tục “giậm chân tại chỗ” nếu không sớm tìm được tiếng nói chung.
Chủ trương di dời các cơ sở TTCN nằm xen kẽ giữa các khu dân cư trên địa bàn TP Hạ Long về CCN Hà Khánh là hết sức đúng đắn, mục đích cuối cùng là khắc phục ô nhiễm môi trường do hoạt động của các cơ sở này gây ra. Bởi vậy, các chủ cơ sở cần nâng cao nhận thức và trách nhiệm để triển khai theo lộ trình đã đặt ra. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, Tập đoàn Kinh tế Hạ Long cũng cần sớm điều chỉnh quy hoạch chi tiết cho phù hợp với tình hình thực tế và có những chính sách linh động để tạo điều kiện cho các cơ sở sớm ổn định sản xuất. Các cơ quan chức năng cũng cần có sự vào cuộc tích cực hơn nữa để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, tháo gỡ những khó khăn phát sinh nếu có. Đặc biệt là cần tăng cường công tác giám sát, kiểm tra và yêu cầu chủ đầu tư hoàn thiện phần hạ tầng kỹ thuật cơ bản còn thiếu.
Hoàng Nga
