Chuyện của người cán bộ lão thành cách mạng Ngược con dốc, chúng tôi lên bản Sông Moóc A là bản cao nhất xã Đồng Văn, thăm ngôi nhà của ông Phùn Cắm Hoóng, người cán bộ cách mạng Đồng Văn những năm chống Pháp.
Khi còn ở dưới dốc, tôi tự hỏi sao những người Dao ở Đồng Văn lại sống ở trên cao thế này, nhưng khi leo lên đến đỉnh đồi, mới thấy mọi cái đều có cái lý của nó. Ở trên đây khí hậu thật trong lành, tôi phóng tầm mắt ra xung quanh, không gian thật tuyệt vời.
Mùa thu ở Đồng Văn (huyện Bình Liêu) rạo rực thơm mùi lúa mới với mùi hoa hồi, hương quế. Đồng Văn, nơi có những rừng hồi bạt ngàn, thân hồi cao lớn, vẻ uy nghi kiêu hãnh đâm thẳng lên bầu trời. Trong suốt những năm kháng chiến chống Pháp, rừng hồi che chở cán bộ, sát cánh cùng người dân Đồng Văn đánh giặc bảo vệ xóm làng. Ngày nay cây hồi lại là cây kinh tế mũi nhọn, làm giàu thêm mảnh đất biên cương Đồng Văn…
Buổi chiều mùa thu nhìn những cánh đồng lúa ngả vàng, nằm kề bên cánh rừng màu xanh, mặt trời đỏ ối đan những tia nắng xuyên qua những đám mây bạc, khi ấy Đồng Văn trở thành bức tranh thiên nhiên nhiều màu sắc thật ngoạn mục. Xa xa, tiếng thác Sông Moóc đổ xuống ầm ì như tiếng cối xay lúa. Dòng thác nước giống như dòng sữa mẹ, nuôi sống những cánh rừng, tưới tiêu cho những cánh đồng bậc thang. Suốt từ bao đời người dân Đồng Văn uống nước dòng thác ấy để rồi gắn bó với mảnh đất này...Ngôi nhà của già làng Phùn Cắm Hoóng nằm gần trên đỉnh đồi. Già Hoóng năm nay đã 88 tuổi, ông vẫn đi chăn trâu rồi vào rừng lấy củi. Suốt từ ấu thơ đến nay, già Hoóng gắn bó với bản Sông Moóc A. Có thời kỳ lãnh đạo huyện Bình Liêu gợi ý chuyển chỗ ở cho già Hoóng xuống định cư ở vùng thấp hơn để ông khỏi phải leo dốc, nhưng già Hoóng kiên quyết chối từ, vì muốn gắn cuộc đời với mảnh đất nơi có nhiều ngọn gió mát rượi, và đầy nắng mặt trời. Già Hoóng cười hà hà, thật mãn nguyện khi chúng tôi muốn ông kể lại câu chuyện đánh Tây, trừ gian, tiễu phỉ khi xưa. Ông kể: "Tôi tham gia đội du kích Đồng Văn năm 23 tuổi, khi ấy tôi còn là một chàng trai khoẻ lắm. Sống ở đây từ bé, tôi thông thạo đường rừng như con sóc. Tôi nhận nhiệm vụ đưa đón cán bộ của tỉnh, trung ương về Đồng Văn hoạt động gây dựng cơ sở. Nhiều lần cùng đội du kích xã tiễu phỉ, trừ gian, đánh Tây chống càn… không nhớ hết đâu!". Già Hoóng nguyên là Chủ tịch Ủy ban MTTQ huyện Bình Liêu. Khi về hưu ông lại ngược dốc trở về ngôi nhà ở bản Sông Moóc A, nơi mà ông đã chứng kiến mọi đổi thay và thăng trầm của vùng đất. Ngôi nhà của ông bị giặc Pháp đốt trụi rồi lại được dựng lên nhiều lần sau mỗi đợt chống càn, để đến bây giờ nó vẫn đứng uy nghi ở nơi đầy nắng và gió.Tháng 8 mùa thu, mọi người ở Đồng Văn đều ra đồng hoặc lên rừng.Câu chuyện của người cán bộ lão thành cách mạng đưa chúng tôi trở về ngày kháng chiến đầy gian khổ nhưng rất đỗi tự hào. Đó mùa xuân năm 1949, khi Chiến dịch Đông Bắc II của ta nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, phát triển củng cố cơ sở cách mạng ở Đông Bắc phối hợp với Mặt trận 4 (Cao-Bắc-Lạng) được bắt đầu. Nhân dịp này, Huyện uỷ Bình Liêu đẩy mạnh tuyên truyền chiến thắng trong nhân dân, động viên mọi người tham gia kháng chiến, phát triển cơ sở và xây dựng các lực lượng du kích và các uỷ ban kháng chiến xã. Đội du kích Đồng Văn được thành lập đúng vào đầu mùa thu năm 1949, vậy mà chỉ vài tháng đội đã lớn mạnh. Ngày 23-12-1949, Đội du kích Đồng Văn phối hợp với Vệ quốc đoàn tấn công bọn phản động ở làng Co Hón (thuộc thôn Đồng Thắng ngày nay), khiến bọn chúng phải co cụm không dám hung hăng như trước nữa. Sau trận đánh này, Đội du kích xã còn đánh bại nhiều trận càn quét của Pháp vào Đồng Văn (năm 1949, Đồng Văn đã từng là khu căn cứ của Tỉnh uỷ Hải Ninh). Những trận chiến diễn ra trong rừng hồi, bên dòng sông. Máu giặc đỏ ngầu dòng nước. Sông Moóc sục sôi cuốn trôi xác giặc. Từ những trận thắng này người dân Đồng Văn càng tin theo Đảng, theo du kích quyết một lòng bảo vệ cán bộ, diệt tây, tiễu phỉ, trừ gian…Năm nay cả lúa và hồi của Đồng Văn đều được mùa.Đồng Văn hôm nay Tuy là xã xa trung tâm huyện nhưng Đồng Văn lại không thuộc diện xã nghèo của Bình Liêu. Đồng Văn phát huy thế mạnh từ việc phát triển các rừng hồi, quế. Ngoài những rừng hồi tự nhiên còn tồn tại ở xã, Đồng Văn lại phát triển trồng thêm hàng ngàn ha. Những thân hồi cao sừng sững, đã một thời cùng dân làng chống càn, tiễu phỉ trừ gian nay lại cùng người dân Đồng Văn phát triển kinh tế. Mùa thu tháng tám là mùa hồi ra nhiều hoa nhất, về buổi chiều các con đường của Đồng Văn đều thơm ngát mùi hồi. Đồng chí Hoàng Biên, Bí thư Đảng uỷ xã Đồng Văn, hồ hởi khoe với chúng tôi: "Năm nay Đồng Văn được mùa hồi, ước tính được hơn 300 tấn hồi tươi. Hồi năm nay lại được giá, bà con phấn khởi lắm. Trời mưa mà vẫn có người đi thu hoạch hồi". Đồng Văn có khoảng 15.000 ha diện tích trồng hồi, và là xã có nhiều hồi nhất huyện Bình Liêu. Vào mùa thu hoạch hồi (tháng 3, 4 và tháng 8, 9 hàng năm), ngoài đường Đồng Văn rất vắng vẻ, chỉ trừ trẻ con đi học còn hầu hết người trong gia đình đều lên rừng thu hoạch hồi. Nhưng buổi chiều mọi con đường Đồng Văn đều tấp nập, ngoài những người dân trong xã đi bán hồi, lại thêm khách đến mua hồi từ các tỉnh Lạng Sơn, Hà Giang.Dẫu ở trên tít ngọn đồi cao bản Sông Moóc A, nhưng gia đình anh Tằng Văn Thim vẫn rất bận rộn. Chúng tôi gặp anh ở căn chòi tránh mưa ngoài ruộng. Anh Thim cho biết: "Khí hậu mưa nắng thất thường, làm nhà nông chúng tôi thêm bận, cứ đổ thóc ra phơi rồi lại phải cất vào. Mùa này, lúa ngoài đồng đã chín vàng, lại là mùa thu hoạch hoa hồi. Hoa hồi năm nay được giá, dao động trên dưới 20 nghìn đồng/kg tươi. Ngày mưa tôi cũng phải tranh thủ chớ, không thì làm không kịp đâu". Gia đình anh Thim có 2 ha hồi, vài ha quế, rồi lúa... Thời gian này, hễ cứ trời nắng là cả nhà Thim đều tất bật người lên rừng, người ra đồng…Ông Nông Thế Hiệu, một hộ dân trồng hồi, đã cao tuổi, cho biết: "Tuổi già mà ngơi nghỉ chỉ thêm yếu thôi, càng lao động tôi càng thấy khoẻ. Gia đình tôi có 2ha đất trồng hồi, mỗi năm thu hoạch được khoảng 4-5 tấn hồi tươi/2 vụ. Hồi được giá như năm nay thì gia đình tôi sẽ có doanh thu khoảng 80-100 triệu đồng. Điều cơ bản là giải quyết công ăn việc làm cho cả gia đình với 6 lao động. Đồng Văn nhờ có được cây hồi là cây kinh tế nếu không thì xã nghèo lắm". Hồi thu hoạch về được phơi thành những bãi lớn.Xa xa tiếng ì ì của máy móc trên công trình nâng cấp đường 18C nối liền với QL18A đang được thi công, con đường thông suốt xã Đồng Văn. Khi được hình thành nó sẽ là huyết mạch giao thông quan trọng nối liền các địa phương trong tỉnh và các tỉnh, thành khác trong cả nước đến Khu kinh tế cửa khẩu Hoành Mô - Đồng Văn. Ngày 30-6-2011, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định phê duyệt quy hoạch Khu kinh tế cửa khẩu Hoành Mô - Đồng Văn đến năm 2030 trên tổng diện tích khoảng 14.236 ha. Trong tương lai, Đồng Văn cùng với sự phát triển chung của Khu kinh tế, sẽ trở thành nơi giao lưu hợp tác quốc tế quan trọng ở vùng biên giới huyện Bình Liêu nói riêng và tỉnh Quảng Ninh nói chung. Khu kinh tế cửa khẩu Hoành Mô - Đồng Văn cũng sẽ là khu kinh tế, văn hoá, du lịch, dịch vụ vùng biên giới phía Bắc và là cửa ngõ giao lưu hoạt động trung chuyển thương mại quốc tế đầu mối giao thông quan trọng của vành đai kinh tế Bắc Bộ…Những giọt mưa thu lất phất bay bay, cây cối thêm xanh tươi trên vùng đất Đồng Văn, giống như những nốt nhạc của bài ca bất tận ca ngợi về vùng đất cũng như con người vùng biên cương Đồng Văn đang ngày càng đổi mới.
