Năm 2008, khi liền lúc 3 dự án lớn (Nhà máy Đóng tàu Yên Hưng, Nhà máy Sửa chữa tàu biển Yên Hưng và Nhà máy Chế tạo động cơ Vinashin - Man - Phà Rừng) của Tập đoàn Công nghiệp Tàu thuỷ Việt Nam (Vinashin) được đầu tư xây dựng tại Sông Khoai và Hiệp Hoà, TX Quảng Yên (trước đây huyện Yên Hưng). Diện tích xây dựng 3 nhà máy lên tới 400ha. Đây là những dự án quan trọng, hiện đại ngang tầm thế giới với tổng mức đầu tư gần 4.500 tỷ đồng. Người dân đã vô cùng phấn khởi bởi khi đó TX Quảng Yên sẽ trở thành một đại công trường, thu hút phần lớn lực lượng lao động tại chỗ, nâng cao thu nhập người dân, làm tăng tỷ trọng công nghiệp trong GDP của huyện. Song có điều, trải qua hơn 3 năm thực hiện, cả 3 dự án cái thì thực hiện nửa vời, cái vẫn là bãi đất trống, gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân liền kề.
Điển hình có thể kể đến Nhà máy Chế tạo động cơ Vinashin - Man - Phà Rừng được xây dựng trên diện tích 57ha thuộc xã Sông Khoai, Hiệp Hoà. Đây là một trong những dự án quan trọng, hiện đại trong ngành cơ khí chế tạo nhằm đáp ứng nhu cầu cấp thiết của ngành công nghiệp tàu thuỷ về đóng mới động cơ tàu thuỷ, đồng thời làm tăng tỷ lệ nội địa hoá. Theo thiết kế Nhà máy sẽ chế tạo và lắp đặt động cơ diezen S30MC đến S80MC với công suất 40 động cơ/năm. Lắp cho tàu hàng trọng tải 175.000DWT có tổng mức đầu tư 1.491 tỷ đồng, theo hợp đồng chuyển giao giữa Vinashin với hãng chế tạo động cơ Man B&W (Đan Mạch) - hãng cung cấp tới 80% lượng động cơ lắp đặt trên các tàu thương mại đang khai thác trên toàn thế giới. Theo kế hoạch, dự án sẽ hoàn thành vào cuối năm 2012. Khi hoàn thành sẽ đưa nước ta trở thành quốc gia thứ 4 của châu Á (sau Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc) tự sản xuất được động cơ tàu biển. Song có điều sau hơn 2/3 thời gian thực hiện, đến nay dự án vẫn là bãi đất trống.
Đến xã Sông Khoai, TX Quảng Yên, chứng kiến cảnh vật lộn của bà con ngư dân trong xã mỗi buổi đi biển về với những phương tiện hành nghề đã phần nào thấy được sự tác động của một dự án “chết” đối với dân cư sống liền kề. Sở dĩ có những khó khăn đó bởi mảnh đất TX Quảng Yên có hệ thống sông ngòi chằng chịt, sát biển và phần lớn người dân trong vùng làm nghề sông nước song lại sống trên bờ. Từ xa xưa, mỗi buổi đi biển về, hầu hết thuyền bè của ngư dân đều được chuyển từ biển vào trong sông bằng phương tiện xe goòng vượt đê để tiếp tục di chuyển về khu dân cư sinh sống, tiện cho việc trông coi, sửa chữa. Trong những buổi nước kém, người ngư dân có thể tu bổ lại phương tiện đi biển ngay tại nhà. Song từ khi dự án xây dựng Nhà máy Chế tạo động cơ Vinashin - Man - Phà Rừng được khởi công, chủ đầu tư tiến hành san lấp mặt bằng một phần để thực hiện dự án lại đúng vị trí nối biển với con sông chính của khu vực đã khiến mọi hoạt động của ngư dân nơi đây trở nên khó khăn. Thuyền, bè đã không di chuyển được vào bờ nữa, mà phải tập trung bên ngoài đê khiến ngư dân phải mất tiền thuê người trông coi. Những hôm trời lặng gió còn đỡ, những hôm giông bão về, người dân cuống lên với công tác đảm bảo an toàn cho tài sản của mình bởi không có nơi neo đậu phương tiện. Không những thế những hộ dân bị thu hồi đầm, muốn đầu tư nuôi trồng thuỷ sản cũng đành chịu trong khi đó toàn bộ dự án bỏ không.
Anh Nguyễn Văn Phú, trú tại thôn 8, xã Sông Khoai cho biết. Nhà tôi liền kề dự án, trước đây mọi thuyền, bè về đều vượt đê để vào sông, tôi đã đầu tư xây dựng hệ thống xe goòng để giúp người dân vận chuyển phương tiện vào sông trở về nhà. Trung bình mỗi ngày có gần 100 phương tiện vượt đê, song đến nay dự án Nhà máy Chế tạo động cơ Vinashin đến đổ đất lấn gần hết con lạch dẫn thuyền vào. Chỉ khi nào nước lớn mới vào được khiến hệ thống xe goòng không còn hoạt động được nữa, gần như trở thành đống sắt vụn. Muốn dịch chuyển thuyền vào sông để sửa chữa thì phải hô hào nhiều người.
Ông Vũ Văn Chung, Phó Chủ tịch UBND xã Sông Khoai bức xúc cho biết: Dự án này giai đoạn 1 dự án thu hồi khoảng gần 40ha đất đầm thuỷ sản và đất bãi. Nhưng kể từ chủ đầu tư san lấp đất khởi công dự án xong bỏ hoang đến nay hầu như không đoái hoài gì đến. Trong khi đó người dân trong xã chủ yếu sống bằng nghề đánh bắt thuỷ sản, mỗi lần về không có chỗ đỗ thuyền, người dân cho hút cát để khai thông luồng lạch cho tàu vào đỗ chúng tôi lập biên bản và báo cho chủ đầu tư nhưng họ cũng chỉ sang xem rồi bỏ đi. Bao năm nay vất vả giữa bãi đất trống trong khi người dân xã chúng tôi không có luồng lạch để đưa tàu vào đỗ và sửa chữa. Các cấp, các ngành của tỉnh cần sớm xem xét có hướng giải quyết dự án “treo” này để người dân có thể yên tâm nuôi trồng thuỷ sản, cũng như có luồng lạch đưa thuyền về đỗ và sửa chữa sau mỗi lần đi biển về.
Thêm nữa, chủ trương xây dựng ban đầu đã phần nào làm người dân quanh khu vực rất phấn khởi, nhiều gia đình đã tính đến chuyện cho con em mình đi học các lớp về chế tạo máy với mong muốn được vào nhà máy làm việc, từ bỏ cuộc đời chài lưới vốn rất vất vả. Song đến nay, dự án chưa được triển khai, lại còn ảnh hưởng đến cuộc sống người dân.
Thái Cảnh - Đỗ Phương
