Trong những năm qua nhu cầu về đất ở, nhà ở của nhân dân ngày một tăng, do vậy hàng loạt dự án hạ tầng các khu đô thị trên địa bàn toàn tỉnh đã được phê duyệt và triển khai thực hiện. Điều ghi nhận là một số dự án khi hoàn thành đã tạo cho các địa phương có những khu đô thị đẹp, hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn rất nhiều dự án chậm tiến độ và sai quy hoạch gây bức xúc trong dư luận nhân dân.
Theo số liệu của Thanh tra tỉnh, trong 2 năm (2010-2011) Thanh tra tỉnh đã thực hiện thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong việc đầu tư tại 92 dự án hạ tầng các khu đô thị ở 5 địa phương (Cẩm Phả, Uông Bí, Móng Cái, Vân Đồn, Hạ Long). Qua các cuộc thanh tra cho thấy hầu hết các dự án triển khai đều chậm, kéo dài nhiều năm so với tiến độ được tỉnh phê duyệt. Cụ thể là: TP Móng Cái, toàn bộ 11 dự án trên địa bàn đều thực hiện dở dang, trong đó có 3 dự án đã thi công được một phần hạ tầng. Huyện Vân Đồn, toàn bộ 8 dự án đều dở dang, trong đó có 1 dự án đã đầu tư hạ tầng được khoảng 80%. TP Hạ Long hiện có 23/51 dự án kiểm tra đã quá thời hạn thực hiện do tỉnh phê duyệt; các dự án còn lại UBND tỉnh đều phải gia hạn thời gian thực hiện. Trên địa bàn TX Cẩm Phả có 28 dự án hạ tầng được tỉnh phê duyệt, qua thanh tra 12/28 dự án thì chỉ có 3 dự án đã đầu tư hạ tầng gần hoàn chỉnh. TP Uông Bí chỉ có 1/12 dự án đã triển khai hoàn thành hạ tầng hoàn chỉnh đảm bảo tiến độ.
Một số dự án khu đô thị được chấp thuận đầu tư khi đối chiếu với quy hoạch chung, quy hoạch sử dụng đất trên địa bàn đã được các cấp có thẩm quyền phê duyệt cho thấy chưa phù hợp với quy hoạch (nằm trong vùng quy hoạch là rừng phòng hộ; khu vực quy hoạch dải cây xanh...), kế hoạch sử dụng đất đã được Nghị quyết HĐND các cấp thông qua.
Qua kiểm tra cho thấy hầu hết các chủ đầu tư đã thực hiện và tuân thủ quy hoạch chi tiết sử dụng đất được cấp có thẩm quyền phê duyệt ban đầu hoặc theo quy hoạch điều chỉnh đã được phê duyệt. Tuy nhiên, còn một số trường hợp chủ đầu tư chưa tuân thủ quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt, tự ý chia nhỏ các ô đất theo quy hoạch nhằm tăng số ô đất để chuyển nhượng; san nền lấn chiếm ngoài diện tích được giao; tự ý chuyển đất công cộng sang đất ở... Trong quá trình thực hiện, hầu hết các chủ đầu tư dự án đều đề nghị cấp có thẩm quyền điều chỉnh quy hoạch so với quy hoạch và dự án được phê duyệt ban đầu. Một số dự án điều chỉnh quy hoạch do nguyên nhân khách quan (do vướng mắc đền bù giải phóng mặt bằng; do quy hoạch ban đầu chưa cập nhật, hết các khu chức năng và hạ tầng...). Bên cạnh đó vẫn còn nhiều nội dung điều chỉnh quy hoạch chi tiết sử dụng đất của các dự án không có lý do cụ thể, hoặc lý do thiếu thuyết phục, phá vỡ quy hoạch của dự án đã phê duyệt ban đầu.
Về thực hiện đầu tư xây lắp: Qua kiểm tra các dự án đã phát hiện sai sót về khối lượng thi công không đúng thiết kế được duyệt, như: Không đạt độ cao cốt san nền; sử dụng vật liệu khác loại trong dự toán (san nền bằng đất thay thế bằng cát); thi công không đúng chiều dày và cường độ bê tông đường; bỏ công đoạn nạo vét bùn hữu cơ, chèn lót, thép, gỗ khe co giãn; thiếu chiều rộng rãnh, cống thoát nước... dẫn đến chất lượng công trình hạ tầng không đảm bảo theo đúng thiết kế đã duyệt.
Quá trình thanh tra phát hiện các sai phạm về khối lượng, Thanh tra tỉnh đã xử lý yêu cầu chủ đầu tư cùng tư vấn giám sát khắc phục bằng cách phá đi làm lại một số hạng mục có khả năng còn khắc phục được. Đối với các hạng mục không khắc phục được thì xử lý tính toán giá trị sai phạm và thu hồi về ngân sách nhà nước. Ngoài ra, qua kiểm tra Thanh tra còn phát hiện chủ đầu tư tính khống trong dự toán chi phí; không nộp thuế, phí tài nguyên khi khai thác đất, cát san nền... với giá trị yêu cầu xử lý về kinh tế lên tới 40.761 triệu đồng. Trong đó: Hạ Long 20 dự án có sai phạm, số tiền phát hiện phải xử lý là 16.517 triệu đồng; Uông Bí 9 dự án với số tiền 2.200 triệu đồng; Cẩm Phả 5 dự án với số tiền 10.718 triệu đồng; Vân Đồn 2 dự án, số tiền 8.670 triệu đồng; Móng Cái 2 dự án, số tiền 2.656 triệu đồng. Ngoài giá trị yêu cầu xử lý trên, Thanh tra tỉnh còn kiến nghị yêu cầu thu hồi 13.237 triệu đồng tiền sử dụng đất tăng thêm do điều chỉnh quy hoạch Dự án Cao Xanh - Sa Tô ở TP Hạ Long.
Để các dự án trên khi hoàn thành đưa vào sử dụng sẽ trở thành những khu đô thị xanh - sạch - đẹp, hiện đại, sầm uất và đồng bộ thì tỉnh cần chỉ đạo các ngành kiểm tra, rà soát lại toàn bộ các dự án hạ tầng để kịp thời xem xét thu hồi các dự án chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan của chủ đầu tư. Đồng thời xem xét lại khả năng lấp đầy các khu đô thị để hạn chế việc sử dụng đất nông nghiệp, đất rừng sản xuất vào việc đầu tư các khu đô thị nhưng để hoang gây lãng phí tài nguyên đất đai. Bên cạnh đó, các địa phương cần nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, nhất là việc điều chỉnh quy hoạch chi tiết các dự án phải xuất phát từ lợi ích cộng đồng mang tính bền vững lâu dài và phải đảm bảo dành đủ quỹ đất phục vụ mục đích công cộng, cây xanh theo tiêu chuẩn của khu đô thị do Bộ Xây dựng quy định.
Thu Hằng
