Trong lộ trình xây dựng Quảng Ninh trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại, việc phát triển làng nghề ở nông thôn là điều kiện cần thiết để đưa nông nghiệp, nông thôn của tỉnh tiến tới công nghiệp hoá, cũng như hoàn thiện chương trình xây dựng nông thôn mới. Đẩy mạnh phát triển các làng nghề không những giải quyết việc làm tại chỗ, nâng cao thu nhập cho người lao động mà còn là cách tốt nhất để người nông dân “ly nông nhưng không ly hương”.
Các làng nghề vốn là một mô hình kinh tế đã hình thành từ lâu đời, dựa trên những giá trị riêng biệt của mỗi địa phương, có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn. Theo thống kê của các cơ quan chức năng trên toàn tỉnh hiện có khoảng 20 làng nghề lớn nhỏ, trong số đó một số làng nghề truyền thống vẫn được duy trì và phát huy giá trị vốn có, tạo nên bản sắc văn hoá riêng biệt cũng như đóng góp vào sự phát triển kinh tế, mang lại thu nhập ổn định cho người dân. Điển hình như nghề sản xuất gốm sứ của huyện Đông Triều, với các làng nghề nổi tiếng như: làng nghề gốm sứ Vĩnh Hồng (thị trấn Mạo Khê), gốm sứ Đức Chính (xã Đức Chính). Từ nguồn nguyên liệu chính là đất cao lanh chịu lửa, do nhiệt độ đốt ở các lò của Đông Triều rất cao nên các sản phẩm làm ra nơi đây có độ bền tốt, nước men rất trong. Mỗi sản phẩm ở đây cũng mang nét đặc trưng riêng mà các làng sản xuất sứ khác không thực hiện được, đặc biệt là các loại chậu hoa to có đường kính lên tới 100cm, các loại đôn để kê chậu, các loại ang trồng… Sản phẩm gốm sứ ở đây được khách hàng trong và ngoài nước đánh giá rất cao. Các mặt hàng sứ, đặc biệt là các chậu hoa, đôn đã được xuất khẩu sang rất nhiều quốc gia trên thế giới như Hàn Quốc, Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất, Đài Loan, Canada… Hiện trên địa bàn huyện Đông Triều có 11 doanh nghiệp và 54 cơ sở sản xuất gốm sứ của hộ gia đình, tạo việc làm thường xuyên cho trên 2.000 lao động, với thu nhập cao hơn 2 đến 3 lần so với sản xuất nông nghiệp thông thường.
Bên cạnh đó tại một số địa phương, các làng nghề như: Làng nghề truyền thống đóng, sửa chữa tàu thuyền Hà An, làng nghề truyền thống đan thuyền, ngư cụ Nam Hoà (TX Quảng Yên); làng nghề nuôi cấy ngọc trai, đánh bắt thuỷ hải sản (Vân Đồn), làng nghề chế tác than đá mỹ nghệ (Cẩm Phả, Hạ Long)… vẫn đang được duy trì phát triển tốt và đóng góp một phần không nhỏ trong phát triển kinh tế, tạo việc làm, mang lại thu nhập ổn định cho người dân và gìn giữ bản sắc văn hoá truyền thống của các địa phương. Hiện nay số lượng lao động tại các làng nghề trên địa bàn tỉnh có trên 15.000 lao động, chiếm khoảng 5% tổng số lao động nông thôn. Giá trị sản xuất của những làng nghề đạt bình quân trên 250 tỷ đồng/năm, chiếm tỷ trọng khoảng 29% giá trị sản xuất công nghiệp bình quân 1 năm của các huyện, thị xã, thành phố.
Mặc dù vậy, việc phát triển, mở rộng các làng nghề tại nông thôn hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn. Các làng nghề vẫn chủ yếu ở mức độ sản xuất nhỏ lẻ; công tác đào tạo nghề đối với cán bộ quản lý, doanh nghiệp, nghệ nhân, thợ còn chưa đúng tầm, vấn đề ô nhiễm môi trường các làng nghề ngày càng trầm trọng... Có rất nhiều làng nghề truyền thống đang hoạt động lay lắt, mở nhạt dần do không tìm được phương thức sản xuất phù hợp với cơ chế thị trường, sản phẩm không cạnh tranh nổi với sản phẩm công nghiệp sản xuất hàng loạt giá rẻ, không đáp ứng được nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng. Chính vì vậy việc tìm ra hướng duy trì và phát triển ổn định cho các làng nghề trong giai đoạn trước mắt và lâu dài là rất cần thiết vào lúc này để gìn giữ làng nghề không bị mai một trước xu thế đô thị hoá, công nghiệp hoá và hiện đại hoá. Theo kế hoạch xây dựng phát triển làng nghề - tiểu thủ công nghiệp đến năm 2015, tỉnh có chủ trương củng cố, giữ vững, hiện đại hoá các làng nghề - tiểu thủ công nghiệp hiện có, đồng thời khôi phục các làng nghề truyền thống, phát triển và xây dựng làng nghề mới ở hộ gia đình, từng xã nhằm khắc phục dần tình trạng thuần nông; khuyến khích và tăng cường đầu tư trang thiết bị tiên tiến cho các làng nghề, có kết hợp với công nghệ kỹ thuật truyền thống; phát triển làng nghề theo hướng hình thành các cụm công nghiệp quy mô nhỏ và vừa; phát triển làng nghề cần gắn với hoạt động văn hoá, du lịch, bảo vệ sinh thái... Mong rằng với việc nhanh chóng triển khai thực hiện kế hoạch này của các ngành chức năng, địa phương giá trị các làng nghề ở khu vực nông thôn sẽ được phát huy giữ chân được người nông dân ở lại các vùng quê.
Nguyễn Thanh Tùng
