Giải pháp nhìn từ quy hoạch

Theo khảo sát của cơ quan chuyên môn lĩnh vực chế biến nông - lâm - thuỷ sản đang là một trong những ngành có được số lượng đông đảo các cơ sở sản xuất nhất trên địa bàn tỉnh hiện nay. Tuy nhiên, nhìn từ nhiều góc độ thì lĩnh vực này vẫn chưa có nhiều đóng góp cho sự phát triển chung của tỉnh.

Đông nhưng thủ công, thô sơ

Theo đánh giá của Sở Công thương số cơ sở sản xuất của ngành công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản đang chiếm tới 36,2% tổng số cơ sở sản xuất công nghiệp của toàn tỉnh. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh vực chế biến thuỷ sản toàn tỉnh hiện có gần 1.000 cơ sở, trong đó có 5 nhà máy đông lạnh lớn với công suất 118.674 tấn và trên 100 cơ sở chế biến nước mắm. Điển hình như: Công ty CP Xuất nhập khẩu thuỷ sản Quảng Ninh, Xuất khẩu thuỷ sản II, Phú Minh Hưng; 2 cơ sở sản xuất nước mắm lớn là Cái Rồng (Vân Đồn) và Đại Yên (TP Hạ Long). Ngoài ra, có các cơ sở chế biến nước mắm với quy mô nhỏ, công nghệ và thiết bị sản xuất thủ công truyền thống nên năng suất thấp, 4 cơ sở chế biến bột cá quy mô nhỏ, chi phí sản xuất cao, nguyên liệu không ổn định. Đối với chế biến lâm sản có các cơ sở sản xuất gỗ, lâm sản và sản xuất giường, tủ, bàn ghế trên toàn tỉnh có khoảng 1.000 cơ sở, với tổng công suất 16.900m3.

Đồng chí Đinh Trọng Ly, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT cho biết: Dù có số lượng cơ sở đông nhưng phần lớn là quy mô nhỏ và vừa nên số lượng lao động không nhiều. Với số lao động hiện có chiếm 6,1% tổng số lao động công nghiệp của toàn tỉnh. Năng suất lao động trong ngành chế biến nông - lâm  - thuỷ sản đạt tốc độ tăng trưởng 18,83%/năm. Mặc dù, có số lượng lớn nhưng giá trị sản xuất của ngành này chỉ chiếm một tỷ trọng tương đối khiêm tốn khoảng 15,15% trong tổng giá trị sản xuất công nghiệp của toàn tỉnh.

Cũng qua kết quả điều tra, khảo sát đánh giá của các cơ quan chuyên môn thì trình độ công nghệ, nguồn nhân lực của ngành công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản của tỉnh hiện nay ở mức trung bình so với các doanh nghiệp chế biến trong nước. Trình độ tổ chức và lãnh đạo, thông tin của các doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh vực này được đánh giá ở mức trung bình khá. Đặc biệt đối với các doanh nghiệp thuỷ sản, hiện nay phần lớn đang ở trong tình trạng cố gắng duy trì sản xuất để tồn tại, vì vậy không thể đầu tư công nghệ hiện đại với chi phí cao.

Tác động môi trường lớn

Tất cả các kết quả nghiên cứu, đánh giá của các cơ quan chuyên môn đều thừa nhận, công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản là ngành gây ra nhiều ô nhiễm nước thải và ô nhiễm không khí lớn. Dù rằng từ năm 2005, nhiều doanh nghiệp trong ngành đã di dời đến địa điểm mới, chủ yếu là trong các KCN. Cùng với việc đầu tư đổi mới thiết bị công nghệ tiên tiến, nhiều đơn vị áp dụng công nghệ “sản xuất sạch hơn” để giảm thiểu ô nhiễm, xây dựng hệ thống xử lý nước thải đồng bộ, tuy vậy chưa hoàn toàn triệt để.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Sở Công thương cho biết: Nước thải từ các cơ sở chế biến nông - lâm - thuỷ sản có các chỉ số ô nhiễm cao hơn rất nhiều so với tiêu chuẩn nước thải công nghiệp loại B, thành phần có chứa nhiều hợp chất hữu cơ, gây mùi hôi thối. Đây là lý do vì sao thời gian trước đây đã có rất nhiều kiến nghị của nhân dân về tình trạng gây ô nhiễm môi trường do nước thải của các cơ sở chế biến thuỷ sản, giết mổ gia súc, gia cầm, chế biến gỗ gây ra. Tỉnh đang khẩn trương thực hiện việc di dời một số cơ sở ra khỏi khu vực dân cư như di dời Công ty CP Xuất nhập khẩu thuỷ sản Quảng Ninh tại phường Bạch Đằng (TP Hạ Long); yêu cầu Công ty Xuất khẩu thuỷ sản II đầu tư dây chuyền xử lý nước thải hiện đại... Cũng theo đồng chí Giám đốc Sở Công thương, để xử lý chất thải đạt yêu cầu bảo vệ môi trường đòi hỏi mức đầu tư rất lớn thường bằng 20-30% tổng vốn đầu tư cho một cơ sở chế biến. Vì vậy, vấn đề xử lý chất thải, bảo vệ môi trường đang là bài toán về tài chính rất lớn của các doanh nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản. Trong khi đó hầu hết các doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh vực này đều là những doanh nghiệp quy mô nhỏ, vừa, hoạt động sản xuất đang gặp nhiều khó khăn nên dù các doanh nghiệp đều rất muốn xây mới hoặc nâng cấp hệ thống xử lý nước thải và khí thải, cũng như đào tạo nhân lực về quản lý môi trường, công nghệ và các vấn đề như “sản xuất sạch hơn”, sản xuất bền vững… nhưng đành “lực bất tòng tâm”.

Để phát triển bền vững

Theo Quy hoạch phát triển công nghiệp của tỉnh đến năm 2020, tầm nhìn 2025, ngành công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản đến năm 2020 chiếm 17,22% trong cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh. Để đạt được mục tiêu này sẽ mở rộng quy mô ngành công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản về nông thôn, khuyến khích đầu tư phát triển các nhà máy, cơ sở chế biến, trang thiết bị hiện đại gắn với xây dựng các vùng nguyên liệu tại chỗ để sản xuất các sản phẩm chất lượng cao tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Cụ thể đối với ngành chế biến thuỷ sản tập trung đẩy mạnh tốc độ phát triển từ cải tạo giống, thay đổi phương pháp canh tác đến chế biến mặt hàng có chất lượng cao phục vụ cho xuất khẩu và tiêu thụ nội địa. Chế biến gia súc, gia cầm sẽ tiến tới hình thành cơ sở giết mổ tập trung quy mô lớn theo quy hoạch các vùng chăn nuôi của tỉnh. Đối với chế biến lâm sản và sản xuất đồ gỗ gia dụng, hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu sẽ tập trung phát triển các cơ sở mộc sản xuất, lắp ráp đồ gỗ gia dụng, văn phòng, xuất khẩu, các hàng mỹ nghệ truyền thống phục vụ cho ngành du lịch.

Khó khăn của ngành công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản trên địa bàn tỉnh hiện nay đó là nguồn nguyên liệu phục vụ cho hoạt động sản xuất không ổn định mà nguyên nhân chính là do sự phát triển của các cơ sở này không gắn liền với xây dựng, nuôi dưỡng nguồn cung ổn định. Để khắc phục hạn chế này, theo đề xuất của ngành Công thương và NN&PTNT thì phải phát triển được nguồn nguyên liệu ổn định, có chất lượng cao cung cấp cho công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản. Điều quan trọng nhất là phải nhìn từ công tác quy hoạch, quy hoạch vùng nguyên liệu, địa điểm của các cơ sở sản xuất, việc di dời cũng phải đảm bảo được “đường đi” thuận lợi nhất nguồn cung cho các nhà máy. Có như vậy chế biến nông - lâm - thuỷ sản mới có thể phát triển bền vững, sạch hơn, an toàn hơn.

Ngọc Lan