Hiện nay, tại một số địa phương trên địa bàn tỉnh vẫn duy trì các làng nghề truyền thống như: Đóng tàu, đan ngư cụ, sản xuất gốm sứ... Điển hình như nghề sản xuất gốm sứ ở TX Đông Triều, với các làng nghề nổi tiếng Vĩnh Hồng (phường Mạo Khê), Đức Chính (phường Đức Chính). Cùng với đó, trên địa bàn còn có 11 doanh nghiệp và 54 cơ sở sản xuất gốm sứ của hộ gia đình, tạo việc làm thường xuyên cho trên 2.000 lao động, với thu nhập cao hơn 2-3 lần so với sản xuất nông nghiệp thông thường. Sản phẩm gốm sứ ở đây được khách hàng trong và ngoài nước đánh giá rất cao. Nhiều sản phẩm được xuất khẩu sang nhiều quốc gia trên thế giới như: Hàn Quốc, Canada...
Quảng Ninh còn có làng nghề truyền thống đan ngư cụ Hưng Học tại phường Nam Hoà; đóng tàu, thuyền vỏ gỗ Cống Mương, phường Phong Hải của TX Quảng Yên; làng nghề nuôi cấy ngọc trai, đánh bắt thuỷ hải sản huyện Vân Đồn; chế tác than đá mỹ nghệ TP Cẩm Phả và Hạ Long... Các làng nghề này vẫn đang được duy trì, phát triển tốt và đóng góp một phần không nhỏ trong phát triển kinh tế, tạo việc làm, mang lại thu nhập ổn định cho người dân và gìn giữ bản sắc văn hoá truyền thống của các địa phương. Hiện nay, số lượng lao động tại các làng nghề trên địa bàn tỉnh là hơn 15.000 lao động, chiếm khoảng 5% tổng số lao động nông thôn. Giá trị sản xuất của những làng nghề đạt bình quân trên 250 tỷ đồng/năm, chiếm tỷ trọng khoảng 29% giá trị sản xuất công nghiệp bình quân của các địa phương.
Có thể thấy, các làng nghề trên địa bàn tỉnh hiện nay đang từng bước được khôi phục và có vị trí quan trọng trong định hướng phát triển kinh tế nông thôn. Đây cũng chính là tiền đề tạo bước chuyển đổi cơ cấu lao động theo xu hướng công nghiệp. Tuy nhiên, trên thực tế, việc phát huy vai trò của làng nghề vẫn còn nhiều vấn đề cần quan tâm như: Quy mô sản xuất của các làng nghề phân tán, nhỏ lẻ, manh mún; cơ sở hạ tầng ở nhiều nơi chưa đáp ứng được so với yêu cầu của sự phát triển; tình trạng ô nhiễm môi trường còn nặng nề; mặt bằng sản xuất chật hẹp; tốc độ chuyển đổi ngành nghề sản xuất diễn ra chậm, trong khi đó năng lực về vốn còn hạn chế, thông tin thị trường xuất khẩu còn ít, phụ thuộc nhiều vào trung gian...
Cùng với đó, các làng nghề truyền thống ở Quảng Ninh được ít du khách biết đến, hoạt động còn nhỏ lẻ, lợi ích đem lại chưa cao, thậm chí một số làng nghề còn có nguy cơ mai một vì không có người kế nghiệp. Công tác quảng bá giới thiệu về các sản phẩm của làng nghề truyền thống gắn với chương trình OCOP chưa được đầu tư. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và xây dựng mô hình làng nghề truyền thống Quảng Ninh gắn với phát triển du lịch là việc làm cần thiết, không chỉ phát triển kinh tế địa phương mà còn tạo ra một sản phẩm du lịch mới tại Quảng Ninh, đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy làng nghề truyền thống bền vững.
Xuất phát từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Hạ Long đã lựa chọn xây dựng đề tài: “Xây dựng mô hình làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch tỉnh Quảng Ninh”. Theo đó, đề tài nghiên cứu thực trạng phát triển của các làng nghề truyền thống đã được công nhận trên địa bàn tỉnh, nghiên cứu xây dựng mô hình làng nghề gắn với phát triển du lịch. Đặc biệt, mô hình làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch xây dựng trên cơ sở các mục tiêu như: Dựa vào cộng đồng để bảo tồn giá trị tài nguyên thiên nhiên và nhân văn, để giải quyết công ăn việc làm cho người dân, nâng cao trình độ và nhận thức cho cộng đồng, phát triển kinh tế địa phương và tạo thu nhập cho cộng đồng dân cư...
Bên cạnh đó, đề tài cũng xây dựng chương trình đào tạo thường xuyên dưới 3 tháng về nghiệp vụ thuyết minh du lịch cho người dân tại các làng nghề truyền thống. Đồng thời biên soạn tài liệu “Lịch sử và văn hoá làng nghề truyền thống Quảng Ninh” và “Cẩm nang du lịch các làng nghề truyền thống Quảng Ninh”. Đây là cơ sở để ngành du lịch, các cơ sở, trung tâm đào tạo nghề, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp du lịch có giáo trình cụ thể đào tạo, bồi dưỡng nghề du lịch cho học sinh, sinh viên và người dân các làng nghề. Đồng thời, cung cấp cho các doanh nghiệp du lịch và du khách những thông tin về lịch sử làng nghề, quy trình thực hiện các sản phẩm truyền thống của làng nghề; những sản phẩm du lịch tại các làng nghề...
Vừa qua, Hội đồng KH&CN cấp tỉnh đã tổ chức cuộc họp xét duyệt thuyết minh đề tài “Xây dựng mô hình làng nghề truyền thống địa phương gắn với phát triển du lịch tỉnh Quảng Ninh”. Qua đó, Hội đồng KH&CN cấp tỉnh đã thống nhất thông qua thuyết minh đề tài và trình UBND tỉnh phê duyệt đề án trong tháng 4-2017. Đồng chí Hoàng Vĩnh Khuyến, Phó Giám đốc Sở KH&CN, Chủ tịch Hội đồng KH&CN cấp tỉnh đã khẳng định tính cấp thiết và tầm quan trọng của đề tài trong phát triển làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch của tỉnh trong giai đoạn hiện nay. Nhất là khi du lịch phát triển sẽ kéo theo các ngành dịch vụ khác phát triển, góp phần làm thay đổi bộ mặt nông thôn, cải thiện đời sống người dân làng nghề.
Nguyễn Hoa
