Quảng Ninh là tỉnh biên giới có diện tích đất tự nhiên tương đối lớn, trong đó đất nông nghiệp chiếm 75,65% tổng diện tích đất tự nhiên, mật độ dân cư tương đối thấp, nhất là các huyện miền núi. Tuy nhiên những năm gần đây, tình trạng người dân thiếu đất sản xuất đang ngày càng gia tăng, nảy sinh những phức tạp, nhất là đối với các hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở các huyện miền núi có khó khăn.
Cụ thể năm 2004, toàn tỉnh có 519 hộ thiếu đất sản xuất với diện tích 1.676,5ha thì 4 năm sau, năm 2008 tăng lên hơn gấp đôi cả về số hộ và số diện tích với 1.209 hộ, 4.363,5ha diện tích. Và tính đến thời điểm cuối năm 2014, toàn tỉnh có đến 2.177 hộ thiếu đất sản xuất với diện tích 6.563,77ha, tăng 968 hộ, 2.200ha so với năm 2008. Trong đó các địa phương thiếu đất sản xuất nhiều nhất là Bình Liêu với 713 hộ, thiếu 3.565ha; Ba Chẽ với 361 hộ thiếu 1.260ha; Hải Hà với 401 hộ thiếu 914ha… Đây cũng là số hộ dân hiện đang có đời sống khó khăn, thu nhập thấp, nhiều hộ thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo, không chăm lo được việc ăn học, chăm sóc sức khoẻ cho con cái, nhất là các hộ người dân tộc thiểu số đang sinh sống tại các vùng sâu, xa, biên giới, hải đảo. Đáng nói thêm là từ tình trạng thiếu đất sản xuất đã nảy sinh những phức tạp mới, trong đó có việc tranh chấp, lấn chiếm đất giữa người dân với các đơn vị nông, lâm nghiệp. Cụ thể người dân trồng rừng, canh tác nông nghiệp trong diện tích đất của các công ty lâm nghiệp, nông nghiệp, ban quản lý rừng quản lý, trong đó có cả diện tích rừng phòng hộ, rừng đặc dụng. Theo con số khảo sát mới nhất của Sở TN&MT hiện toàn tỉnh đang có trên 300ha đất nông nghiệp và 117ha đất lâm nghiệp bị tranh chấp, lấn chiếm. Trong đó Công ty CP chè Đường Hoa 197ha; Công ty CP Giống, vật nuôi cây trồng 2006 125ha; Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bình Liêu 99,5ha; Ban Quản lý rừng phòng hộ Tiên Yên 17,4ha. Đến thời điểm hiện nay mới giải quyết được 179ha đất tranh chấp thuộc Công ty CP chè Đường Hoa; số còn lại đều có diễn biến phức tạp, chưa giải quyết dứt điểm được. Tình trạng này không chỉ gây khó khăn trong công tác quản lý đất đai mà còn làm mất an ninh trật tự xã hội, gây tâm lý không tốt trong nhân dân.
Được biết, nguyên nhân của tình trạng thiếu đất sản xuất nói trên là do dân số tăng nhanh (cả cơ học và tự nhiên) dẫn đến nhu cầu đất để sản xuất phát sinh mạnh. Đồng thời các dự án phát triển kinh tế - xã hội đã sử dụng một diện tích lớn quỹ đất sản xuất khiến cho đất sản xuất ngày càng bị thu hẹp. Bên cạnh đó giá trị đất ngày càng tăng nhanh cũng khiến cho việc điều chỉnh đất sản xuất khó khăn hơn.
Để giải quyết vấn đề thiếu đất sản xuất cho người dân, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ban, ngành xây dựng đề án hỗ trợ đất sản xuất cho dân theo các giai đoạn, trong đó đặc biệt quan tâm hỗ trợ đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo ở xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn; thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện đề án hỗ trợ đất sản xuất cấp tỉnh... Với những nỗ lực trên, giai đoạn 2005-2010, toàn tỉnh đã giải quyết đất sản xuất cho 763 hộ với tổng số diện tích 149,06ha. Từ 2010 đến nay, tỉnh tiếp tục tăng cường rà soát thu hồi đất chưa sử dụng, đất sử dụng không hiệu quả của các đơn vị nông, lâm nghiệp, trong đó một phần dành giao lại đất cho các hộ dân để sản xuất. Tính đến thời điểm này tỉnh đã thu hồi gần 245ha đất của các công ty nông nghiệp, trong đó thu hồi của Công ty CP chè Đường Hoa 177ha, Công ty CP chè Phương Đông 67,9ha; thu hồi 13.846,32ha của các công ty lâm nghiệp, trong đó Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Hoành Bồ 868,59ha, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Tiên Yên 3.259ha, Công ty TNHH CP Đầu tư và Phát triển kinh tế trang trại Thành Tín 4.745ha… Một phần trong số diện tích này đang được hoàn tất thủ tục giao lại cho địa phương và các địa phương đang lên phương án giao đất cho dân sản xuất.
Việt Hoa
