Năm 2017 được đánh giá là năm thành công của ngành xi-măng mặc dù một số chỉ tiêu chưa đạt kế hoạch đề ra từ đầu năm. Các đơn vị đã tự chủ động điều tiết các hoạt động, nâng cao sức cạnh tranh, nhưng đứng trước bối cảnh nguồn cung vẫn vượt cầu, khó khăn, thách thức vẫn còn lớn, đòi hỏi ngành cần nỗ lực hơn nữa để duy trì ổn định sản xuất, kinh doanh.
Sức ép từ nhiều yếu tố
Theo số liệu của Bộ Xây dựng, cả nước hiện có khoảng 83 dây chuyền sản xuất xi-măng với tổng công suất thiết kế gần 99 triệu tấn/năm, tuy nhiên thực tế sản xuất đạt khoảng 87 triệu tấn/năm, tăng 8,6% so cùng kỳ. Nguồn cung vốn đã dư thừa, nhưng các nhà máy mới đi vào hoạt động như: Xi-măng Long Sơn (Thanh Hóa), Xi-măng Sông Lam (Nghệ An),… đều là các nhà máy trong quy hoạch và lại nằm ở khu vực miền trung vốn đã có nhiều nhà máy xi-măng, khiến áp lực cạnh tranh càng trở nên khốc liệt hơn.
Theo Tổng Giám đốc Tổng công ty Công nghiệp Xi-măng Việt Nam (VICEM) Bùi Hồng Minh, bên cạnh câu chuyện dư thừa nguồn cung, ngành xi-măng đã và tiếp tục phải đối diện nhiều khó khăn khác. Giá nguyên liệu đầu vào chính như than, điện đều tăng mạnh. Ðầu năm 2017, giá than tăng 200 nghìn đồng/tấn và cuối năm lại tiếp tục tăng thêm 130 nghìn đồng/tấn, tương đương 10% cả năm, đồng thời giá điện cũng tăng khoảng 6,08% đã tạo thêm nhiều sức ép đối với ngành xi-măng.
Bên cạnh đó, tình hình mưa bão, lũ lụt năm vừa qua diễn biến phức tạp, tác động nặng nề đến các vùng miền trên cả nước, cộng thêm tình trạng khai thác bừa bãi tài nguyên khoáng sản làm vật liệu xây dựng như đá, cát, sỏi đứng, dẫn đến một thời gian giá cát tăng quá cao, ngoài dự báo đã ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư của các dự án, công trình xây dựng, gián tiếp ảnh hưởng đến việc sản xuất, tiêu thụ xi-măng. Ðơn cử, thời điểm tháng 9-2017, lượng tồn kho của VICEM lên tới gần ba triệu tấn, tương đương 45 ngày sản xuất, trong khi đó thông thường con số này chỉ khoảng 20 đến 25 ngày sản xuất. Ðồng thời, việc đồng ơ-rô trượt giá mạnh đã ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất, kinh doanh vì một số dây chuyền của tổng công ty đầu tư đến kỳ trả nợ đều vay bằng đồng ơ-rô, khiến chênh lệch tỷ giá mất khoảng 450 tỷ đồng.
Một vấn đề nữa cần quan tâm là tốc độ tăng trưởng ngành xây dựng năm 2017 đạt 8,7% so cùng kỳ, đóng góp 0,54 điểm phần trăm vào mức tăng trưởng chung của nền kinh tế, tuy nhiên lĩnh vực xi-măng chỉ tăng trưởng được khoảng 2%. Thông thường, con số này cao hơn mức tăng trưởng của ngành xây dựng. Ðiều này cho thấy cơ cấu ngành xây dựng đã có sự thay đổi, tỷ trọng đóng góp của ngành xi-măng trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung và ngành xây dựng nói riêng có xu hướng giảm, do vậy khó khăn sẽ ngày càng nặng nề hơn, buộc phải có những điều chỉnh phù hợp để tồn tại và duy trì ổn định sản xuất, kinh doanh.
Chủ động các giải pháp
Theo Tổng Giám đốc VICEM Bùi Hồng Minh, nhận thấy rõ những thách thức, ngay từ đầu năm 2017, VICEM đã chủ động thực hiện nhiều giải pháp để đẩy mạnh sản xuất, tiêu thụ; thực hiện cân đối năng lực sản xuất, thị trường, các thương hiệu lớn để điều phối, phân bổ lượng xi-măng trong cả nước, phát huy thương hiệu mạnh dẫn đầu thị trường, tối ưu hóa về logistics, định hướng phát triển thị trường bền vững. Việc điều phối đưa xi-măng từ miền bắc vào thị trường miền trung, Tây Nguyên và miền nam đạt gần 540 nghìn tấn, giảm bớt áp lực cho khu vực miền trung.
Tổng công ty đã mở chiến dịch giảm tồn kho từ cuối tháng 9-2017. Trong vòng 80 ngày lượng tồn kho đã giảm về mức an toàn (từ 45 xuống còn 20 ngày sản xuất), góp phần giảm chi phí sản xuất, lưu kho, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Ðồng thời, chỉ đạo các đơn vị thành viên tiếp tục nghiên cứu, đẩy mạnh áp dụng khoa học - kỹ thuật, sáng kiến, nhằm giảm mức tiêu thụ than thêm 60 đến 100 nghìn đồng/tấn sản phẩm, nghiên cứu tăng cường sử dụng thêm phụ gia từ tro bay nhà máy nhiệt điện chạy than, hóa chất, tối ưu hóa chất lượng và hạ giá thành sản phẩm...
Năm 2017, VICEM sản xuất 19,3 triệu tấn clanh-ke, tăng 3%; tiêu thụ 26,6 triệu tấn sản phẩm, tăng 3%, trong đó, tiêu thụ trong nước đạt 23,6 triệu tấn, tăng 4% so cùng kỳ; nộp ngân sách 1.616 tỷ đồng. Bên cạnh đó, VICEM cũng thực hiện tái cơ cấu toàn diện về tài chính, trong đó tập trung tái cấu trúc các doanh nghiệp yếu kém. Ðáng chú ý, năm 2017, VICEM đã hoàn thành giai đoạn 1 về tái cơ cấu Xi-măng Hạ Long và Xi-măng Sông Thao từ chỗ kinh doanh thua lỗ, mất khả năng tài chính, đến nay đã đủ dòng tiền trả nợ, từng bước lành mạnh hóa tài chính, tăng năng lực sản xuất và góp phần cân đối chung nguồn xi-măng của VICEM trên cả nước.
Vừa qua, sự gia tăng xuất khẩu của Trung Quốc vào quý II và III-2017 cùng hàng rào thuế xuất khẩu sản phẩm xi-măng, clanh-ke đã tạo thêm khó khăn trong thị trường xuất khẩu xi-măng vốn cạnh tranh ngày càng khốc liệt hơn. Chủ tịch Hiệp hội Xi-măng Việt Nam Nguyễn Quang Cung cho rằng, trong bối cảnh dư cung như hiện nay, công tác xuất khẩu đóng vai trò khá quan trọng trong việc bình ổn thị trường, do vậy cần có chính sách hỗ trợ, điều chỉnh phù hợp vì nếu không xuất khẩu được, 26 triệu tấn xi-măng dư thừa lại "đổ ngược" lại thị trường trong nước, chắc chắn sẽ gây xáo trộn lớn trong cuộc cạnh tranh tiêu thụ. Các đơn vị cũng cần mở rộng tìm kiếm các đơn hàng dài hạn để chủ động điều tiết, bảo đảm hiệu quả sản xuất, kinh doanh.
Theo lãnh đạo Vụ Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), nhằm ổn định thị trường xây dựng, Bộ Xây dựng đã và đang tăng cường phối hợp các bộ, ngành, địa phương rà soát, kiểm soát những biến động về giá vật liệu và một số loại vật liệu đặc thù khác như cát, sỏi... nhằm tránh gây xáo trộn bất hợp lý. Ðồng thời đã hoàn thành lập, thẩm định Quy hoạch phát triển công nghiệp xi-măng Việt Nam giai đoạn 2017 - 2025, định hướng đến năm 2035 trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo hướng hạn chế đến mức thấp nhất những dự án tại các khu vực có nhiều nhà máy xi-măng, mở rộng đầu tư công suất lớn, công nghệ hiện đại, tiết kiệm tài nguyên, bảo đảm môi trường. Bên cạnh đó, tăng cường thêm các chính sách khuyến khích và bắt buộc trong sản xuất, sử dụng vật liệu xây không nung,... Những giải pháp này giúp kiểm soát gia tăng áp lực nguồn cung, đẩy mạnh sức tiêu thụ, nhất là thị trường trong nước, từng bước định hình lại sự phát triển của ngành vật liệu xây dựng, trong đó có ngành xi-măng.
Theo MINH THÀNH / NDĐT
