Nhiều người cho rằng càng có nhiều lựa chọn càng dễ tìm được điều tốt nhất. Tuy nhiên, các nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học hành vi cho thấy quá nhiều lựa chọn có thể khiến con người lo lắng, khó đưa ra quyết định và ít hài lòng hơn với kết quả. Nhà tâm lý học Barry Schwartz, tác giả cuốn “Nghịch lý của sự lựa chọn”, cho rằng việc giảm bớt số quyết định phải đưa ra mỗi ngày có thể giúp giảm áp lực tinh thần và cải thiện khả năng ra quyết định.
Theo các nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học hành vi, việc phải liên tục đưa ra quá nhiều lựa chọn có thể tạo áp lực cho não bộ và ảnh hưởng đến chất lượng quyết định. Đây là hiện tượng được nhà tâm lý học Barry Schwartz gọi là "nghịch lý của sự lựa chọn" (The Paradox of Choice).
Quá nhiều lựa chọn có thể khiến con người bối rối
Theo Barry Schwartz, nhiều nghiên cứu cho thấy càng có nhiều lựa chọn, con người càng dễ rơi vào trạng thái do dự và khó đưa ra quyết định.
Xu hướng này cũng xuất hiện trong đời sống hằng ngày. Một nghiên cứu cho thấy khách hàng mua nhiều mứt hơn khi chỉ có 6 hương vị thay vì 24, trong khi sinh viên cũng có xu hướng hoàn thành bài tập nhiều hơn khi được chọn giữa 6 chủ đề thay vì 30.
Barry Schwartz cho rằng quá nhiều lựa chọn có thể khiến con người cảm thấy "tê liệt" khi phải đưa ra quyết định, đồng thời giảm mức độ hài lòng với lựa chọn của mình vì luôn nghĩ có thể còn một phương án tốt hơn. Tuy nhiên, điều này không đúng trong mọi trường hợp, bởi những người có sở thích hoặc kiến thức chuyên sâu về một lĩnh vực vẫn sẵn sàng dành thời gian để cân nhắc nhiều lựa chọn.
Não bộ không thích phải đưa ra nhiều quyết định
Theo các chuyên gia về tâm lý học và khoa học thần kinh, não bộ có xu hướng tiết kiệm năng lượng bằng cách ưu tiên dựa vào kinh nghiệm thay vì liên tục xử lý những quyết định mới. Vì vậy, việc phải đưa ra quá nhiều lựa chọn có thể khiến con người nhanh chóng mệt mỏi về tinh thần.
Đây cũng là lý do nhiều người duy trì những thói quen quen thuộc, như đi cùng một tuyến đường đến nơi làm việc mỗi ngày, dù luôn có những lựa chọn khác.
Barry Schwartz cho rằng trong thời đại mạng xã hội, số lượng lựa chọn ngày càng nhiều còn đi kèm áp lực so sánh bản thân với người khác. Khi có quá nhiều phương án, con người cũng có xu hướng kỳ vọng mọi quyết định của mình phải hoàn hảo hơn, từ việc mua một chiếc quần jeans đến những lựa chọn quan trọng trong cuộc sống.
Hạn chế lựa chọn và đừng chần chừ
Các chuyên gia khuyến nghị mỗi người nên giới hạn số lượng quyết định phải đưa ra trong ngày và xác định trước những tiêu chí "đủ tốt" thay vì luôn cố tìm phương án hoàn hảo. Cách tiếp cận này giúp giảm thời gian cân nhắc và hạn chế áp lực khi phải lựa chọn.
Bên cạnh đó, với những quyết định quan trọng như mua sắm hoặc lập kế hoạch tài chính, việc tham khảo ý kiến của người có kinh nghiệm hoặc chuyên gia cũng có thể giúp quá trình ra quyết định trở nên đơn giản và hiệu quả hơn.
Theo Barry Schwartz, khi giảm bớt số lượng lựa chọn phải cân nhắc, con người không chỉ đưa ra quyết định dễ dàng hơn mà còn hài lòng hơn với quyết định của mình, đồng thời có thêm thời gian cho những việc thực sự quan trọng.
