Cây mía từ lâu đã được xem là “cây xóa nghèo” ở xã Đồn Đạc (huyện Ba Chẽ). Ngay từ năm 2012, khi việc trồng mía được đưa lên thành sản phẩm mũi nhọn của xã, diện tích nâng từ vài ha lên 22ha toàn xã đã giúp Đồn Đạc xóa được gần 200 hộ nghèo - con số hộ nghèo được xoá cao nhất từ trước đến nay của xã. Năm nay, diện tích mía của xã đã đạt 34ha và có 62 hộ thoát nghèo, phần lớn cũng nhờ vào cây mía...
Đồn Đạc là xã miền núi, các thửa ruộng manh mún đan xen rừng, đồi rất khó đầu tư các công trình tưới tiêu, do vậy việc trồng mía rất phù hợp. Cây mía không cần phải tưới tiêu nhiều như cây lúa, nhưng hiệu quả lại cao hơn, đạt từ 100 - 300 triệu đồng/ha tuỳ chất lượng mía và giá bán từng thời điểm. Tuy vậy, việc tiêu thụ mía không phải lúc nào cũng thuận lợi, có những năm rất khó bán. Năm nay, mía cũng rơi vào tình trạng khó tiêu thụ, các hộ trồng mía mới bán được khoảng 1/3 số lượng mía, nghĩa là còn hơn 22ha mía chưa có người mua. Vào thời điểm này, mọi năm mía đã bán gần hết, chỉ còn lác đác số ít dành để bán vào dịp tết, người dân đã bắt tay vào trồng vụ mới.
Theo chân cán bộ xã Đồn Đạc, chúng tôi đến thăm một số hộ trồng nhiều mía. Ông Nguyễn Văn Gọn, thôn Làng Mô có khoảng 4.000m2 trồng mía, số mía của ông cơ bản đã bán xong. Ông bảo: “Thương lái đến mua hay không không thành vấn đề với tôi. Tôi có xe, đến kỳ thu hoạch, tôi chặt hết đưa lên xe chở ra TP Cẩm Phả, Hạ Long bán giao khoảng 5.000 đồng/cây mía. Vậy là xong, đắn đo suy tính nhiều thêm mệt”. Chị Vũ Thị Tươi, cũng ở thôn Làng Mô, có khoảng 3.000m2 trồng mía, đa phần mía vẫn còn dưới ruộng chưa bán được, chị bảo: “Cả xã này mấy người có xe ô tô riêng để chở hàng như ông Gọn đâu. Chúng tôi làm theo cách của ông ấy thì lỗ nặng. Chúng tôi phải thuê xe chở mía, giá cước khoảng 3.000 đồng/cây, lại còn tiền thuê điểm, công bán, chi phí hết còn gì mà cầm về nữa để đầu tư vụ sau”. Chị cũng cho biết thêm là những năm trước, vào thời điểm này thì mía vụ mới của chị Tươi đã lên mầm cao tầm gang tay rồi, năm nay thì còn chờ không biết bao lâu nữa mới trồng vụ mới.
Theo những người trồng mía, sở dĩ mía năm nay khó bán do diện tích mía được trồng tăng cao hơn 10ha so với năm cũ. Mặt khác, các huyện, thị khác ở khu vực miền Đông như Đầm Hà, Hải Hà, Hoành Bồ… cũng đều tăng diện tích mía. Như năm trước, nhiều lái buôn từ TP Móng Cái đến Đồn Đạc để mua mía về tiêu thụ tại địa phương mình thì năm nay các xã của Móng Cái cũng rất nhiều mía, họ còn phải chở đi nơi khác bán. Chỉ còn các TP Cẩm Phả, Hạ Long là thị trường nhiều tiềm năng, nhưng xem ra sức tiêu thụ không tăng so với năm trước, trong khi số lượng mía được đổ dồn về đây tăng hơn nhiều lần. Thêm nữa, mía ở ngoài tỉnh như Hòa Bình, Hải Dương cũng đưa vào Quảng Ninh tiêu thụ...
Vậy là cây mía Đồn Đạc không thể ngồi yên chờ người mua như trước nữa, mà cần phải năng động tìm đến người mua. Nhưng làm thế nào, trong khi đa phần người dân Đồn Đạc chỉ quen quanh năm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, trồng cây mía chứ không biết mở rộng thị trường tiêu thụ, tiếp thị như thế nào cả. Một lý do khác theo cán bộ Hội Nông dân xã, mía tiêu thụ kém do người trồng mía không tìm hiểu thị trường. Họ cứ thấy cái lợi trước mắt là làm chứ không chịu tìm cách nâng cao chất lượng sản phẩm. Đặc tính của cây mía là phải thay đổi đất, mía trồng đã 3 vụ thì năm sau nên đổi cây trồng khác, vài ba năm tiếp theo mới trở lại trồng mía thì cây mía mới cho chất lượng tốt, thu hút được thương lái tìm đến. Biết vậy nhưng do cây mía cho nguồn lợi hơn hẳn rau màu, nên bà con không chịu chuyển đổi cây trồng. Từ năm 2009, nhiều người ở Đồn Đạc đã nghĩ ra giải pháp nấu rượu mía từ những cây mía xấu. Hiện nay, trên địa bàn xã có 20 hộ nấu rượu mía, đạt khoảng 1.000 lít/năm. Thế nhưng, lượng tiêu thụ rượu mía cũng kém, bởi lẽ khi cây mía trồng lâu năm trên một diện tích sẽ kém chất lượng, lượng mía đổ dồn vào nấu rượu nhiều hơn sẽ dẫn đến việc tiêu thụ rượu của những người dân thêm khó khăn.
Năm nay, Đồn Đạc phấn đấu thực hiện trồng mía trên diện tích từ 36-38ha, trong đó có 25ha người dân được hỗ trợ 100% phân bón với khối lượng 500kg/ha theo Quyết định 162 của UBND huyện về “Một số cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển sản xuất hàng hóa nông nghiệp huyện Ba Chẽ giai đoạn 2015-2016”. Điều đó giúp cho người nông dân phấn khởi hơn với việc trồng mía, giải quyết nhiều khó khăn cho họ. Thế nhưng điều cũng rất cần thiết khác nữa về lâu dài là nâng cao chất lượng cây mía, khi từ lâu cây mía Đồn Đạc đã được nhiều người ưa chuộng. Thiết nghĩ, Đồn Đạc cũng rất cần thành lập HTX nông trang để có hướng quản lý tốt hơn. Khi đó, HTX có bộ phận chuyên sản xuất, tiêu thụ và có hướng quy hoạch cụ thể vùng sản xuất cho xã viên của mình, giúp người dân có điều kiện thuận lợi hơn trong việc phát triển cây mía theo hướng sản xuất hàng hoá.
Anh Vũ
