Cuối năm 2016, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 340/2016/TT-BTC về mức hỗ trợ và cơ chế tài chính bồi dưỡng nguồn nhân lực cho các HTX theo chương trình hỗ trợ phát triển HTX đến năm 2020. Với những điểm mới trong Thông tư, chính sách này sẽ góp phần hiện thực hóa việc kiện toàn đổi mới các HTX trên địa bàn toàn tỉnh trong thời gian tới.
Tính đến hết tháng 12-2016, trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh hiện có 357 HTX, bình quân doanh thu của một HTX đạt khoảng 423 triệu đồng/năm (tăng 0,71% so với năm 2015); lãi bình quân đạt khoảng 80 triệu đồng/năm (tăng 3,1% so với năm 2015). Đến hết năm 2016, còn 35 HTX chưa thực hiện chuyển đổi và 53 HTX ngừng hoạt động hoặc hoạt động kém hiệu quả chưa giải thể. Nhìn vào những con số trên cho thấy, chất lượng hoạt động và hiệu quả sản xuất, kinh doanh của các HTX vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh của tỉnh. Nguyên nhân chính là do nội lực của các HTX còn yếu, thiếu ổn định; các HTX chưa tổ chức được nhiều sản phẩm dịch vụ cho thành viên, nhất là các HTX nông nghiệp mới chỉ cung cấp một số dịch vụ đầu vào như: Dịch vụ nội đồng, giống, phân bón, thuốc trừ sâu...; chưa làm tốt cầu nối liên kết với doanh nghiệp và thành viên để sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Đặc biệt, hạn chế lớn nhất hiện nay của các HTX trong quá trình kiện toàn, đổi mới là do trình độ nhận thức và năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý còn yếu, chưa nhiệt tình, tâm huyết, chưa được đào tạo, bồi dưỡng quản lý kinh doanh. Cụ thể, trong 357 HTX với 1.650 cán bộ quản lý thì số cán bộ đạt trình độ đại học, cao đẳng chỉ có 380 người, cán bộ đạt trình độ sơ, trung cấp là 560 người. Hơn nữa, có tới 70-80% cán bộ quản lý là người lớn tuổi. Những hạn chế này đã khiến cho các HTX hầu như không có khả năng xây dựng kế hoạch kinh doanh, không viết được báo cáo tài chính, chậm thích ứng với khoa học công nghệ mới...
Mặc dù thời gian qua, Trung ương, tỉnh rất quan tâm đến khu vực kinh tế hợp tác, HTX, bởi mô hình này phù hợp với các mục tiêu của chương trình mục tiêu quốc gia và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, nhiều chính sách đã ban hành, nhưng trên thực tế không được thực hiện hoặc thực hiện chưa hiệu quả. Đơn cử như với Nghị định 55 của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn. Nghị định này được hy vọng có thể đem lại “cú huých” quan trọng cho tín dụng trong nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh, nhất là đối với mô hình kinh tế tập thể. Nhưng sau hơn 1 năm triển khai, chính sách này vẫn chưa thực sự phát huy được hiệu quả. Đến hết năm 2016, dư nợ cho vay HTX, liên hiệp HTX chỉ đạt 9,5 tỷ đồng (chiếm 0,12% tổng dư nợ).
Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu trình độ quản trị của các HTX còn yếu thì nhà nước có “bơm” bao nhiêu tiền cũng không hiệu quả. Xuất phát từ thực trạng này, việc hỗ trợ bồi dưỡng nguồn nhân lực giúp HTX trong quá trình nâng cao hiệu quả hoạt động là một trong những điểm mới, mang tính đột phá trong Thông tư 340. Cụ thể, ngân sách Trung ương hỗ trợ 100% kinh phí bồi dưỡng nhân lực; cán bộ quản lý và thành viên tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng được hỗ trợ 100% công tác phí, giáo trình tài liệu và 50% chi phí ăn ở. Đặc biệt, các HTX nông, lâm, ngư nghiệp sẽ được hỗ trợ 1 lần tối đa 36 tháng để thuê 3 lao động có trình độ cao đẳng trở lên về HTX làm việc; HTX lĩnh vực khác thì được hỗ trợ thuê 1 lao động có trình độ cao đẳng trở lên về làm việc. Ông Vi Tiến Hà, Giám đốc HTX Nông nghiệp Hà Tân (TP Hạ Long), cho biết: Hạn chế lớn nhất của chúng tôi là thiếu cán bộ có trình độ chuyên môn, nên không có kinh nghiệm trong quản trị HTX, triển khai KHCN, nhưng các HTX không có nguồn lực lớn để thu hút lao động chất lượng cao. Có tuyển dụng được thì tâm lý chung của cán bộ này lại không muốn làm lâu dài cho HTX do thu nhập thấp, chưa ổn định và ở một số nơi chưa được tham gia bảo hiểm xã hội. Nếu nhận được sự hỗ trợ, quan tâm đầu tư từ các cơ quan chức năng và địa phương theo tinh thần của Thông tư 340, các HTX chắc chắn sẽ tháo được “nút thắt” về nguồn nhân lực. Từ đó thực sự giúp các HTX kiểu mới ra đời, chứ không còn tình trạng “bình mới, rượu cũ”.
Phải khẳng định rằng, với những điểm mới hết sức thiết thực, cụ thể của Thông tư 340 sẽ từng bước khắc phục triệt để những hạn chế, yếu kém của các HTX. Vì vậy, các cơ quan chức năng và địa phương cần khẩn trương, nỗ lực, có các giải pháp cụ thể để các HTX nhanh chóng nắm bắt, nhận được sự hỗ trợ của chính sách mới này.
Hoàng Nga
