Trên hành trình hơn một thế kỷ phát triển của ngành Than Việt Nam, công nghệ sàng tuyển, chế biến và tiêu thụ than là mắt xích quyết định giá trị cuối cùng của mỗi tấn than. Từ những dây chuyền tuyển rửa chủ yếu dựa vào lao động thủ công, đến các nhà máy tuyển hiện đại, hệ thống pha trộn tự động, giám định chất lượng bằng công nghệ số…, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đang từng bước nâng tầm giá trị hòn than Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.
Nếu trước đây, mục tiêu lớn nhất của công tác sàng tuyển là loại bỏ đất đá, giảm tạp chất thì ngày nay, yêu cầu đặt ra đã cao hơn rất nhiều. Than sau chế biến phải đáp ứng đúng và đủ từng chỉ tiêu về nhiệt trị, độ tro, độ ẩm, lưu huỳnh… phù hợp với từng nhóm khách hàng như nhiệt điện, xi măng, phân bón hay xuất khẩu. Để làm được điều đó, TKV đã đầu tư đồng bộ hệ thống tuyển, pha trộn, vận chuyển và kiểm soát chất lượng theo hướng tự động hóa, số hóa. Mỗi công đoạn đều được liên kết thành một chuỗi khép kín, giúp giảm tổn thất tài nguyên, nâng cao tỷ lệ thu hồi than sạch và tối ưu giá trị thương phẩm.
Không còn đơn thuần là “rửa than”, các nhà máy tuyển ngày nay đã trở thành những trung tâm chế biến sâu, nơi mỗi tấn than nguyên khai được định hình thành sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường. Trong chuỗi giá trị ấy, Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV được xem là một trong những đơn vị tiên phong về đổi mới công nghệ.
Là nhà máy tuyển than có quy mô lớn nhất cả nước, đơn vị đã liên tục đầu tư hiện đại hóa dây chuyền tuyển huyền phù, tuyển cám, hệ thống băng tải kín, kho chứa và các thiết bị điều khiển tự động. Nhờ đó, chất lượng than thành phẩm ngày càng ổn định, tỷ lệ thu hồi tăng lên, trong khi lượng thất thoát tài nguyên và tác động đến môi trường được giảm đáng kể. Hệ thống điều khiển tập trung cũng giúp giảm đáng kể cường độ lao động trực tiếp, nâng cao năng suất và độ an toàn trong sản xuất.
Ông Ninh Trọng Hoàng, Quản đốc Phân xưởng Tuyển than 2, Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV cho biết: Trên nền tảng dây chuyền công nghệ hiện đã đạt tỷ lệ tự động hóa tối đa, đơn vị đã phát động nhiều phong trào thi đua sản xuất liên quan đến việc đảm bảo số lượng và chất lượng sản phẩm; đặc biệt là các sáng kiến cải tiến kỹ thuật, chuyển đổi số mạnh mẽ nhằm nâng cao hiệu quả chế biến, chất lượng sản phẩm.
Ở khu vực Hòn Gai, Công ty Tuyển than Hòn Gai - Vinacomin cũng đang chuyển mình mạnh mẽ với nhiều giải pháp cải tiến công nghệ, tối ưu hóa quy trình tuyển rửa và quản lý sản xuất bằng nền tảng số. Những dây chuyền được cải tạo theo hướng tự động hóa đã giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của khách hàng, đồng thời tận thu tối đa nguồn tài nguyên.
Sau khâu chế biến, hệ thống logistics đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm chất lượng than đến tay người sử dụng. Công ty Kho vận và Cảng Cẩm Phả - TKV đã đầu tư đồng bộ hệ thống kho bãi, cảng biển, băng tải và thiết bị bốc rót hiện đại, từng bước hình thành chuỗi logistics khép kín. Việc cơ giới hóa và tự động hóa trong bốc xếp, vận chuyển không chỉ rút ngắn thời gian giao hàng mà còn hạn chế thất thoát, giảm bụi phát tán và bảo đảm chất lượng than trong suốt quá trình lưu chuyển.
Ở khâu cuối cùng của chuỗi giá trị này, Công ty Cổ phần Kinh doanh Than Cẩm Phả - Vinacomin cũng đang làm tốt nhiệm vụ pha trộn, điều phối và cung ứng than. Dựa trên nhu cầu của từng khách hàng, doanh nghiệp xây dựng phương án phối trộn tối ưu từ nhiều nguồn than khác nhau, tạo ra các chủng loại than có thông số kỹ thuật ổn định.
Ông Đinh Ngọc Anh, Phó Giám đốc Công ty, cho biết: Hằng năm, đơn vị cung cấp cho thị trường khoảng 2,3 triệu tấn than các chủng loại gồm: Cám 5a.10, 5a.14, 5b.14, 6a.10, 6a.14; chủ yếu cấp cho các nhà máy nhiệt điện: Phả Lại, Mông Dương 1, Vũng Áng, Duyên Hải 1, Vĩnh Tân 2. Trên dây chuyền thiết bị sàng tuyển, chế biến hiện đại, đơn vị đảm bảo chất lượng than sau chế biến đáp ứng yêu cầu khách hàng.
Giá trị của hòn than không chỉ nằm ở quá trình chế biến, mà còn được khẳng định bằng sự minh bạch về chất lượng. Những năm gần đây, Công ty Cổ phần Giám định - Vinacomin đã đẩy mạnh ứng dụng các thiết bị phân tích hiện đại, tiêu chuẩn quốc tế và công nghệ số trong giám định chất lượng than. Các chỉ tiêu kỹ thuật được kiểm tra với độ chính xác cao, quy trình lấy mẫu ngày càng tự động hóa, dữ liệu được số hóa và lưu trữ đồng bộ. Điều này không chỉ nâng cao uy tín của than Việt Nam mà còn tạo niềm tin đối với các đối tác trong và ngoài nước.
Có thể thấy, đằng sau mỗi chuyến tàu than rời cảng là cả một chuỗi công nghệ hiện đại vận hành nhịp nhàng, từ khai thác, sàng tuyển, pha trộn, logistics đến giám định chất lượng. Hành trình nâng tầm giá trị hòn than Việt đã và đang được TKV khẳng định bằng hàm lượng công nghệ ngày càng cao trong từng công đoạn sản xuất. Đó cũng chính là nền tảng để TKV tiếp tục khẳng định vị thế là trụ cột bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của ngành Than trong giai đoạn mới.
