Huy động vốn với lãi suất cao, thủ tục vay - trả giản đơn, dễ dàng nhưng những ai đã bị hút vào vòng xoáy của nó thường không có lối thoát và hậu quả là sự đổ vỡ theo kiểu đôminô. Đó chính là bản chất của hình thức huy động vốn trái phép hay thường gọi là “tín dụng đen”.
“Tín dụng đen” - vay dễ, trả khó
Khởi phát của tín dụng đen không phải hoàn toàn xấu, mặc dù nó không được pháp luật công nhận, bắt đầu từ những bạn làm ăn buôn bán cho nhau vay, giúp đỡ nhau trong lúc cần vốn. Do đặc điểm của hình thức huy động vốn này vô cùng đơn giản: Không phải thế chấp, cầm cố tài sản, không cần xác nhận chữ ký, chỉ cần trao đổi bằng lời hoặc cẩn thận hơn làm một tờ giấy cam kết giữa người cho và người mượn. Chủ yếu là vay mượn bằng niềm tin, nhưng trước đây hiện tượng người vay xù nợ thường rất hiếm khi. Tuy nhiên, xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu của con người ngày càng tăng, một số người nuôi mộng làm giàu bằng mọi giá, đó chính là mảnh đất màu mỡ để “tín dụng đen” phát triển và đó cũng chính là nguyên nhân dẫn đến hàng loạt vụ vỡ nợ, phá sản, lừa đảo với số tiền hàng tỷ đồng xảy ra trên địa bàn tỉnh ta.
Với hình thức huy động vốn bằng lãi suất cực kỳ cao, chính điều này đã tạo nên sức hút của tín dụng đen. Giả sử bạn có 100 triệu đồng cho vay với lãi suất từ 25-30%/tháng, vị chi mỗi tháng bạn có 25-30 triệu đồng, trong khi lãi gửi ngân hàng chỉ có 9%/năm, quả không có một hình thức kinh doanh nào phát đạt hơn. Chính vì thế nhiều người không còn đủ tính táo để suy xét xem họ kinh doanh kiểu gì để có lợi nhuận cao đến mức trả lãi vay “khủng” như vậy. Các doanh nhân chân chính đều khẳng định, không có ngành kinh doanh nào có thể sinh ra đủ lợi nhuận để chi trả lãi theo hình thức trên. Để duy trì thì người ta phải dùng hình thức huy động vốn của người sau trả lãi cho người trước. Hậu quả của việc vay tiền từ “tín dụng đen” là không thể trả được lãi suất của những khoản vay đó. Vì vậy lãi mẹ đẻ lãi con, khoản nợ không ngừng tăng lên, dẫn đến những người vay nợ mất khả năng chi trả. Và những ai đã dính vào khó gỡ bởi vòng quay của lãi suất cứ tăng dần, tăng dần cho đến khi khổ chủ hoàn toàn phá sản.
Vòng xoáy “nạn nhân của nạn nhân”
Một buổi tối đang chuẩn bị đi ngủ, tôi nhận được cuộc điện thoại của một chị bạn thân, chưa kịp hỏi han gì đã thấy bạn nức nở: “Mình trắng tay rồi, phá sản rồi cậu ơi”. Hỏi ra mới biết chị bạn là “chủ cái” của một đường dây chuyên cho vay nặng lãi. Mấy năm trước thấy việc làm ăn này “ngon lành” nên chị đã dốc toàn bộ gia sản thế chấp ngân hàng lấy tiền cho vay nặng lãi. Chưa hết, chị còn huy động vốn từ bạn bè, người thân, rủ rê dụ dỗ họ với lãi suất cao hơn của ngân hàng, vì tin tưởng chị nhiều người đã dốc toàn bộ vốn liếng cho chị đầu tư. Ngờ đâu con nợ của chị phá sản, biết không thể trả được đã lừa chị với lãi suất huy động cực cao rồi biến mất tăm để lại cho chị món nợ trên 10 tỷ đồng. Của đau con xót, bạn bè người thân xúm vào mắng nhiếc chị, tài sản nhà cửa bị ngân hàng tịch thu, đang từ người có cuộc sống đủ đầy chị trở thành kẻ vô gia cư. Chưa hết, cuốn theo cơn mê của chị, nhiều người từ người cho vay trở thành “cán bộ tín dụng” cũng tiếp tục đi huy động của người khác để hưởng chênh lệch và cứ như vậy khi chủ nợ sụp đổ cuốn theo cả hệ thống “chủ nợ, con nợ phẩy” cũng đổ sụp theo.
Trường hợp bạn tôi trở thành nạn nhân của lòng tham không phải là cá biệt, thời gian gần đây trên địa bàn TP Hạ Long, Cẩm Phả, Móng Cái, Hoành Bồ... liên tục xảy ra các vụ “vỡ tín dụng đen” với số tiền hàng chục tỷ đồng. Đơn cử có khu phố nhỏ ở phường Hồng Gai (TP Hạ Long), trong 3 năm qua đã có gần chục trường hợp phải bỏ trốn vì vỡ “tín dụng đen”, một số gia đình lâm vào cảnh không nhà do tài sản đã bị chủ nợ “xiết” mất.
Không chỉ những người nhẹ dạ cả tin, thiếu kinh nghiệm, hiểu biết bị lòng tham làm mờ mắt mà ngay cả những người dày dặn với thương trường cũng “sập bẫy” tín dụng đen. Bà N.T.H, một người chuyên kinh doanh hàng hải sản nổi tiếng ở Cẩm Phả chỉ vì loá mắt trước cám dỗ của lãi suất cao đã đứng ra huy động hàng chục tỷ đồng của các tiểu thương kinh doanh buôn bán ở chợ rồi cho một vị giám đốc công ty TNHH vay để ăn chênh lệch. Không ngờ, việc huy động vốn để đầu tư kinh doanh như lời nói của vị giám đốc này thực chất chỉ là vay của người sau trả cho người trước, đến khi không còn lừa được ai nữa thì phá sản. Trong vụ việc này bà H vừa là chủ nợ đồng thời cũng là con nợ. Với hình thức vay - trả vòng quanh cho nhau, những đối tượng này đưa mức lãi suất lên rất cao, khiến lãi mẹ đẻ lãi con, con nợ mất khả năng chi trả. Đã có người phải trả giá cho lòng tham, sự nhẹ dạ bằng tính mạng của mình, nhiều người phải chịu án tù vì tội lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm và chiếm đoạt tài sản. Điều đáng buồn nhất, đa phần nạn nhân của những vụ lừa đảo kiểu này thường là những người dân lao động, lương thiện, nhẹ dạ cả tin, chỉ vì hám lợi nên dễ dàng bị rủ rê. Nhiều gia đình đã tan cửa nát nhà, nhiều người phải bỏ đi tha phương cầu thực không dám trở về quê nhà bởi sợ phải đối mặt với những chủ nợ.
Để tránh bị lợi dụng, lừa đảo, người dân cần phải cảnh giác với chiêu thức huy động vốn để đầu tư kinh doanh với lãi suất cao, cần phải xem xét cụ thể đối tượng vay vốn với mục đích gì. Bởi có nhiều đối tượng vay tiền với lãi suất cao để nướng vào các trò đỏ đen, cá độ, lô đề, với những đối tượng đó khi tiền đã vào túi họ thì sẽ “một đi không trở về”.
Đặng Nhung
