Một trong những nội dung được triển khai ở chương trình xây dựng nông thôn mới là hỗ trợ nông dân sản xuất vụ đông, giai đoạn 2011-2015.
Theo đó, ngày 31-8-2011, UBND tỉnh đã ra Quyết định số 2791/QĐ-UBND về việc phê duyệt dự án: “Hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật và xây dựng mô hình trồng khoai tây, nuôi trồng nấm và trồng hoa phục vụ Chương trình xây dựng nông thôn mới, giai đoạn 2011-2013”. Trung tâm KH&SX lâm nông nghiệp Quảng Ninh là đơn vị chủ trì thực hiện dự án.
Đây là dự án hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, chuyển giao kỹ thuật sản xuất và nguồn giống có chất lượng tốt tới người nông dân, các mô hình sản xuất khoai tây, nấm và hoa thích hợp cho điều kiện của vụ đông tại Quảng Ninh. Trong quá trình triển khai dự án những mô hình sản xuất này sẽ được tổ chức thực hiện tại các huyện: Yên Hưng, Đông Triều, Đầm Hà, Hải Hà và TP Móng Cái. Nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất, thông qua việc thực hiện dự án, các hộ nông dân sẽ được hỗ trợ 40% kinh phí mua giống, vật tư sản xuất và hỗ trợ 100% kinh phí tập huấn chuyển giao kỹ thuật. Với thời gian thực hiện dự án trong 3 năm (2011-2013), dự án sẽ triển khai xây dựng và nhân rộng 3 mô hình sản xuất chính tập trung vào vụ đông: Mô hình trồng khoai tây bằng nguồn giống sạch bệnh, mô hình nuôi trồng nấm và mô hình trồng hoa.
Để có được những mô hình sản xuất trên, những năm qua, Trung tâm đã thực hiện một số đề tài nghiên cứu về sản xuất giống khoai tây, nuôi trồng nấm và trồng thử nghiệm các loại hoa cắt cành. Thừa hưởng các kết quả nghiên cứu, Trung tâm đã đưa các mô hình trên vào sản xuất thử nghiệm tại một số địa phương trong tỉnh bước đầu đã có được kết quả thành công nhất định, nâng cao thu nhập, tăng được hiệu quả kinh tế trong sản xuất. Trong đó, mô hình sản xuất khoai tây cho thấy phù hợp với điều kiện sản xuất của vụ đông ở Quảng Ninh. Trong quá trình trồng với quy mô thử nghiệm đã được nông dân tham gia và tiếp nhận đông đảo. Nguồn giống khoai tây sạch bệnh do Trung tâm sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy mô, tuân thủ nghiêm ngặt các khâu trong sản xuất giống khoai tây theo quy định của Bộ NN&PTNT. Năng suất trồng khoai tây sử dụng nguồn giống sạch bệnh đạt 16-18 tấn/ha, cao hơn so với nguồn giống khác 4-5 tấn/ha. Những năm gần đây, mô hình sản xuất nấm ăn, nấm dược liệu đã bắt đầu hình thành trong các nhóm, tổ sản xuất trên một số xã: Bình Khê (Đông Triều), Đường Hoa (Hải Hà), Quảng La, Thống Nhất (Hoành Bồ), Quảng Tân, Quảng An, Dực Yên (Đầm Hà)... Sản phẩm của mô hình bao gồm nhiều loại nấm: Nấm ăn (nấm kim châm, nấm rơm, nấm sò, mộc nhĩ), nấm dược liệu (linh chi). Kết quả ban đầu cho thấy đã đưa vào các vùng nông thôn miền núi một mô hình sản xuất tận dụng được các phế phụ phẩm trong nông nghiệp (rơm, rạ, gỗ, mùn cưa,...) và sản phẩm tạo ra phần nào đã đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng cũng như tạo việc làm cho lao động nông nhàn trong nông thôn.
Ở Quảng Ninh, mô hình sản xuất hoa đã và đang được nhiều hộ dân quan tâm phát triển, gần đây một số địa phương đã hình thành các khu sản xuất hoa chuyên canh, các khu này mới chỉ phát triển ở quy mô nhỏ, manh mún, chủ yếu tập trung ở một số địa phương: Thị trấn Trới (Hoành Bồ), xã Yên Giang (Yên Hưng) và xã Bình Khê (Đông Triều). Mô hình sản xuất hoa hiện nay chủ yếu là các loại: Hoa ly, hoa đồng tiền, hoa lay ơn, hoa cúc... Do đặc thù của sản phẩm mang tính nghệ thuật nên khả năng tiêu thụ của sản phẩm cũng như nhu cầu sử dụng chủ yếu tập trung ở các thành phố, thị xã và những khu đô thị mà người dân có đời sống thu nhập cao. Hoa là một trong những sản phẩm nông nghiệp có thể ứng dụng được nhiều thành tựu công nghệ cao nên sản phẩm tạo ra cũng có chất lượng cao nhưng bên cạnh đó chi phí đầu tư cho sản xuất cũng cao, song sản phẩm có tính cạnh tranh cao, khả năng cho thu nhập cao hơn so với phương thức sản xuất thông thường.
Bên cạnh việc tăng thu nhập cho người nông dân, các mô hình trên còn góp phần vào chuyển đổi cơ cấu sản xuất trong nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá, tạo việc làm cho lao động nông thôn và cung cấp cho xã hội những sản phẩm tốt có chất lượng cao. Tuy nhiên, để những mô hình sản xuất trên được nhân rộng và hoạt động có hiệu quả thì vấn đề khó khăn đặt ra là: Sản phẩm của những mô hình sản xuất hàng hoá đó sẽ được tiêu thụ như thế nào? Đây là một câu hỏi khó mà nhiều vùng sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam nói chung và Quảng Ninh nói riêng đang đi tìm câu trả lời. Chúng ta mong rằng những năm tiếp theo trong quá trình xây dựng nông thôn mới sẽ tháo gỡ được các vấn đề khó khăn của sản xuất nông nghiệp, nông thôn.
KS. Đặng Nông Giang
(Trung tâm KH&SX lâm nông nghiệp Quảng Ninh)
