Vào thời điểm năm 1999-2000, quy mô trường, lớp, cơ sở vật chất của ngành giáo dục Quảng Ninh còn nhiều khó khăn, hạn chế. Trong khi đó, do tăng cơ học dân số nên số học sinh phổ thông cũng khá đông, nhất là bậc THPT. Lại thêm chủ trương thực hiện phân luồng học sinh sau khi tốt nghiệp THCS... nên nhiều học sinh có nguy cơ không được tiếp tục đến trường vì không có trường, lớp. Và sự ra đời của mô hình trường dân lập, trường tư thục đã góp phần giải quyết hiệu quả những khó khăn này.
Hiệu quả từ chủ trương đúng
Ở giai đoạn ban đầu, mô hình trường dân lập, tư thục ở bậc học mầm non phát triển chủ yếu là các lớp, nhóm trẻ trong các khu dân cư, các hộ gia đình. Còn bậc THPT, trường đầu tiên được thành lập là Trường THPT Lương Thế Vinh (TX Cẩm Phả), do một nhóm cá nhân góp vốn, dưới sự đỡ đầu của Tỉnh Đoàn. Chỉ đến khi có Nghị quyết 05/2005/NQ-CP của Chính phủ về đẩy mạnh xã hội hoá các hoạt động văn hoá, giáo dục, y tế, thể dục, thể thao, hệ thống các trường ngoài công lập ở Quảng Ninh mới có “đất” để phát triển. Nếu như năm 1999-2000, mới chỉ có duy nhất 1 Trường THPT Lương Thế Vinh thì 10 năm sau (năm 2009-2010) con số này ở bậc THPT là 10 trường; liên cấp tiểu học - THCS: 1 trường; tiểu học: 2 trường và mầm non 16 trường.
| Kể từ ngôi trường đầu tiên được thành lập năm 1999, đến nay, hệ thống các trường phổ thông, mầm non ngoài công lập trong tỉnh đã phát triển rất mạnh mẽ. Toàn tỉnh hiện có 39 trường, phân bố ở 11/14 huyện, thị xã, thành phố (trừ 3 địa phương: Cô Tô, Bình Liêu, Ba Chẽ). Không phủ nhận những đóng góp của loại hình giáo dục này nhưng cũng phải thẳng thắn đánh giá, nhìn nhận khiếm khuyết, bất cập đang tồn tại, đẩy không ít trường đứng trước nguy cơ phải ngừng hoạt động... Đại diện các trường đều bày tỏ mong muốn tỉnh sớm có cơ chế, chính sách hỗ trợ để đảm bảo công bằng giữa trường công và trường tư. |
Tuy mới chỉ ra đời được 10 năm nay nhưng mô hình này đã có đóng góp rất lớn về mặt an sinh xã hội; góp phần đáng kể vào sự ổn định, phát triển giáo dục chung của tỉnh; tạo sự đa dạng hoá các loại hình, phương thức hoạt động trong giáo dục; tạo sự cạnh tranh, thi đua ngay trong chính các trường ngoài công lập với nhau và giữa trường công lập với ngoài công lập… Theo thống kê của Sở GD&ĐT, các trường đã giải quyết chỗ học cho hàng nghìn học sinh các cấp. Trong đó, gần 15.000 học sinh bậc THPT; trên 7.500 trẻ mầm non, mẫu giáo và gần 1.000 học sinh tiểu học, THCS. UBND tỉnh đã có nhiều cơ chế chính sách tạo điều kiện để hỗ trợ các trường hình thành và phát triển như chính sách về đất đai, thuế, vốn ưu đãi… Sở GD&ĐT, với tư cách là cơ quan chủ quản, đã tích cực phối hợp với các cấp, các ngành, địa phương trong tỉnh triển khai các hoạt động xã hội hoá giáo dục; quản lý và giúp đỡ các trường ngoài công lập về mặt chuyên môn; tham mưu với tỉnh quyết định hình thức tuyển sinh để tạo cơ hội cho các trường ngoài công lập nâng cao chất lượng tuyển sinh đầu vào... Từ sự quan tâm đó, các trường đã được đầu tư cơ sở vật chất, nhanh chóng ổn định tổ chức và công tác quản lý. Theo tổng hợp của Sở GD&ĐT, kinh phí đầu tư, xây dựng của tất cả các trường đến nay đã đạt con số trên 300 tỷ đồng; đảm bảo đủ các phòng học, phòng chức năng; trang thiết bị phục vụ giảng dạy bước đầu được quan tâm. Cùng với việc phát triển về số lượng, các trường đã có nhiều nỗ lực để nâng cao chất lượng dạy và học. Hầu hết các trường có các chính sách ưu đãi, thu hút nhân tài, nên đã cơ bản đủ cán bộ quản lý, giáo viên.
Cần có thêm sự trợ giúp
Mặc dù những đóng góp của hệ thống các trường ngoài công lập là không nhỏ nhưng cũng phải thẳng thắn đánh giá, nhìn nhận khiếm khuyết, bất cập đang tồn tại trong hoạt động của hệ thống này. Theo đánh giá của Sở GD&ĐT, kết quả giáo dục của các trường ngoài công lập còn ở mức thấp so với mặt bằng chung của tỉnh. Một số trường có tỷ lệ học sinh yếu kém cao, như: THPT Trần Khánh Dư (Vân Đồn); THPT Trần Quốc Tuấn (Yên Hưng)... Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp của nhiều trường chưa phản ánh đúng thực chất lượng dạy, học, vẫn còn nặng bệnh thành tích (tỷ lệ học sinh tốt nghiệp ở nhiều trường đạt 100%, nhưng kết quả xếp loại học lực từ trung bình trở lên chỉ từ 80 đến 90%). Bên cạnh đó, chất lượng giáo dục đạo đức học sinh cũng là một vấn đề nổi cộm, khi mà hầu hết các vụ bạo lực học đường xảy ra ở các trường ngoài công lập. Điển hình như vụ nữ sinh Trường THPT Lương Thế Vinh đánh nhau diễn ra hồi tháng 10-2010. Thêm nữa là cơ sở vật chất của các trường còn nhiều hạn chế. Hầu hết sau khi có quyết định thành lập, các trường mới chỉ đầu tư xây dựng được một số hạng mục của đề án thành lập trường đã được UBND tỉnh phê duyệt, như: Khu nhà học, nhà làm việc, khu vệ sinh, ga ra để xe đạp, xe mô tô. Còn các công trình khác, như: Phòng học đủ cho học sinh học một ca, phòng thực hành bộ môn, phòng tin học, phòng thực hành các bộ môn, thư viện, phòng truyền thống, khu giáo dục thể chất... chưa được đầu tư xây dựng đúng theo tiến độ. Đó còn chưa kể một số công trình xây dựng chất lượng chưa cao, thiếu thẩm mỹ do nhà đầu tư tự điều chỉnh dự toán thiết kế; trang thiết bị phục vụ dạy và học đầu tư cầm chừng, chất lượng kém, gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy và học. Mặc dù các trường đã tích cực tuyển dụng giáo viên, cán bộ quản lý, nhưng kết quả còn hạn chế như: Thiếu giáo viên bộ môn; bộ máy cán bộ quản lý thiếu ổn định…
Lý giải về những vấn đề trên, chủ đầu tư và cán bộ quản lý các trường ngoài công lập khẳng định, họ đều nhìn thấy nhưng “lực bất tòng tâm”. Nguyên nhân thì có nhiều nhưng gỡ nó lại không hề đơn giản. Một chủ đầu tư cho biết: “Hiện nay, mạng lưới các trường ngoài công lập phân bổ không hợp lý. Trong tuyển sinh các trường ngoài công lập không chỉ phải cạnh tranh bất bình đẳng với các trường công lập mà còn phải cạnh tranh với ngay cả các trường trong cùng hệ thống”. Để giải thích rõ hơn, nhiều chủ đầu tư đã so sánh: Các trường công lập có bề dày truyền thống, có đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm, được Nhà nước bao cấp hoàn toàn... là những lợi thế rất lớn để các trường thu hút học sinh có chất lượng. Trong khi đó, trường ngoài công lập là một mô hình mới cả về cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên... Đầu vào chất lượng thấp, chất lượng đầu ra không cao cũng là điều hợp logic.
Những lý giải trên là có cơ sở. Tuy nhiên, cũng phải công bằng nhìn nhận, do phát triển “nóng” các trường ngoài công lập nên trong thực tế có không ít chủ đầu tư không đủ năng lực kinh tế như trong Đề án vẫn được tổ chức đầu tư, xây dựng và thành lập trường. Không có khả năng thu hút học sinh nên nhiều trường thu không đủ chi. Hệ lụy là không có vốn để đầu tư cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị dạy và học. Thực tế là trong hệ thống các trường ngoài công lập đã có 2 trường phải chuyển đổi chủ đầu tư; nhiều trường hiện nay không tuyển đủ số học sinh theo quy mô và kế hoạch… Và người chịu thiệt cuối cùng vẫn là học sinh.
Trong kế hoạch phát triển giáo dục của tỉnh đến năm 2015, ngành giáo dục đã đề ra mục tiêu cho các trường ngoài công lập: 100% số trường đạt chuẩn quốc gia về cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học; từ 5-10% giáo viên cơ hữu có trình độ trên chuẩn… Mục tiêu này sẽ không phải là quá khó nếu như các trường được sự “trợ lực” của tỉnh để cải thiện, nâng cao điều kiện cơ sở vật chất, chất lượng đội ngũ giáo viên; tạo cơ sở, nền tảng nâng cao chất lượng giáo dục, rút dần khoảng cách với các trường công lập.
Cẩm Nang
| Ý kiến người trong cuộc Ông Lê Văn Khải, Hiệu trưởng Lương Thế Vinh (TX Cẩm Phả): “Nhà nước cần quan tâm hơn các trường ngoài công lập” Một thực tế cho thấy, các trường ngoài công lập đã đóng một vai trò không nhỏ trong phát triển giáo dục, bình ổn xã hội, cũng như giữ gìn ANTT ở địa phương. Như Trường THPT Lương Thế Vinh của chúng tôi luôn duy trì số học sinh gần 2.000 em, còn hàng nghìn em nữa đang theo học ở các trường ngoài công lập khác, nếu như không có các trường ngoài công lập như chúng tôi thì các em đó đi đâu, làm gì? Trong khi các em đều trong lứa tuổi ăn học. Trường của chúng tôi được thành lập từ năm 2009, chừng ấy năm dạy và học chúng tôi đã khẳng định được mình. Hàng năm tỷ lệ học sinh nhà trường thi đỗ vào các trường đại học cao đẳng cao không thua kém gì các trường công lập. Tuy nhiên, thực tế hiện nay các trường ngoài công lập đang phải chịu nhiều thiệt thòi. Thực tế hiện nay để duy trì các hoạt động của nhà trường đều phải trông vào khoản tiền học phí hàng tháng của học sinh, tiền học phí cao, nhưng khoản tiền đó nhà trường đã phải chi khoảng 60% vào tiền lương, còn lại chi cho lãi suất của các nhà đầu tư, do vậy chỉ còn khoản nhỏ để chi vào việc sắm sửa giáo cụ dạy và học cho học sinh. Nhiều giáo cụ phục vụ việc giảng dạy mua rất khó hoặc rất đắt, trong khi chúng tôi không thể bắt các em đóng tiền học phí cao hơn. Nhất là thời gian tới đây lương cơ bản của công chức tăng cao hơn, nếu lại bắt học sinh đóng học phí cao hơn để lấy ở đó ra mà trả lương thì quả thật các em rất thiệt thòi. Chúng tôi rất mong được nhà nước quan tâm hơn nữa đến các trường ngoài công lập. Em Phạm Thị Thu Hà, lớp 12A1, Trường THPT Hạ Long (TP Hạ Long): “Tôi hoàn toàn tự tin khi học ở một trường ngoài công lập” Trước đây, khi chuẩn bị bước vào học trong Trường THPT Hạ Long, tôi không khỏi có băn khoăn vì khi đó nhiều người cho rằng trường ngoài công lập có chất lượng không tốt. Đặc biệt, chất lượng giảng dạy kém xa so với các trường công lập. Mà như thế tôi sẽ có ít cơ hội thi vào Trường Đại học Ngoại thương, là ngôi trường mà tôi hằng mơ ước. Nhưng đến nay, sau 2 năm học tập ở ngôi trường này, tôi không còn những băn khoăn như trước đây nữa. Bởi lẽ, trong quá trình học tập, tôi thấy các thầy cô trường giảng dạy rất tốt, dễ hiểu và rất có trách nhiệm. Tỷ lệ thi đỗ đại học, cao đẳng của các anh chị khoá trước cũng rất cao. Điều đó khiến tôi cảm thấy tự tin lên rất nhiều. Trong quá trình học tập, tôi cũng phấn đấu để đạt học sinh giỏi. Nếu so với các bạn của nhiều trường công lập khác, tôi nghĩ chúng tôi không hề thua kém gì. Ông Nguyễn Mạnh Hải, Chủ tịch HĐQT Trường Tiểu học Lễ Văn (Cẩm Phả): “Học sinh bậc tiểu học của trường ngoài công lập cần được nhà nước hỗ trợ tiền học phí” Trường Tiểu học Lễ Văn của chúng tôi được thành lập từ năm 2008, với đội ngũ giáo viên 100% đều đạt chuẩn. 2 năm học vừa qua tỷ lệ học sinh khá giỏi đều đạt trên 90%. Năm học 2010-2011, nhà trường có 4 em học sinh đạt giải học sinh giỏi cấp tỉnh (trong đó có 1 giải nhất, 2 giải nhì, 1 giải 3), nhiều em đạt giải học sinh giỏi cấp thị xã. Mặc dù đang dần khẳng định về chất lượng giáo dục nhưng công tác tuyển sinh hàng năm của chúng tôi vẫn gặp rất nhiều khó khăn. Cụ thể năm học 2008-2009, tổng số học sinh được tuyển vào trường là 188 học sinh, nhưng năm nay (năm học 2011-2012) tổng số học sinh cũng mới chỉ đạt được 298 học sinh. Nguyên nhân là do học sinh nhà trường không được hỗ trợ tiền học phí và phải đóng học phí cao hơn các trường công lập. Một phần nữa là do người dân vẫn có thói quen dựa vào sự ưu đãi của nhà nước mà chưa quen với các trường ngoài công lập. Điều đó đã gây khó khăn rất nhiều với các hoạt động của nhà trường chúng tôi. Vì vậy, tôi mong muốn nhà nước có cơ chế hỗ trợ một phần học phí cho học sinh các trường ngoài công lập, để giúp chúng tôi làm tốt hơn công tác tuyển sinh hàng năm. Các trường ngoài công lập cũng rất cần được hỗ trợ đầu tư xây dựng sửa chữa, mua sắm trang thiết bị đồ dùng học tập... như những trường công lập. Ông Hoàng Đức Trung, giáo viên môn vật lý, Trường THCS-THPT Trần Khánh Dư (Vân Đồn): “Chúng tôi rất mong được tạo điều kiện vay vốn ưu đãi để nâng cao cơ sở vật chất nhà trường” Trường THCS-THPT Trần Khánh Dư chúng tôi được coi là trường có cơ sở vật chất kém nhất huyện Vân Đồn. Nhà trường giải phóng mặt bằng chưa giải phóng xong nên không xây được tường rào xung quanh trường. Do vậy để bảo vệ an toàn tài sản nhà trường và an ninh trật tự trong khuôn viên trường rất phức tạp và khó. Chúng tôi mong muốn sớm được giải quyết khâu giải phóng mặt bằng, để mau chóng xây dựng trường khang trang hơn. Chúng tôi cũng mong được vay vốn ưu đãi theo Quyết định số 29/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục ngành, lĩnh vực được hưởng mức lãi suất ưu đãi khi vay lại nguồn vốn ODA của Chính phủ. Theo Quyết định này, các dự án đầu tư các cơ sở giáo dục, dạy nghề có khả năng hoàn vốn sẽ được vay vốn với lãi suất ưu đãi. Vì thế, chúng tôi rất mong nhà trường được tạo điều kiện vay vốn để có tiền đầu tư cho cơ sở vật chất khang trang hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. |
