Phải khẳng định rằng, những năm qua, chất lượng phương tiện vận tải hành khách đường bộ tại Quảng Ninh được đầu tư khá bài bản với hơn 700 đầu phương tiện hoạt động tại 135 tuyến cố định, đã cơ bản đáp ứng nhu cầu đi lại của nhân dân. Tuy nhiên, bên cạnh sự gia tăng về phương tiện thì chất lượng dịch vụ lại đang có chiều hướng đi xuống, còn bộc lộ nhiều bất cập.
Lộn xộn bến “cóc”, xe “dù”
Thời gian gần đây, trên địa bàn tỉnh xuất hiện ngày càng nhiều xe khách vi phạm Luật Giao thông đường bộ với các lỗi dừng, đỗ đón, trả khách không đúng nơi quy định, phóng nhanh, vượt ẩu chèn ép nhau gây mất ATGT trên các tuyến đường.
Có mặt tại các “điểm nóng” về “bến cóc” tại TP Hạ Long như ngã tư Loong Toòng, ngã ba Kênh Liêm, chúng tôi nhận thấy nếu không có lực lượng chức năng làm nhiệm vụ, xe khách qua các điểm đều tranh thủ “tạt té”, dừng, đỗ để đón, trả khách. Tại đây, luôn có một lượng lớn hành khách tập trung đón xe bất cứ chỗ nào, thậm chí còn tràn cả ra lòng đường. Nghịch lý hơn, ngay tại cổng Bến xe Bãi Cháy, tình trạng này cũng khá phổ biến, “bến cóc” mọc ngay trước cổng bến xe. Điều này, đã khiến các nút giao thông tại TP Hạ Long chưa bao giờ hết “nóng” về tình trạng “bến cóc” gây mất ATGT, chất lượng dịch vụ chưa thực sự được đảm bảo.
Để “bến cóc” xuất hiện nhiều, công bằng mà nói là do trong quá trình phát triển, các điểm đón, trả khách không còn phù hợp với nhu cầu thực tế. Hiện hệ thống điểm đón, trả khách tại Quảng Ninh được chia thành 3 loại: Do nhà nước xây dựng, doanh nghiệp khai thác tuyến tự đầu tư và do nguồn vốn hỗ trợ từ các dự án. Có điều, trong quá trình khảo sát lắp dựng điểm còn khá nhiều điểm bất cập, nhiều vị trí đông dân, đông hành khách thì không được bố trí điểm, trong khi tại nhiều vị trí khác ít dân, ít khách lại được bố trí. Các doanh nghiệp kinh doanh vận tải tự đầu tư điểm, do đó họ tự kẻ vẽ, thiết kế mẫu, tuyến xe chạy đến đâu, doanh nghiệp cắm điểm đến đó mà không hề có quy hoạch. Nhiều điểm đón, trả khách sử dụng lòng, lề đường làm nơi đỗ xe, không có cơ sở hạ tầng thiết yếu, không có diện tích quay trở cho xe hoạt động...
Được biết, Sở GT-VT đã tiến hành rà soát và sẽ có kế hoạch bổ sung 53 điểm đón, trả khách cho xe khách theo tuyến cố định tại các địa bàn trong tỉnh. Tuy nhiên, theo báo cáo đề xuất của đơn vị tư vấn dự án, riêng địa bàn TP Hạ Long sẽ có 4 điểm, song các nút giao thông trọng điểm, tập trung đông hành khách như ngã tư Loong Toòng, ngã ba Kênh Liêm lại không hề được bố trí điểm nào. Như vậy, dù đầu tư, nhưng những bức xúc tại các “điểm nóng” về “bến cóc” sẽ chưa thể khắc phục được.
Thêm nữa, chất lượng dịch vụ yếu là do tình trạng xe khách vi phạm lỗi phóng nhanh, vượt ẩu, chèn ép nhau thường xuyên xảy ra. Nguyên nhân là do “cung vượt quá cầu” tình trạng cạnh tranh giữa các hãng xe khách đang khá gay gắt. Việc bố trí thời gian xuất bến khá ngắn (khoảng 7-15 phút/chuyến), cùng hoạt động trên cung đường dài, khoán thu từ các doanh nghiệp... đã khiến hiện tượng giành giật khách tại các điểm đón dọc đường và trên các cung đường thường xuyên xảy ra, gây nguy hiểm cho hành khách đi xe, cũng như người đang tham gia giao thông trên đường.
Trách nhiệm nhà quản lý?
Nguyên nhân của sự bất cập trong hoạt động vận tải hành khách hiện nay, đó là sự buông lỏng của các doanh nghiệp. Hiện tượng khoán trắng cho các lái xe, cho thuê thương hiệu, mô hình hoạt động theo hình thức hợp tác xã đang khá phổ biến. Nhiều doanh nghiệp kinh doanh vận tải hành khách đường bộ chủ yếu tìm mọi cách để hợp thức hoá quy định về điều kiện kinh doanh vận tải. Đơn cử như việc Nghị định 91/2009/NĐ-CP của Chính phủ về lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, các doanh nghiệp đều có ban ATGT riêng để quản lý phương tiện, nhắc nhở lái xe chấp hành luật... Song, theo tìm hiểu của chúng tôi, hầu hết những lỗi vi phạm chưa thường xuyên được nhắc nhở. Bởi lẽ, nhiều doanh nghiệp đang hoạt động theo phương thức “xe nhà nào nhà ấy quản lý”. Trong khi, ý thức của các lái xe hiện nay chưa thực sự được nâng cao, vì lợi nhuận mà bất chấp các quy định của pháp luật, an toàn của hành khách. Do đó, hiện tượng xe khách vi phạm luật là điều rất dễ hiểu.
Thêm nữa, về phía cơ quan quản lý nhà nước cũng chưa kiên quyết trong việc xử lý những vi phạm, hay sự bất cập trong công tác đầu tư hạ tầng, quy hoạch tuyến, định hướng phát triển các loại phương tiện giao thông công cộng... Ví dụ, có thể thấy rõ ngoài bất cập về điểm đón, trả khách thì hiện Quảng Ninh đang để song song tồn tại 2 loại hình xe nội tỉnh là xe buýt và xe chở khách. 2 loại hình phương tiện này luôn có sự cạnh tranh gay gắt, thiếu lành mạnh do nhiều tuyến bị trùng với quãng đường dài. Điển hình như: Tuyến Bãi Cháy - Mông Dương và Quảng Yên - Vân Đồn bị trùng quãng đường từ Hạ Long đến Cửa Ông kéo dài hơn 30km. Thêm vào đó, việc xử phạt những lỗi vi phạm dừng, đỗ tuỳ tiện của các phương tiện vận tải chỉ được kiểm soát khi lực lượng chức năng ra quân tuần tra kiểm soát, mới chỉ giải quyết được phần ngọn của vấn đề.
Để hoạt động vận tải khách đường bộ phát huy hiệu quả, đem đến sự hài lòng cho hành khách, thiết nghĩ cần phải nêu cao tinh thần, trách nhiệm của các đơn vị quản lý, giám sát liên quan. Cương quyết xử lý nghiêm phương tiện cố tình vi phạm Luật Giao thông đường bộ và các hành vi thiếu văn hoá trong hoạt động vận tải hành khách đường bộ.
Đỗ Phương
