Xã đảo Đồng Rui (Tiên Yên) có tổng diện tích đất tự nhiên 4.974,21ha, trong đó đất rừng ngập mặn chiếm 55,3%. Toàn xã hiện có 2.438 khẩu. Từ nhiều năm nay, người dân Đồng Rui sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp, khai thác và nuôi trồng thuỷ sản ven biển.
Dù có độ đa dạng sinh thái như vậy, nhưng sự phát triển của những cánh rừng ngập mặn nơi đây rất thăng trầm, thậm chí có thời điểm gần như bị xoá sổ hoàn toàn. Trước năm 1975, rừng ngập mặn ở Đồng Rui có diện tích khoảng 3.000ha. Đến năm 1997, với chủ trương của huyện về phát triển ngành kinh tế mũi nhọn là nuôi trồng thuỷ sản nên UBND huyện đã ký quyết định cho một số hộ dân tại địa phương và các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Hải Phòng thuê đất đắp đầm nuôi tôm. Do đó, một số diện tích rừng ngập mặn đã bị chặt phá. Cùng với việc phá rừng đắp đầm, nhân dân trên địa bàn xã còn khai thác các cây trong rừng ngập mặn làm củi đun, đẽo vỏ cây để nhuộm lưới chài, muối hải sản... Do vậy, rừng ngập mặn ở đây bị suy giảm rất nhanh; đến năm 2000, diện tích rừng ngập mặn của xã chỉ còn 1.523ha.
Nhận thức được tầm quan trọng cũng như các giá trị của rừng ngập mặn mang lại, chính quyền địa phương đã tranh thủ huy động mọi nguồn lực để khôi phục và phát triển rừng ngập mặn trên địa bàn. Các cơ quan, tổ chức, gồm: KVT (Hà Lan), ACTMANG (Nhật Bản), Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, Cục Bảo tồn đa dạng sinh học (Bộ Tài nguyên và Môi trường), Trung tâm Nghiên cứu tài nguyên môi trường (ĐH Quốc gia Hà Nội) và Chương trình FGP-PTF (của EC/UNDP) đã phối hợp cử nhiều đoàn chuyên gia đến nghiên cứu, hỗ trợ kinh phí, kỹ thuật cho việc phục hồi rừng ngập mặn ở Đồng Rui. Từ năm 2000 đến nay, trên địa bàn xã đã phục hồi được 1.227ha, trong đó: Trồng mới và trồng dặm trên những diện tích bãi trống và những đầm bỏ hoang được thu hồi là 850ha; khoanh nuôi tái sinh trên 377ha. Cùng với việc tiến hành trồng phục hồi rừng ngập mặn, xã đã phối hợp tổ chức các cuộc hội thảo quốc gia, các cuộc họp dân, tập huấn đến tận cộng đồng các khu dân cư để phổ biến về kỹ thuật trồng rừng và công tác quản lý, bảo vệ rừng ngập mặn, đồng thời nêu bật ý nghĩa, vai trò tầm quan trọng của rừng ngập mặn đối với cộng đồng. Xã còn phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu tài nguyên môi trường (ĐH Quốc gia Hà Nội) tổ chức cuộc thi tìm hiểu về rừng ngập mặn với nhiều hình thức như: Vẽ tranh, sáng tác thơ và sân khấu hoá thu hút được đông đảo nhân dân tham gia.
Nhằm triển khai toàn diện công tác chăm sóc, bảo vệ rừng, xã đã thành lập ban quản lý bảo vệ rừng ngập mặn do đồng chí Chủ tịch UBND xã làm trưởng ban; các ngành, đoàn thể của xã làm thành viên; thành lập 4 tiểu ban quản lý ở 4 thôn trên địa bàn. Thông qua hoạt động của mình, ban quản lý bảo vệ rừng ngập mặn đã tham mưu cho chính quyền trong việc nắm bắt tình hình, tuyên truyền vận động, quản lý điều hành công tác bảo vệ rừng ngập mặn, xử lý các đối tượng vi phạm xâm hại tới rừng ngập mặn. Các thành viên trong ban đã đến từng hộ gia đình có hành vi vi phạm chặt rừng ngập mặn làm củi đun để lập biên bản xử phạt hành chính, yêu cầu các hộ ký cam kết không tiếp tục chặt phá rừng ngập mặn. Nhờ đó, đã nâng cao nhận thức, ý thức tự giác của cộng đồng trong việc tự quản lý bảo vệ rừng ngập mặn, sử dụng khai thác rừng hợp lý, bền vững và hiệu quả; nâng cao năng lực quản lý của chính quyền địa phương trong việc bảo vệ rừng ngập mặn. Đến nay, không còn tình trạng phá rừng đắp đầm nuôi tôm, chặt cây rừng làm củi, đẽo vỏ cây... Cùng với đó, xã còn tiến hành xây dựng một số bảng tin lớn trên tuyến đường vào xã, 4 bảng tin nhỏ ở 4 thôn và các biển cảnh báo đặt ở các vị trí tập trung đông người.
Tiểu ban quản lý ở các thôn đã xây dựng được 4 bản quy ước về quản lý, bảo vệ rừng ngập mặn rất chi tiết và cụ thể của thôn mình. Nội dung bản quy ước đề cập tới vai trò, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các tiểu ban quản lý rừng ngập mặn ở các thôn; ý thức tự giác trong việc quản lý, bảo vệ rừng, sử dụng khai thác rừng bền vững, có hiệu quả. Xã Đồng Rui còn có 4 tổ quản lý, bảo vệ rừng ngập mặn; các tổ này có quỹ với tổng số tiền trên 520 triệu đồng được sử dụng vào việc hỗ trợ vật tư phân bón, phục vụ cho sản xuất nông nghiệp của nhân dân. 4 tổ dịch vụ cung cấp than tổ ong làm chất đốt cho nhân dân trong xã ở Đồng Rui cũng góp phần giảm thiểu sức ép đối với rừng ngập mặn.
Nhờ thực hiện nhiều biện pháp như vậy mà ý thức của mỗi người dân trong cộng đồng cũng như năng lực quản lý của các cấp chính quyền trong xã được nâng cao. Rừng ngập mặn ở Đồng Rui giờ đây đã được phục hồi, bảo vệ nghiêm ngặt và phát triển tốt, không còn tình trạng chặt phá như trước.
Quang Minh
