Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản hàng hóa với người sản xuất (hợp tác xã, hộ nông dân) nhằm gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ để cùng phát triển là một chính sách đúng đắn giúp nông dân tiêu thụ nông sản.
Việc tiêu thụ nông sản thông qua hợp đồng sẽ gắn trách nhiệm của doanh nghiệp với người sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân, còn doanh nghiệp thì chủ động được nguyên liệu. Tuy nhiên, thời gian qua, tình trạng nông sản bị ứ đọng, không tiêu thụ được khiến người nông dân lao đao xảy ra tại nhiều địa phương, trong đó có Quảng Ninh. Đơn cử là tại huyện Tiên Yên, thời gian qua người dân điêu đứng vì hàng tấn chanh đào ứ thừa, không tiêu thụ được. Ngoài lý do sản xuất cung vượt cầu, không theo định hướng thị trường, thì một phần là do doanh nghiệp đã tự phá vỡ hợp đồng, bỏ mặc nông dân.
Theo ông Nguyễn Hữu Giang, Giám đốc Sở NN&PTNT, để xảy ra việc doanh nghiệp "đem con bỏ chợ" là do việc ký kết hợp đồng tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp giữa doanh nghiệp với người dân vẫn lỏng lẻo, chưa chặt chẽ, còn mang tính hình thức, phong trào. Bên cạnh đó người dân vẫn chưa quen với việc sản xuất theo hợp đồng, chỉ quan tâm tới lợi ích trước mắt mà không thấy được lợi ích lâu dài, nên khi thấy thị trường có giá cao hơn doanh nghiệp là sẵn sàng phá bỏ hợp đồng.
Về phía doanh nghiệp, nhiều đơn vị khả năng bao tiêu sản phẩm còn hạn chế, manh mún, chưa đủ tiềm lực để mở rộng các loại hình dịch vụ hoặc ứng vốn cho người dân vào vụ sản xuất mới nhằm có nguồn nguyên liệu ổn định; khi ký hợp đồng, cả doanh nghiệp và người dân mới chỉ tập trung vào số lượng, thanh toán, chưa chú trọng tới việc giải quyết tranh chấp, phải bồi thường thiệt hại. Do đó mới xảy ra tình trạng đến mùa thu hoạch doanh nghiệp thấy không có khả năng bao tiêu là tìm cách từ chối, không thu mua nông sản cho nông dân, hoặc thu mua nhỏ giọt khiến người dân lao đao vì không tìm được đầu ra cho sản phẩm.
Ông Lê Quang Thắng, Giám đốc Công ty CP Đầu tư - Xây dựng Việt Long, một trong những doanh nghiệp đầu tiên trong tỉnh đứng ra ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm rau an toàn cho nông dân Quảng Yên và Hải Hà, chia sẻ: Lý do việc “bắt tay” giữa nông dân và doanh nghiệp chưa tạo được hiệu quả như mong muốn là do thiếu sự chặt chẽ trong hợp đồng bao tiêu sản phẩm giữa doanh nghiệp và nông dân.
Theo ông, doanh nghiệp phải căn cứ vào khả năng bao tiêu đầu ra của sản phẩm của đơn vị để hợp đồng số lượng với nông dân. Nếu khả năng có hạn mà ký bừa, đến khi không thu mua xuể quay ra ép giá hoặc bỏ mặc người dân sẽ dẫn đến người nông dân không mặn mà hợp tác và doanh nghiệp sẽ thiếu nguyên liệu sản xuất.
Về phía người nông dân, cần được tư vấn kỹ nội dung hợp đồng để thực hiện đúng cam kết, tránh tình trạng sản xuất mà không căn cứ nhu cầu của thị trường, sản xuất vượt khả năng thị trường dẫn đến dư thừa. Bên cạnh đó, cần phải xem xét kỹ các điều khoản trong hợp đồng để tránh tình trạng khi xảy ra tranh chấp không có cơ sở pháp lý để giải quyết.
Việc ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản giữa nông dân và doanh nghiệp là yêu cầu bức thiết để hạn chế tình trạng nông sản mất giá, đầu ra không ổn định. Theo đó, các cơ quan quản lý nhà nước phải làm khâu trung gian kết nối hợp đồng giữa nông dân với doanh nghiệp, trong đó ghi rõ quyền, trách nhiệm và đảm bảo hài hoà quyền lợi đôi bên.
Đặng Nhung
