Dù chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng với nhiều gia đình liệt sĩ, nỗi trăn trở về người thân chưa xác định được danh tính vẫn chưa thể nguôi ngoai. Mỗi phần mộ còn khuyết tên là một câu chuyện còn dang dở, chứa đựng sự mong ngóng và tri ân chưa trọn vẹn. Với trách nhiệm và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tỉnh Quảng Ninh đang huy động tối đa nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ Chiến dịch “500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin", nhằm sớm đưa các anh trở về với tên tuổi, quê hương.
Nhiều năm nay, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ luôn được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Đó là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc; là trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân, máu xương cho đất nước.
Từ năm 1975 đến nay, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được trên 1 triệu hài cốt liệt sĩ, an táng tại hơn 3.000 nghĩa trang liệt sĩ trên toàn quốc. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập; khoảng 300.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Những con số ấy cho thấy hành trình tri ân vẫn còn rất dài và đòi hỏi sự vào cuộc bền bỉ của cả hệ thống chính trị cùng toàn xã hội. Trong khi đó, thời gian đã lùi xa sau chiến tranh, nhân chứng ngày càng ít, địa hình, địa vật có nhiều thay đổi, gây không ít khó khăn cho công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Ngày 22/3/2026, Ban Chỉ đạo Quốc gia 515 phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin” trên phạm vi toàn quốc. Đây được xem là đợt cao điểm nhằm huy động mọi nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ xác định danh tính các liệt sĩ, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân và gia đình người có công.
Tại Quảng Ninh, ngay sau khi Chiến dịch được phát động, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã chủ động tham mưu, triển khai đồng bộ các nhiệm vụ theo đúng kế hoạch. Với quyết tâm cao, các địa phương, đơn vị đã phối hợp chặt chẽ, tập trung thực hiện nhiều giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN.
Ngày 29/5, phường Phong Cốc là địa phương đầu tiên của Quảng Ninh triển khai lấy mẫu hài cốt đối với 5 phần mộ liệt sĩ tại nghĩa trang Phong Cốc, làm cơ sở rút kinh nghiệm cho các xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh. Lực lượng tham gia lấy mẫu được lựa chọn kỹ lưỡng, ưu tiên những cán bộ có kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp y, các bác sĩ ngoại khoa, am hiểu giải phẫu học để bảo đảm việc lấy mẫu chính xác nhất.
Trong quá trình lấy mẫu sinh phẩm, các bước đều được các lực lượng chuyên môn thực hiện nghiêm theo đúng quy trình kỹ thuật, từ khâu chuẩn bị hồ sơ, xác định vị trí, khai quật, lấy mẫu, niêm phong, lập mã định danh, cho đến cập nhật dữ liệu số hóa và bảo quản. Sau khi hoàn tất việc lấy mẫu, các phần mộ đều được hoàn trả nguyên trạng, bảo đảm sự thiêng liêng, trang nghiêm và tuyệt đối an toàn.
Theo kết quả rà soát, toàn tỉnh hiện quản lý 22 nghĩa trang liệt sĩ với 3.802 phần mộ, trong đó có 764 phần mộ chưa xác định đầy đủ thông tin. Đến ngày 8/6, tỉnh đã tổ chức khai quật 288 phần mộ tại các nghĩa trang liệt sĩ Phong Cốc, Đông Triều, Hồng Phong, Đức Chính, Nguyễn Huệ và Mạo Khê thu được 271 mẫu phẩm hài cốt liệt sĩ đủ điều kiện phục vụ giám định ADN.
Toàn bộ số mẫu này đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội để tiến hành các bước xác định danh tính theo quy định (đạt 37,7% số phần mộ chưa xác định đầy đủ thông tin trên địa bàn tỉnh). Việc đẩy mạnh hoạt động lấy mẫu sinh phẩm là một bước quan trọng trong quá trình xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu gene liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ trên phạm vi cả nước. Kết quả giám định ADN sẽ là cơ sở khoa học để đối chiếu, xác minh thông tin, góp phần trả lại tên cho các liệt sĩ còn chưa biết danh tính, đáp ứng nguyện vọng thiết tha của nhiều gia đình. Song song với đó, tỉnh đã đẩy mạnh số hóa dữ liệu liệt sĩ, mộ liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ, từng bước chuẩn hóa, cập nhật trên hệ thống cơ sở dữ liệu điện tử, phục vụ hiệu quả công tác quản lý, tra cứu và đối chiếu thông tin.
Cùng với công tác lấy mẫu hài cốt tại các nghĩa trang, thời gian qua, công an các địa phương trên địa bàn tỉnh cũng đã tích cực rà soát, lập danh sách các thân nhân liệt sĩ trên địa bàn, chuẩn bị điều kiện phương tiện đưa đón các thân nhân có nhu cầu để lấy mẫu ADN, trường hợp thân nhân liệt sĩ đau yếu, đi lại bất tiện, tổ công tác tới tận nhà để lấy mẫu ADN. Các mẫu sẽ được thực hiện giải trình tự gen và đưa vào Ngân hàng Gen thân nhân liệt sĩ, cập nhật đầy đủ thông tin trên hệ thống theo quy định.
Tại phường Cẩm Phả, với tinh thần trách nhiệm cao, Công an phường đã phát huy vai trò bám sát cơ sở, trực tiếp gặp gỡ nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh, người cao tuổi để thu thập thông tin. Đồng thời tiến hành rà soát kỹ lưỡng hồ sơ cư trú, dữ liệu liên quan; khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, phục vụ cập nhật thông tin thân nhân liệt sĩ để giám định ADN; từng bước số hóa dữ liệu, tạo nền tảng cho việc tra cứu, đối chiếu lâu dài. Theo đó, Công an phường Cẩm Phả đã rà soát, thu thập, cập nhật được 201 trường hợp thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện lấy mẫu ADN, phục vụ công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Tuy nhiên, hành trình tìm lại tên cho các liệt sĩ vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn. Phần lớn hài cốt liệt sĩ đã được an táng từ nhiều năm trước, chịu tác động lâu dài của điều kiện tự nhiên và môi trường nên chất lượng mẫu phục vụ giám định ADN bị suy giảm đáng kể. Nhiều nghĩa trang đã trải qua quá trình cải tạo, nâng cấp, khiến việc xác định chính xác vị trí phần mộ và tổ chức khai quật gặp nhiều trở ngại. Trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN, nhiều trường hợp thân nhân liệt sĩ đã qua đời hoặc sinh sống phân tán ở nhiều địa phương khác nhau, gây khó khăn cho việc rà soát, thu nhận mẫu sinh phẩm. Đây là những thách thức không nhỏ đối với quá trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng công nghệ ADN.
Đại tá Nguyễn Đình Khiêm, Phó trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh, cho biết: Việc tìm lại tên cho các liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm thiêng liêng của cả hệ thống chính trị, của toàn dân đối với những người đã hy sinh vì đất nước. Đây cũng là dịp để giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Trước những khó khăn trên, Ban Chỉ đạo sẽ tiếp tục huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, phát huy vai trò của các cấp, ngành, địa phương và các tổ chức đoàn thể. Chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường tuyên truyền, vận động nhân dân, cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và thân nhân liệt sĩ cung cấp thông tin liên quan; đẩy nhanh tiến độ thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ và lấy mẫu hài cốt liệt sĩ theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả”. Đặc biệt, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành việc lấy mẫu trước ngày 2/9/2026, về đích sớm hơn 90 ngày theo kế hoạch của Quân khu 3 và trước 300 ngày theo kế hoạch của Ban Chỉ đạo Quốc gia 515. Đây không chỉ là mục tiêu về tiến độ mà còn thể hiện quyết tâm chính trị cao, trách nhiệm và tình cảm tri ân sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh đối với các anh hùng liệt sĩ.
