Cuối tháng 6 vừa qua, Quảng Ninh chính thức công bố điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là bước đi quan trọng nhằm định hình không gian phát triển mới, phát huy hiệu quả các tiềm năng, lợi thế và chuẩn bị các điều kiện để đưa Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trong thời gian tới.
Mở rộng không gian phát triển
Đối với Quảng Ninh, trong mọi chặng đường phát triển, quy hoạch luôn đóng vai trò đặc biệt quan trọng, được xác định đi trước một bước. Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh lần này càng có ý nghĩa đặc biệt khi diễn ra trong bối cảnh Quảng Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, không gian hành chính mới và những mục tiêu lớn hơn về tầm vóc đô thị.
Nếu như bản Quy hoạch tỉnh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2023 đã tạo nền tảng để Quảng Ninh bứt phá trong giai đoạn đầu của nhiệm kỳ, thì lần điều chỉnh này tiếp tục nâng tầm tư duy phát triển, bảo đảm sự đồng bộ với Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng và yêu cầu phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính. Đây không chỉ là điều chỉnh về ranh giới hay chỉ tiêu, mà là sự định vị lại vai trò của Quảng Ninh trong cấu trúc phát triển quốc gia.
Điểm cốt lõi của quy hoạch là thay đổi cách tiếp cận. Thay vì phát triển theo địa giới hành chính, Quảng Ninh chuyển mạnh sang phát triển theo không gian chức năng, hình thành các cực tăng trưởng, hành lang kinh tế và hệ sinh thái phát triển liên kết. Tư duy ấy cho phép khai thác tối đa lợi thế biển, cửa khẩu, di sản, công nghiệp, dịch vụ và khoa học công nghệ, đồng thời tạo sự cộng hưởng giữa các khu vực thay vì chỉ phát triển cục bộ.
Lần đầu tiên, cấu trúc phát triển của Quảng Ninh được xác lập rõ theo mô hình "3 hành lang phát triển - 4 vùng kinh tế - xã hội - 5 trung tâm động lực". Đây không đơn thuần là cách phân chia không gian, mà là sự phân công chức năng phát triển, xác định rõ từng khu vực sẽ đảm nhận vai trò gì trong tổng thể nền kinh tế của tỉnh.
Đặc biệt, quy hoạch đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế biển vào vị trí trung tâm của mô hình tăng trưởng mới. Những ngành công nghiệp công nghệ cao, logistics, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp dữ liệu, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn... được định hướng trở thành những động lực tăng trưởng chủ yếu trong tương lai. Điều đó cho thấy Quảng Ninh đang từng bước chuyển từ khai thác lợi thế tự nhiên sang tạo dựng lợi thế cạnh tranh bằng tri thức, công nghệ và chất lượng quản trị.
Quan trọng hơn, điều chỉnh quy hoạch đã mở rộng đáng kể dư địa phát triển của tỉnh. Những không gian từng được xem là vùng đệm, vùng vệ tinh, nay được kết nối thành các hành lang phát triển; biển, đảo, cửa khẩu, di sản, đô thị và vùng sinh thái không còn phát triển riêng lẻ, mà trở thành một hệ sinh thái thống nhất. Chính điều này sẽ tạo nên sức bật mới cho Quảng Ninh trong nhiều thập niên tới, đồng thời là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một đô thị hiện đại, văn minh, phát triển theo định hướng thành phố trong tương lai.
Định vị vai trò cực tăng trưởng quốc gia và cửa ngõ hội nhập quốc tế
Điều chỉnh Quy hoạch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 của Quảng Ninh vừa qua không chỉ trả lời câu hỏi Quảng Ninh sẽ phát triển như thế nào, mà còn xác định rõ tỉnh sẽ giữ vai trò gì trong cấu trúc phát triển của vùng và cả nước. Đây cũng là lần đầu tiên các định hướng phát triển của Quảng Ninh được cập nhật đồng bộ với Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch không gian biển quốc gia, Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng và các chiến lược lớn về phát triển kinh tế biển, tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Trong bức tranh phát triển đó, Quảng Ninh được xác định là một cực tăng trưởng quan trọng của vùng Đồng bằng sông Hồng và vùng động lực phía Bắc; trung tâm kinh tế biển hiện đại; cửa ngõ giao thương quốc tế, đầu mối kết nối Việt Nam với Trung Quốc, ASEAN và Đông Bắc Á; trung tâm du lịch quốc tế, logistics và đổi mới sáng tạo của khu vực. Đây không chỉ là sự khẳng định những thành quả phát triển Quảng Ninh đã tạo dựng trong nhiều năm qua, mà còn là sự giao phó của Trung ương về một sứ mệnh mới đối với địa phương trong giai đoạn phát triển tiếp theo.
Vị thế ấy được hình thành từ những lợi thế đặc biệt mà hiếm địa phương nào hội tụ. Quảng Ninh vừa sở hữu đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, vừa có Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, hệ thống cảng biển nước sâu, sân bay quốc tế, các khu kinh tế ven biển, khu kinh tế cửa khẩu và mạng lưới hạ tầng giao thông đồng bộ bậc nhất cả nước. Đây cũng là địa phương duy nhất ở miền Bắc hội tụ đầy đủ các phương thức vận tải đường bộ, đường biển và đường hàng không, tạo nên lợi thế vượt trội trong kết nối liên vùng và quốc tế.
Không gian phát triển của Quảng Ninh vì thế không còn giới hạn trong phạm vi địa phương, mà được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với hành lang kinh tế Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh; đồng thời kết nối trực tiếp với vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc, khu vực ASEAN và thị trường rộng lớn của Trung Quốc. Việc tiếp tục đầu tư hoàn thiện hệ thống cao tốc, cảng biển nước sâu, Sân bay quốc tế Vân Đồn, các khu kinh tế ven biển, khu kinh tế cửa khẩu, cùng định hướng phát triển tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh và tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái kết nối Đông Hưng (Quảng Tây, Trung Quốc) sẽ đưa Quảng Ninh trở thành đầu mối trung chuyển hàng hóa, logistics và giao thương quốc tế quan trọng của miền Bắc.
Để hiện thực hóa định vị chiến lược đó, quy hoạch cũng xác lập rõ chức năng của từng cực tăng trưởng. Khu vực Hạ Long tiếp tục là trung tâm hành chính, chính trị, dịch vụ, du lịch và đổi mới sáng tạo; đặc khu Vân Đồn được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển, khoa học công nghệ, thương mại tự do và dịch vụ cao cấp mang tầm quốc tế; khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái là trung tâm giao thương quốc tế, logistics và hợp tác kinh tế qua biên giới; khu kinh tế ven biển Quảng Yên trở thành cực phát triển công nghiệp công nghệ cao, cảng biển và logistics; còn Yên Tử giữ vai trò trung tâm văn hóa - di sản - Phật giáo Trúc Lâm của quốc gia và khu vực. Sự phân vai rõ ràng này tạo nên một hệ sinh thái phát triển đa cực, liên kết chặt chẽ, vừa phát huy tối đa lợi thế từng địa bàn, vừa tạo sức lan tỏa đối với toàn vùng Bắc Bộ.
Điểm đáng chú ý là quy hoạch mới không hướng tới mục tiêu tăng trưởng đơn thuần, mà đặt Quảng Ninh vào vai trò tiên phong trong mô hình phát triển xanh, thông minh và bền vững của cả nước. Các trụ cột phát triển được xác định là kinh tế biển, công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Đây cũng chính là những lĩnh vực được các chiến lược phát triển quốc gia ưu tiên trong giai đoạn tới, qua đó khẳng định Quảng Ninh không chỉ phát triển cho riêng mình, mà còn đảm nhận vai trò dẫn dắt, thử nghiệm các mô hình phát triển mới, tạo sức lan tỏa cho vùng Đồng bằng sông Hồng và đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng của đất nước.
Quy hoạch mới không chỉ mở ra không gian phát triển rộng lớn hơn, mà còn tạo nền tảng để Quảng Ninh tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng chiến lược, thu hút các nguồn lực phát triển. Với tầm nhìn dài hạn, quy hoạch sẽ là "kim chỉ nam" để tỉnh phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng Quảng Ninh trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, cửa ngõ kết nối quốc tế và cực tăng trưởng quan trọng của vùng Đồng bằng sông Hồng cũng như khu vực phía Bắc.
