Những năm gần đây, tỷ trọng ngành dịch vụ thương mại đặc biệt là hoạt động dịch vụ XNK qua các khu KTCK ngày càng chiếm tỉ trọng cao trong cơ cấu GDP của tỉnh. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan, dịch vụ này tuy là thế mạnh của tỉnh nhưng vẫn chưa được phát huy tối đa.
Qua tổng hợp của Bộ Công Thương về hoạt động dịch vụ thương mại của các tỉnh biên giới phía Bắc là Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai, Hà Giang, trong 5 năm từ 2006 đến 2011, Quảng Ninh là tỉnh có tỷ lệ và giá trị kim ngạch xuất nhập khẩu cao nhất. Chỉ tính riêng năm 2012, tổng giá trị hàng hoá kinh doanh theo loại hình tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, kho ngoại quan qua các cửa khẩu biên giới trên biển và đất liền của tỉnh mặc dù bị sụt giảm mạnh so với năm 2011 nhưng vẫn đạt 3.000 triệu USD. Nhìn vào kết quả trên cho thấy hoạt động này đã giảm 30% so với năm 2011. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là do các chính sách biên mậu có sự thay đổi.
Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, thương mại dịch vụ giai đoạn 2010-2020 sẽ phát triển mạnh hơn so với thương mại hàng hoá. Trong nhóm dịch vụ thương mại thì dịch vụ vận tải, kho ngoại quan và cảng biển sẽ phát triển rất nhanh. Để tận dụng và phát huy lợi thế, tỉnh cần xây dựng chiến lược phát triển để vượt qua thách thức, khó khăn trong giai đoạn tới. Đơn cử như thành phố cửa khẩu Móng Cái, hoạt động dịch vụ xuất nhập khẩu phát triển đã tạo việc làm cho hàng vạn lao động địa phương. Số liệu thống kê trong 5 năm gần đây từ 2006 đến 2011, hoạt động dịch vụ này có tốc độ tăng trưởng trên 26%/năm, chiếm 95,7% tổng kim ngạch hàng hoá qua các cửa khẩu của tỉnh và chiếm 40% tổng kim ngạch XNK hàng hoá qua cửa khẩu của các tỉnh biên giới phía Bắc. Tuy nhiên, do các chính sách biên mậu thay đổi liên tục trong thời gian qua đã khiến cho hoạt động này bị giảm mạnh. Theo thống kê từ UBND TP Móng Cái, tình hình xuất nhập khẩu hàng hoá trên địa bàn đã sụt giảm trên 30% so với năm 2011, riêng hoạt động dịch vụ xuất khẩu như chuyển khẩu, kho ngoại quan, tạm nhập tái xuất... đã giảm trên 40%. Trên địa bàn có trên 300 doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ xuất nhập khẩu hàng hoá dừng hoạt động.
Theo dự báo của các ngành chức năng, trong năm 2013 các hoạt động XNK hàng hoá nói chung và dịch vụ XNK nói riêng sẽ tiếp tục gặp nhiều khó khăn. Hiện nay chính sách biên mậu đã được thay bằng chính sách xúc tiến phát triển kinh tế thương mại khu vực biên giới với nhiều mục tiêu và nội dung mới. Sự phối kết hợp các lực lượng kiểm tra ở cửa khẩu có những bất cập, cùng với cơ chế chính sách chưa đồng bộ đã làm cho hoạt động xuất nhập khẩu ở vùng biên giới chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Đặc biệt, việc thay đổi chính sách điều hành, quản lý thương mại biên giới của chúng ta trong thời gian qua còn bộc lộ quá nhiều điểm yếu, chưa có chiến lược lâu dài. Việc quản lý các hoạt động trên vẫn mang nặng tính bị động, chạy theo xử lý từng sự vụ nên dẫn tới việc thay đổi liên tục các văn bản, chính sách quản lý nên cũng đã đẩy các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực này vào tình trạng ăn xổi. Nhiều doanh nghiệp đã tự hạ thấp giá dịch vụ, làm ăn theo kiểu chộp giật để nhận được 1 vài hợp đồng trước mắt. Điều này đã gây nên tình trạng mất ổn định trong kinh doanh dịch vụ XNK và gây thiệt hại lớn đến lợi ích quốc gia và hiệu quả kinh tế của cộng đồng doanh nghiệp.
Lê Hải
