Do vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng của cả nước, Quảng Ninh đã được Chính phủ xác định xây dựng trở thành địa bàn động lực, một trong những cửa ngõ giao thương quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đối với khu vực và quốc tế. Theo đó, trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh Quảng Ninh đã xác định kinh tế cửa khẩu là một trong những động lực quan trọng để đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Phát huy tính đặc thù
Phát triển thương mại biên giới của tỉnh Quảng Ninh thuận lợi cả về đường bộ, đường thuỷ, cảng biển. Lợi thế này không phải tỉnh biên giới nào cũng có được. Cần khẳng định, đây là điều kiện quan trọng để tỉnh thúc đẩy các hoạt động giao lưu kinh tế, phát triển thương mại, dịch vụ, du lịch với Trung Quốc, các nước trong khu vực nói chung.
Trước tiên, cần nói đến hoạt động xuất nhập khẩu đã đóng góp lớn cho ngân sách tỉnh, với trên 2.000 tỷ đồng/ năm. Theo đó, thương mại biên giới đã tác động rõ nét đối với phát triển kinh tế - xã hội địa phương, trở thành kênh tiêu thụ hàng hoá hiệu quả cho khu vực sản xuất trong tỉnh. Thương mại dịch vụ biên giới hiện đã đóng góp gần 50% GDP của tỉnh. Chỉ tính riêng kim ngạch xuất khẩu bình quân giai đoạn 2005-2009 đạt 1.285,43 USD/người. Kim ngạch xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu của tỉnh đã tăng mạnh theo từng năm.
Đặc biệt, mặc dù trực tiếp chịu ảnh hưởng từ suy giảm kinh tế toàn cầu nhưng kim ngạch xuất nhập khẩu của Quảng Ninh năm 2011 vẫn đạt được kết quả tốt. Nguồn hàng xuất khẩu đã có sự đa dạng, tỷ trọng nhóm hàng xuất khẩu qua chế biến tăng dần. Một số mặt hàng đã trở thành các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh và đem lại nguồn ngoại tệ lớn cho địa phương, như than xuất khẩu, đóng tàu, thuỷ sản chế biến, cao su chế biến... Kim ngạch xuất khẩu hàng hoá trên địa bàn Quảng Ninh năm 2011 đạt 2.446,5 triệu USD, tăng 3,1% KH và tăng 10,7% so với cùng kỳ năm 2010. Kim ngạch nhập khẩu năm 2011 đạt 1.883 triệu USD, tăng 12,1% cùng kỳ năm trước. Hàng xuất khẩu chủ yếu là than, cao su, Ferro Wolfram, gỗ, hàng nông sản, hải sản... Hàng nhập khẩu chủ yếu là xăng dầu, máy móc, thiết bị vật tư công trình, dự án... Hoạt động tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, kho ngoại quan phát triển tốt. Tổng trị giá hàng tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, kho ngoại quan năm 2011 đạt 4.200 triệu USD (tăng 15% so với năm 2010).
Tăng cường đối ngoại
Trong chiến lược phát triển, Quảng Ninh đã rất chú trọng mối quan hệ hợp tác với Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc) coi đây là một đối tác chiến lược trong hợp tác cùng phát triển.
Trên cơ sở hiệp định Thương mại và hiệp định Tạm thời về giải quyết công việc trên vùng biên giới giữa hai nước, tỉnh Quảng Ninh và tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) đã nhiều lần tổ chức hội đàm ở các cấp để cụ thể hoá những vấn đề qua lại biên giới, trao đổi hàng hoá, hợp tác đầu tư kinh tế, kỹ thuật và quản lý trật tự an toàn biên giới. Hai tỉnh - khu đã ký kết nhiều thoả thuận quốc tế về thương mại - du lịch biên giới, hợp tác kinh tế - kỹ thuật, ứng dụng chuyển giao công nghệ, khai thông, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng tại các cặp cửa khẩu, cặp chợ biên giới, xây dựng cơ chế trao đổi hợp tác vùng biên giới, tạo ra một đường biên giới hoà bình, ổn định phục vụ cho giao lưu phát triển kinh tế.
Trên cơ sở các chủ trương, cơ chế chính sách của hai Nhà nước, chính quyền địa phương hai tỉnh - khu đã tạo được những điều kiện và cơ hội thuận lợi nhất cho việc mua bán, trao đổi hàng hoá và xuất nhập khẩu hàng hoá giữa hai bên. Hiện tại, trên địa bàn tỉnh có khoảng trên 500 hộ thương nhân Trung Quốc kinh doanh thường xuyên tại các khu kinh tế cửa khẩu của Móng Cái, Hoành Mô - Đồng Văn (huyện Bình Liêu) và Bắc Phong Sinh (huyện Hải Hà).
Trong những năm gần đây, với sự tác động tích cực của mỗi bên, Chính phủ hai nước đã cho phép các phương tiện vận tải đường bộ qua lại cửa khẩu để giao nhận hàng hoá, có chính sách khuyến khích cư dân hai bên biên giới trao đổi hàng hoá, nhằm tạo điều kiện cho đời sống nhân dân ổn định và được cải thiện, góp phần củng cố niềm tin của đồng bào các dân tộc vùng biên vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Nổi bật nhất là hệ thống đô thị và cửa khẩu trên địa bàn TP Móng Cái đã thực sự trở thành khu vực đối trọng với Đông Hưng (Quảng Tây) trong phát triển thương mại, du lịch.
Vừa qua từ nhiều nguồn vốn, tỉnh đã tập trung bố trí các nguồn lực cho đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng phát triển các khu kinh tế cửa khẩu, đặc biệt là đầu tư xây dựng hệ thống đường giao thông trên tuyến hành lang biên giới và đường ra các cửa khẩu, lối mở đường biên.
Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, thương mại dịch vụ giai đoạn 2010-2020 sẽ phát triển mạnh hơn so với thương mại hàng hoá. Trong nhóm dịch vụ thương mại thì dịch vụ vận tải, kho ngoại quan và cảng biển sẽ phát triển rất nhanh. Để tận dụng và phát huy lợi thế, Quảng Ninh đang kêu gọi các doanh nghiệp đầu tư trong các lĩnh vực trên để gia tăng hiệu quả cho hoạt động thương mại biên giới.
Lê Hải
