Nắng xế trưa chói chang, nhưng không gay gắt, oi bức. Cái nắng dễ chịu như thể giữa hè bên ta sau cơn mưa rào. Chúng tôi ghé thăm cửa khẩu Hữu Nghị I bắc qua dòng Mêkông. Khách vào đây thường mua sắm hàng miễn thuế (chủ yếu rượu và thuốc lá nhập ngoại). Nhưng chúng tôi hầu như chỉ đi xem lướt qua các quầy hàng.
Buổi chiều, Na đưa chúng tôi thăm làng Dệt - một trung tâm gìn giữ và truyền dạy, sản xuất nghề dệt thủ công truyền thống của Lào. Xưởng dệt khá rộng. Các bộ khung dệt được làm bằng gỗ. Nhà cửa ở đây cũng được kiến trúc hầu hết bằng các loại gỗ quý. Từ tấm ghế ngồi cũng bằng một thớt gỗ dày, láng bóng. Có cả những ngôi nhà mái lợp toàn gỗ - loại gỗ nghiến chịu mưa nắng. Các cô gái Lào rất chăm chú vào công việc, nhưng nét mặt tươi cười bên khung cửi. Khách tham quan tha hồ chụp ảnh, họ không hề bị tác động, không dừng tay lỡ nhịp các công đoạn và ảnh hưởng gì đến các chi tiết đan dệt. Lại thêm lần nữa chúng tôi thấy đức tính kiên nhẫn của người Lào. Họ luôn miệt mài, thanh thản trong công việc và luôn bình thản trước những gì diễn biến xung quanh…
Khách sạn Ramayna, nơi chúng tôi nghỉ, nằm bên đường Đại lộ Lan Xang - đại lộ lớn nhất Viêng Chăn. Ở đây có chợ Sáng, trung tâm thương mại của thủ đô, kiểu như chợ Đồng Xuân Hà Nội, chợ An Đông TP Hồ Chí Minh. Đến gần chợ mà chúng tôi vẫn không biết là chợ vì không nghe thấy âm thanh lao xao, ồn ã của tiếng mời chào, rao vặt hay quảng cáo. Hàng hóa của Lào, của Thái rất nhiều, giao thương bằng tiền Kíp, Đôla, tính ra cũng không rẻ hơn ở Việt Nam là mấy. Có điều, khách cứ thoải mái xem, tha hồ mặc cả, không mua thì thôi, bỏ đi mà không bị lườm nguýt hoặc chửi rủa, đánh vía v.v... như bên ta. Chúng tôi chủ yếu mua các hàng mỹ nghệ như voi tượng, vòng bạc, dây bạc, đồng bạc trắng cổ của Lào, hàng quần áo, túi xách... làm quà lưu niệm. Cảnh chợ mua bán sầm uất, rì rầm như tằm ăn rỗi. Không tiếng gắt gỏng. Không tiếng thề bồi, cãi mắng nhau. Các quầy hàng điện tử sáng trưng nhưng không thấy mở nhạc quảng cáo om sòm ra vẻ ta đây…
Ở Viêng Chăn ít xe máy. Không có cảnh các tài xế xe ôm tụ bạ, chèo kéo, tranh giành khách. Thỉnh thoảng mới gặp vài ba chiếc xe máy đậu ở lề đường, trên xe có đủ chìa khóa, mũ bảo hiểm nhưng chờ lâu mới thấy chủ nhân ở đâu đó lững thững ra ngồi lên xe từ từ nổ máy. Mấy ngày liền chúng tôi không thấy tai nạn giao thông. Xem chương trình thời sự của Truyền hình Lào cũng không thấy có mục An toàn giao thông… Na bổ sung thêm: Nếu các cô, các bác vào cửa hàng cửa hiệu, cứ yên tâm để xe bên ngoài với tất cả đồ đạc, không hề mất mát, suy suyển.
Chúng tôi thường dùng bữa tối tại nhà hàng Kua Lao, nhà hàng Tamnak Lao. Nơi nào cũng có dàn nhạc dân tộc hòa tấu, biểu diễn phục vụ khách ẩm thực. Những bản dân ca Lào du dương, thánh thót. Những điệu múa Lăm vông uyển chuyển trên những bắp chân nhẹ nhàng và những ngón tay thon. Lúc tan bữa, dàn nhạc trình bày cả các bản dân ca Việt Nam: Trống cơm, Người ở đừng về... rồi "Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng" rất hào hứng. Không khí ăn uống không ồn ào, nhảy nhót huyên náo... Không thấy một lời khiếm nhã, văng tục. Không thấy một bóng người say mèm…
Đồ ăn Lào rất ngon, nhiều hương vị. Đặc biệt là món nướng: Cá nướng, gà nướng v.v... ăn kèm với xôi trắng dẻo thơm đựng trong lẵng nhỏ đan bằng tre, hay cơm nếp lam nướng trong ống tre. Thêm trái dừa, chút thịt khô nướng, vài chai bia Lào đậm đà vị thơm… ta muốn ngồi mãi trên chiếc ghế gỗ, thanh thản với làn gió Mê Kông mát rượi, với không gian trong lành thong thả tiếng chuông chùa… Nhớ lời Na hướng dẫn, lúc gặp và giã bạn, chúng tôi không quên chắp tay trước ngực và nói "Sabaiđi!" (Xin chào!), "Khọp chay!" (Cảm ơn!). Chúng tôi được coi như là người thân thiết.
Viêng Chăn về đêm vẫn thanh bình, tĩnh lặng. Một hòn ngọc của Phật đặt bên dòng Mê Kông êm ả trong lời kinh nguyện thầm thì của gió.
Sáng 17-11-2011, chúng tôi đến thăm đại diện Công ty Vinacomin Lào. Các anh trong Công ty đón tiếp rất niềm nở, chân tình như lâu ngày mới gặp lại người nhà. Thay mặt đoàn văn nghệ sĩ, Trưởng đoàn Lê Toán, Chủ tịch Hội VHNT Quảng Ninh, tặng quà Công ty sản phẩm mực khô của Vịnh Hạ Long. Công ty tổ chức đưa xe chở chúng tôi đi thăm một số nơi trong thành phố.
Ra thăm khu Công viên A nu vông, một công viên lớn mang tên nhà vua A nu vông. Công viên nằm trải dài bên bờ sông Mê Kông, với những thảm cỏ, hàng cây xanh ngút tầm mắt. Dòng sông mênh mông, yên ả, chảy phẳng lặng giữa đôi bờ Lào -Thái. Bên kia sông là tỉnh Noong Khai của Thái Lan. Bờ sông Mê Kông lát mái bê tông hiện đại, kiên cố, do dự án ODA của Nhật Bản đầu tư, xây dựng. Giữa công viên sừng sững pho tượng đồng vua A nu vông đứng oai phong trên bệ cao, tay cầm gươm, tay khoát xuống dòng Mê Kông. Dân chúng kể chuyện: Khi cất dựng pho tượng vua lên đài cao, người ta quay mặt tượng hướng vào thành phố như một ý thức tự nhiên; nhưng không tài nào dựng nổi, cứ vừa nhấc lên lại đổ xuống. Chợt nhớ lời nguyền cùng ước vọng của vua khi đương thời, thuở hàn vi vua từng lưu lạc sang đất Thái Lan và làm con nuôi vua Thái Lan; người ta quay mặt tượng ra phía sông Mê Kông nhìn về bên kia Thái Lan. Vậy là pho tượng yên vị, đã đứng vững đến ngày nay. Trong tâm linh, vua A nu vông vẫn hướng về nơi đất và người đã nuôi mình và cũng là để khẳng định sách trời! Chúng tôi bái lạy đức vua và chụp ảnh dưới chân tượng đài.
Dân Lào bên sông Mê Kông rất coi trọng lễ hội đua thuyền. Vào tháng tư thôn xã nào cũng khai hội đua thuyền. Cả vua ngày xưa, cả thủ tướng bây giờ, cũng tham gia hội đua thuyền với dân chúng.
Buổi trưa, đại diện Công ty Vinacomin chiêu đãi đoàn tiệc trưa tại một nhà hàng bên sông. Dòng Mê Kông khúc này rộng tới 500 mét, ít thuyền bè đi lại. Tại đây chúng tôi được thưởng thức những món ăn đặc trưng của Lào, như nộm trộn mắm cá, lạp thịt bò khô, rau xào, cá canh chua... Hầu hết món ăn nào cũng nhiều gia vị ớt, cay ứa nước mắt. Ăn các món ăn của Lào tại các nhà hàng Viêng Chăn, khách luôn được tận hưởng một cảm giác thanh sạch, nhẹ nhàng, tin tưởng vì các loại thực phẩm được chế biến rất vệ sinh. Các món rau thật thú vị, chỉ muốn ăn mãi.
Một thanh niên trong nhóm đại diện của Vinacomin ở Lào tên là Bùi Sĩ Hiếu, tôi được biết Hiếu sinh năm 1981. Khi ở Việt Nam, Hiếu làm ở Công trường Công ty Than Hà Tu. Năm 2008 sang Lào làm ở Công ty Vinacomin. Trong thời gian trên nước bạn Lào, cậu đã yêu và xây dựng tổ ấm với một cô gái cùng Công ty. Họ đã có một con trai, sinh tại thủ đô Viêng Chăn và mua được xe con, chiều chiều sau giờ làm lại đưa nhau đi dạo mát.
Lê Văn Phong cũng làm ở Công trường 2 - Công ty Than Hà Tu. Anh sang làm kế toán trưởng Công ty Vinacomin Lào từ 2008. Phong và Hiếu đều lái xe rất thạo chở chúng tôi đi thăm công viên và chùa chiền. Tạ Quốc Đáng, một cán bộ của Công ty, rủ tôi chụp ảnh bên bờ sông. Anh cũng là người viết văn, làm báo. Tôi tặng anh tập thơ "Cỏ Ngũ Sắc" mới xuất bản.
Buổi tối, đoàn Tạp chí A Ru May (Tạp chí Lý luận và thực tiễn) của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đến đón, đưa chúng tôi đi dự chiêu đãi. Bữa cơm thân mật diễn ra trong một nhà hàng bên bờ sông Mê Kông. Không khí rất vui vẻ, hiểu biết lẫn nhau. Một đêm vui thật tuyệt vời trong tiếng chạm cốc, tiếng hát những bài ca Lào - Việt, trong ánh đèn chớp lóe của những chiếc máy ảnh, camera.
Về nhà nghỉ, trong không gian tĩnh mịch, chúng tôi ai cũng bâng khuâng, những cảm nghĩ về đất và người xứ Chăm Pa - Triệu Voi. Phong cách người dân Lào thường ngày luôn nhẹ nhàng thanh thoát, bình tĩnh, từ tốn và chậm rãi. Nếu không hiểu họ, người nước ngoài, tỷ như người Việt ta, rất dễ nôn nóng, trách cứ. Khách hàng cần một món ăn, một thứ hàng gì đó, họ cứ đủng đỉnh làm việc không hề lộ vẻ vội vã. Người Lào hình như không sẵn tính ghen ghét, đua chen, kèn cựa hay đố kỵ lẫn nhau! Tính nhẫn nại này có lẽ xuất phát từ tính chân tu của Phật giáo, chan hòa, nhân từ và thánh thiện. Mỗi người Lào sinh ra và lớn lên, phải ít nhất qua 3 năm tu hành trong thế giới nhà chùa. Trước khi vào trường đời là vào trường Phật để đọc kinh tu luyện, tích đức làm Người. Có lẽ nhờ thế mà con người giàu tâm thiện và khoan hòa hơn chăng?
Dương Phượng Toại
(Tiếp theo kỳ trước và Hết)
