Hiện nay tại một số địa phương trên địa bàn tỉnh vẫn duy trì các làng nghề sản xuất sản phẩm truyền thống như: đóng tàu, đan ngư cụ, sản xuất gốm sứ... Tuy nhiên, đại đa số những làng nghề truyền thống này đều đang đứng trước rất nhiều khó khăn do thiếu thị trường tiêu thụ, lao động thủ công bỏ nghề ngày một tăng lên. Thực tế này cho thấy, nếu không sớm có giải pháp cho nghề truyền thống phát triển thì trong một tương lai không xa, các làng nghề sẽ không còn sản phẩm truyền thống.
Các làng nghề gặp khó
Khoảng 5-7 năm về trước, làng gốm Vĩnh Hồng, xã Đức Chính (Đông Triều) có tới trên 230 hộ dân theo nghề làm gốm, tập trung khoảng 33 lò đốt. Thế nhưng cả làng gốm sứ vốn xưa kia đỏ lửa quanh năm đến nay cũng chỉ còn vài lò hoạt động cầm cự. Qua tìm hiểu được biết, từ trước tới nay người làm nghề truyền thống rất thụ động trong khâu tìm kiếm thị trường. Mẫu mã sản phẩm không đổi mới và cũng không có cách làm mới để phát huy thế mạnh làng nghề. Đặc biệt, năm 2012 là một năm khó khăn, sản phẩm gốm sứ không tìm được nguồn tiêu thụ; hàng tồn đọng nhiều. Trao đổi với chúng tôi, anh Nguyễn Đình Khoản, Trưởng khu Vĩnh Hồng cho biết: Hiện làng nghề chưa có thị trường ổn định, tiêu thụ rất bấp bênh. Hầu hết các sản phẩm làm ra đều phải bán cho tư thương với giá rẻ. Mặc dù giá các sản phẩm đến tay người tiêu dùng thường đắt gấp 4-5 lần giá xuất bán tại lò nhưng vì các hộ gia đình không tìm được nơi tiêu thụ nên vẫn bán cho tư thương. Nhiều gia đình muốn mở rộng đầu tư sản xuất, nhưng lại gặp khó khăn trong vấn đề vay vốn ngân hàng. Để đầu tư công nghệ mới cho nghề gốm sứ, mỗi hộ gia đình sẽ phải bỏ cả trăm triệu đầu tư, tuy nhiên, vốn vay ngân hàng lại chỉ được vài chục triệu đồng.
Hay như một ngành nghề khá nổi tiếng là nghề đan thuyền và ngư cụ ở Nam Hoà (TX Quảng Yên) hiện cũng đang đứng trước nguy cơ tan rã do thị trường tiêu thụ ngày một hạn hẹp. Nghề không đủ nuôi sống bản thân nên không thu hút thêm được lao động trẻ như trước. Trong khi đó, những thợ có tay nghề cao ngày một ít đi. Đồng chí Hoàng Xuân Phong, Phó Chủ tịch UBND phường Nam Hoà cho biết: Làng nghề đan thuyền ở Nam Hoà đang bị “già hoá” vì lao động trẻ chẳng còn mấy ai trụ được với nghề. Dù rằng việc học để làm ra một con thuyền không quá khó nhưng nếu không trải qua một quá trình làm nghề thì sản phẩm làm ra không thể có chất lượng cao được.
Sở dĩ các làng nghề truyền thống ngày càng khó bắt nhịp với thị trường hiện nay đó là do sự nghèo nàn trong mẫu mã sản phẩm, chưa bắt kịp với xu thế chung của khách hàng. Mặt khác, tại các làng nghề truyền thống chủ yếu người dân “mạnh ai nấy làm”, chưa có sự liên kết trong khâu tìm kiếm thị trường tiêu thụ. Do đó, trong thời điểm kinh tế suy thoái, có thể nói là “khó càng chồng khó” là vấn đề chung đối với các làng nghề truyền thống.
Giải pháp nào để phát triển?
Quảng Ninh không có nhiều làng nghề truyền thống, tuy nhiên, những cái tên như gốm sứ Vĩnh Hồng, gốm sứ Đức Chính (Đông Triều) hay đan thuyền Nam Hoà (TX Quảng Yên) ít nhiều cũng đã từng là cái tên được các thị trường ngoại tỉnh biết tới. Đây cũng là nét độc đáo, điểm nhấn về văn hoá cho các địa phương. Vì vậy, thiết nghĩ, việc định hướng cho sự phát triển của các làng nghề trọng điểm này là cần thiết.
Một trong những giải pháp đang được tỉnh chú trọng đẩy mạnh đó là tập trung xây dựng thương hiệu riêng cho sản phẩm. Điều này giúp các hộ dân phát triển nghề truyền thống có cơ hội bắt nhịp với thị trường thông qua những hỗ trợ của Nhà nước. Hiện nay, đối với các sản phẩm truyền thống ở làng nghề đã có sản phẩm gốm sứ Đông Triều cơ bản đang ở những chặng đường cuối cùng trong hành trình xác lập thương hiệu. Nằm trong đề án, các hộ dân, doanh nghiệp sản xuất gốm sứ Đông Triều đã được tập huấn kỹ năng nghiên cứu và tiếp cận thị trường tiêu thụ; đầu tư công nghệ mới để cải tiến mẫu mã sản phẩm, phát huy thế mạnh làng nghề truyền thống. Đây là việc làm cần thiết và hữu ích hỗ trợ người dân tiếp cận với thị trường. Bên cạnh đó, các sản phẩm truyền thống có thể thông qua các kỳ hội chợ, triển lãm trong và ngoài tỉnh để giới thiệu tới bạn hàng. Được biết, thời điểm này Trung tâm Khuyến công (Sở Công Thương) đang tích cực đi tìm các sản phẩm truyền thống đặc sắc của các địa phương để tham gia các kỳ hội chợ trong năm 2013 tới đây nhằm quảng bá sản phẩm địa phương tới những thị trường ngoại tỉnh.
Một vấn đề nữa cần quan tâm đối với sự phát triển của làng nghề đó chính là việc ngăn chặn và xử lý ô nhiễm môi trường. Để làng nghề phát triển thì các giải pháp hạn chế ô nhiễm môi trường càng sớm triển khai càng tốt. Thời gian qua, Sở Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp với các ngành chức năng và các địa phương trên địa bàn triển khai các giải pháp giúp làng nghề khắc phục tình trạng ô nhiễm như: Xử lý nước thải quy mô hộ gia đình, đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho người dân trước, trong và sau khi sản xuất; vận động các hộ sản xuất, doanh nghiệp ở các làng nghề đầu tư công nghệ, thiết bị mới không ảnh hưởng đến môi trường...
Có thể nói những đầu tư cho làng nghề nói chung hiện nay trên địa bàn tỉnh chưa nhiều, chưa tạo ra được bước chuyển biến đột phá cho các làng nghề. Vấn đề môi trường các làng nghề hiện vẫn còn trong tầm nhìn hẹp. Thiết nghĩ, với tiềm năng của các làng nghề truyền thống, nếu có sự đầu tư đúng hướng, có những chính sách phù hợp sát thực tiễn không những sẽ giúp các làng nghề đứng vững và phát triển trong gia đoạn hiện nay mà còn tạo ra những điểm nhấn đặc sắc về văn hoá cho các địa phương còn lưu giữ nghề truyền thống trên địa bàn.
Hồng Nhung
