Khi phong trào xây dựng nông thôn mới được đưa vào các xã, hầu như xã nào cũng “ngán” tiêu chí quy hoạch các nghĩa trang. Cán bộ huyện Đầm Hà chia sẻ không chút giấu giếm: “Cả 9 xã trong huyện chưa có xã nào xong việc xây dựng nghĩa trang nhân dân theo đúng quy hoạch cả”. Còn ở huyện Đông Triều, việc quy hoạch nghĩa trang các xã cũng chưa đâu vào đâu. Ngay cả xã Nguyễn Huệ đã đạt 15/19 tiêu chí nông thôn mới, nhưng tiêu chí về môi trường chưa đạt, vì vướng vấn đề quy hoạch và xây dựng nghĩa trang. Cũng may nhờ huyện lập quy hoạch vùng nghĩa trang chung ở xã An Sinh phục vụ cho 7 xã phía tây của huyện trong đó có xã Nguyễn Huệ. Thế nhưng, từ nay cho đến khi có được khu nghĩa trang chung ấy, bà con xã Nguyễn Huệ vẫn phải làm nhà tạm cho người quá cố trên đất của xã. Người chết không chôn không đặng mà chôn thì đến khi giải toả, di chuyển cũng là cả vấn đề.
Theo nhận xét của cán bộ các xã, việc quy hoạch nghĩa trang là khó nhất. Từ trước đến nay, bà con quen chôn cất người chết ở ngoài đồng, bây giờ có cấm cũng đã muộn. Để quy hoạch mồ mả vào một nơi ngoài chuyện phải tìm quỹ đất cho phù hợp, việc di chuyển mồ mả cũng là khoản tiền không nhỏ, trong khi nhiều hộ nghèo khó lấy đâu ra được những khoản tiền ấy. Đã vậy, có xã, bà con mong muốn mỗi thôn có 1 nghĩa trang riêng để họ khỏi phải lo việc di chuyển mồ mả ở thôn mình. Nghe nói đến điều này, cán bộ xã Phong Dụ (Tiên Yên) thở dài: “Xã tôi có tới 18 thôn, mệt lắm!”.
Khó khăn nhất phải kể đến xã Lục Hồn (Bình Liêu). Xã có tới 11 khu nghĩa trang, trong khi Lục Hồn chỉ có 948 hộ dân (trung bình hơn 80 hộ dân/ nghĩa trang). Sở dĩ Lục Hồn sở hữu quá nhiều nghĩa trang như vậy là do trước đó Lục Hồn có nhiều “con đường đau khổ”. Các con đường này khó đi, lên đồi, xuống dốc, tắt ngang sông suối, mùa mưa người đi bộ không khéo còn ngã. Thế nên, nhiều hộ chọn giải pháp chôn gần nhà, hay ngay ngoài đồng, thuận đường đi lại, thuận cả việc hương khói, thờ cúng. Đến nay, khi phong trào xây dựng nông thôn mới được đẩy mạnh ở Lục Hồn thì việc quy hoạch các nghĩa trang về một mối lại gặp rất nhiều trở ngại vì xã còn quá nhiều hộ nghèo. Nhiều người dân ở đây hiện còn phải ở trong nhà tạm, thì lấy đâu tiền mà di chuyển và “làm nhà mới” cho người quá cố. Nhưng khó khăn ở các xã chưa phải đã hết. Ngay xã Đông Ngũ (Tiên Yên) là xã đi đầu trong toàn huyện về việc quy hoạch nghĩa trang trên diện tích 7ha, nhiều hộ dân thấy đất nghĩa trang rộng, lại là đất của công thì nảy lòng tham muốn chiếm dụng. Mới đây xã phải xử lý một trường hợp người dân trồng cây bất hợp pháp ở nghĩa trang.
Xem ra đối với các xã, nhất là các xã nghèo, việc lo chỗ ở cho người quá cố còn gian nan hơn là xoá nhà tạm cho người nghèo.
Anh Vũ
