Theo thống kê của Sở NN&PTNT, tính đến nay toàn tỉnh có 8 Công ty Lâm nghiệp hoạt động theo hình thức Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên (TNHH MTV), 1 Công ty cổ phần, 31 doanh nghiệp tổ chức ngoài quốc doanh cùng tham hoạt động sản xuất kinh doanh trên lĩnh vực trồng rừng. Những Công ty Lâm nghiệp này trước đây là các lâm trường Nhà nước sau nhiều lần chuyển đổi nay là TNHH MTV hoạt động theo Luật Doanh nghiệp.
Để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp kinh doanh trên lĩnh vực lâm nghiệp hoạt động, tỉnh đã thực hiện việc giao đất, thuê đất và đổi sổ đỏ, đang đẩy nhanh thực hiện rà soát cấp quyền sử dụng đất theo cho các đơn vị này.
Cùng trong đà phát triển của nghề rừng, những năm qua các Công ty Lâm nghiệp đã thực hiện tốt việc quản lý sử dụng rừng và đất rừng theo quy định của Luật Đất đai và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng. Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, công tác giao khoán đất lâm nghiệp của các Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp được thực hiện khá tốt. Ngoài các hộ là công nhân của đơn vị còn có các hộ dân sinh sống gần rừng trong phạm vi quản lý của các đơn vị. Thông qua việc khoán đất đã đưa được tư liệu sản xuất đến các hộ, huy động được mọi nguồn lực để bảo vệ và phát triển rừng. Đã góp phần xoá đói, giảm nghèo cho nhân dân vùng sâu, vùng xa, nhất là những lao động làm nghề rừng. Với sự thuận lợi về tiêu thụ của sản phẩm lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh và quan tâm của các cấp uỷ Đảng, chính quyền… kịp thời ban hành chính sách hỗ trợ về tài chính, đất đai, cây giống nên hoạt động của các Công ty Lâm nghiệp cũng có nhiều khởi sắc hơn, góp phần phát huy tiềm năng và thế mạnh nghề rừng của tỉnh.
Dù đã có chuyển biến sau nhiều lần sắp xếp, chuyển đổi hoạt động nhưng thẳng thắn nhìn nhận thì việc thay đổi này ở phần lớn các Công ty Lâm nghiệp vẫn bộc lộ những lúng túng, ì ạch bởi những khó khăn, tồn tại cố hữu. Các Công ty Lâm nghiệp vốn trước đây là các lâm trường Nhà nước hoạt động sản xuất chủ yếu trên lĩnh vực trồng rừng, phần lớn nguồn vốn đầu tư cho công tác trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng là từ ngân sách Nhà nước hỗ trợ hoặc thực hiện theo hợp đồng ứng vốn của ngành Than để trồng gỗ trụ mỏ, nguồn vốn tự có để chủ động mở rộng sản xuất kinh doanh gần như bằng không. Chính vì vậy chỉ có rất ít đơn vị lâm nghiệp có tiềm lực sau chuyển đổi để phát triển ổn định. Không ít đơn vị lâm vào bế tắc.
Đồng chí Hoàng Công Đãng, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT cho biết: Dù Nghị định 25 của Chính phủ đã tạo điều kiện cho các Công ty Lâm nghiệp thêm một lần tiếp tục chuyển đổi từ doanh nghiệp nhà nước sang Công ty TNHH MTV, về bản chất quản lý đã có sự thay đổi ít nhiều. Quyền tự chủ, tự quyết của doanh nghiệp cũng được thể hiện rõ ràng, đậm nét hơn và bản thân doanh nghiệp muốn tồn tại, phát triển thì bắt buộc phải có sự nỗ lực tự thân rất cao. Thế nhưng do chậm thích ứng với cơ chế, môi trường sản xuất kinh doanh mới lại vào đúng thời kỳ kinh tế lạm phát, hoạt động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa đều khó khăn, nên với các Công ty Lâm nghiệp lại càng khó khăn hơn. Cùng với đó do thực hiện công tác giao, cho thuê đất còn những bất cập chưa đồng bộ giữa các ngành chức năng có liên quan, chưa xác định rõ tài nguyên rừng trên đất được giao khoán cho các chủ rừng (liên quan đến kinh phí, nguồn nhân lực). Chưa thực hiện điều tra đánh giá xác định tài nguyên rừng (vốn rừng) theo hiện trạng sử dụng rừng, xây dựng bảng giá quyền sử dụng rừng đối với rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, rừng sản xuất là rừng tự nhiên và giá quyền sở hữu rừng trồng nên khó khăn cho việc xác định giá trị doanh nghiệp khi chuyển đổi và bàn giao diện tích rừng từ các Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp để giảm vốn và giao vốn cho các tổ chức, cá nhân khi nhận, thuê rừng…
Theo phản ánh của các Công ty Lâm nghiệp, để sau chuyển đổi mô hình có thể hoạt động thực sự hiệu quả cần sớm có giải pháp tháo gỡ những bất cập nói trên. Và điều quan trọng nhất là định được giá rừng làm cơ sở để ghi vốn cho các Công ty Lâm nghiệp khi chuyển giao rừng về cho địa phương và xác định giá trị doanh nghiệp. Hệ thống văn bản pháp luật của Nhà nước và của địa phương cần được rà soát và thống nhất lại cho đồng bộ để giảm bớt những khó khăn cho doanh nghiệp khi thực hiện, nhất là trong công tác khoán theo chu kỳ, vì mỗi loài cây lâm nghiệp có chu kỳ dài ngắn khác nhau để đảm bảo tính ổn định. Tuy nhiên, để có sự “thay da đổi thịt” thật sự thì ngoài cơ chế hỗ trợ, cần nghiêm túc rà soát, đánh giá lại năng lực của các Công ty để có những giải pháp khắc phục triệt để những yếu kém, từ đó có lộ trình cho sự phát triển hợp lý.
Ngọc Lan
