Xã Đồng Rui (huyện Tiên Yên) có tới hơn 2.700ha rừng ngập mặn (RNM), chiếm 56,6% diện tích đất tự nhiên của xã. RNM đã trở thành bức tường xanh che chắn cho hàng trăm ha nông nghiệp của người dân và mang lại thu nhập ổn định cho 2/3 người dân trong xã từ nghề khai thác hải sản.
Dẫn chúng tôi đi thăm khu vực RNM ở thôn Hạ, đồng chí Nguyễn Quốc Trưởng, Bí thư Đảng uỷ xã cho biết: “Trước những năm 2000, do chưa nhận thức được tầm quan trọng của RNM nên có thời gian, việc quản lý cũng như công tác bảo vệ RNM ở Đồng Rui còn bị buông lỏng. Nhiều ha RNM đã bị người dân và doanh nghiệp biến thành các ô đầm nuôi trồng thuỷ hải sản. Đáng tiếc hơn cả là những ô đầm này đã bị người dân đưa hoá chất vào để xử lý, tẩy rửa và cải tạo đầm khiến cho toàn bộ diện tích nuôi trồng không phát huy được hiệu quả mà còn làm ảnh hưởng đến những diện tích RNM khác. Khi không còn bức tường xanh chắn sóng, nhiều diện tích nuôi trồng thuỷ sản cũng bị vỡ do thuỷ triều dâng, làm cho hàng trăm ha đất nông nghiệp bị nhiễm mặn. Điển hình như năm 1992-1994, có tới 1.500ha RNM và đất nông nghiệp đã bị tàn phá với cách thức trên. Những năm ấy, nhiều hộ dân đã rơi vào tình trạng khốn đốn, nhiều gia đình lâm vào cảnh nợ nần, tái nghèo, vợ chồng con cái lang bạt đi làm thêm ở các địa phương khác... Nhưng từ năm 2000 đến nay thì khác, người dân Đồng Rui giờ giữ từng m2 đất RNM như giữ chính mảnh đất của mình”.
Từ bài học về việc tàn phá RNM, chính quyền và người dân xã Đồng Rui đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền và tranh thủ sự giúp đỡ của các tổ chức phi chính phủ, trong nước để tìm cách hồi sinh những cánh RNM. Thông qua các dự án như: Dự án KVT Hà Lan; Dự án trồng rừng của Nhật Bản; Dự án của Công ty CP Phát triển tài nguyên Quảng Ninh... hơn 1.000ha đầm nuôi trồng thuỷ sản đã được khôi phục để trồng RNM. Mới đây nhất, xã cũng cải tạo, phục hồi được 90ha đất thu hồi từ dự án treo của Công ty CP Thiên Thành, nâng tổng số diện tích RNM tự nhiên và được phục hồi lên 2.500/ 2.700ha. Từ việc bảo vệ tốt RNM mà từ năm 2010 đến nay, trung bình mỗi năm xã Đồng Rui thu hoạch được 370-400 tấn hải sản các loại, trong đó có đến hơn 70-80% là khai thác tự nhiên, đa phần là khai thác từ RNM. Năm 2013, tổng giá trị sản lượng kinh tế thuỷ sản chiếm 60% tỷ trọng kinh tế của Đồng Rui và quay trở lại thành ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương. Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2014, tổng sản lượng thuỷ sản của xã đạt trên 205 tấn, trong đó khai thác lên tới 198 tấn, nuôi trồng là 7 tấn. Chị Vũ Thị Én, Chi Hội trưởng Hội Phụ nữ thôn 4, cho biết: “Cùng với việc bảo vệ diện tích đất nông nghiệp không bị nhiễm mặn, hiệu quả kinh tế rõ rệt từ việc cải tạo, khôi phục, trồng mới RNM là nhiều loài thuỷ hải sản có giá trị kinh tế cao như: Ốc đĩa, cua biển… tới nay đã được phục hồi gần như hoàn toàn. Hiện có khoảng 60-70% người dân Đồng Rui gắn bó với RNM. Người lớn thì tranh thủ lúc nông nhàn, nhiều chị em phụ nữ đi bắt hải sản quanh năm. Vào mùa hè hoặc sau buổi học, nhiều trẻ em cũng tranh thủ ra phụ giúp bố mẹ, có gia đình cả 4 người đều đi bãi. Trung bình một ngày, chúng tôi có thể kiếm được 150.000 - 200.000 đồng từ việc đánh bắt dưới tán RNM. Phần lớn hộ dân đã tự xoá nghèo từ việc biết phát huy tiềm năng của RNM và nay trên địa bàn xã có tới 70-80% hộ dân có nhà cao tầng, thu nhập ổn định từ 3-4 triệu đồng/tháng”.
Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Bí thư Đảng uỷ xã cho biết thêm, trên cơ sở những hiệu quả kinh tế của RNM với địa phương, hiện nay Đồng Rui đang tiếp tục cải tạo, khôi phục những diện tích RNM còn lại. Tuy nhiên, trên địa bàn xã hiện vẫn còn khoảng 200ha RNM thuộc các dự án nuôi trồng thuỷ sản nhưng đã bị bỏ hoang nhiều năm liền, không chấp hành nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước, xã rất mong cơ quan chức năng sớm có phương án thu hồi những diện tích này để cải tạo và khôi phục lại diện tích rừng ngập mặn của địa phương. Bên cạnh đó, để tạo điều kiện thuận lợi cho địa phương quản lý, bảo vệ, phát triển rừng bền vững, nâng cao đời sống cộng đồng, Đồng Rui cũng rất cần được các cấp, ngành quan tâm đến việc thành lập khu bảo tồn sinh thái RNM, bảo tồn thiên nhiên tại địa phương...
Hoàng Nga
