Công ty CP Giống vật nuôi và cây trồng Đông Triều 2006 (Công ty 2006), trước đây là Nông trường quốc doanh Đông Triều, được thành lập từ năm 1962. Năm 2006 Công ty thực hiện cổ phần hoá và được UBND tỉnh phê duyệt quy hoạch chi tiết sử dụng đất với diện tích là 813,07ha. Trong đó đất sản xuất là 798,27ha, đất phi nông nghiệp 14,8ha.
Đến năm 2013, Công ty được UBND tỉnh cho thuê đất giai đoạn I với diện tích gần 790,6ha, thời hạn thuê 50 năm tính từ thời điểm năm 2005. Trong quá trình nhận quản lý, sử dụng đất Công ty đã thực hiện giao khoán đất cho các đối tượng là công nhân trong biên chế, con em công nhân, lao động đã nghỉ hưu, các cổ đông của Công ty và người lao động tại địa phương theo các hình thức: Giao khoán theo Nghị định số 1/CP năm 1995 của Chính phủ (hình thức khoán này được thực hiện từ khi Nông trường Đông Triều chưa cổ phần hoá). Hàng năm, Công ty tổ chức giám định sản lượng và lập phương án thu nghĩa vụ gồm thuế sử dụng đất nông nghiệp (theo giá quy định của Nhà nước) và tiền nghĩa vụ 7% quản lý vùng dự án (theo quy chế quản lý dự án 327). Diện tích nhận khoán tối đa của người nhận khoán là 2ha, tối thiểu là 800m2. Thời hạn hợp đồng nhận khoán là 50 năm (được thể hiện thông qua 790 hợp đồng giao khoán đất trồng cây ăn quả). Ngoài ra Công ty còn tổ chức giao khoán đất trồng cây hàng năm diện tích 52,7ha, việc giao khoán này được giao cho các hộ nhận khoán tổ chức gieo trồng và thu nghĩa vụ 2 vụ/năm theo giá thóc tại thời điểm thực tế, đơn vị chỉ hỗ trợ quy trình kỹ thuật.
Trong quá trình thực hiện giao khoán trên, Công ty 2006 đã có dấu hiệu buông lỏng quản lý sử dụng đất của các hộ dân nhận khoán, để xảy ra việc người dân tự ý xây nhà trên đất sản xuất. Qua kiểm tra thực tế và theo báo cáo của các xã: An Sinh, Bình Khê, Tràng Lương, tính đến tháng 10-2013 đã có 99 ngôi nhà xây dựng trên đất dự án 327, nằm trong ranh giới đất của Công ty. Cụ thể, tại xã An Sinh có tổng diện tích đất nhận khoán theo dự án 327 là 420.589,5m2; số hộ nhận khoán 75 hộ đã có 31 hộ xây dựng nhà ở với diện tích xây dựng 8.145,6m2. Còn tại xã Bình Khê, tổng diện tích đất thuộc dự án 327 là 240.257m2, trong số 140 hộ nhận khoán thì có tới 50 ngôi nhà cấp 4, nhà tạm với diện tích chiếm dụng 3.053m2; xã Tràng Lương có 18 hộ, xây dựng công trình nhà ở với diện tích 6.300m2.
Để xảy ra việc các hộ dân xây nhà trên đất trồng cây lâu năm là do sự yếu kém trong quản lý, sử dụng đất đai của Nông trường Quốc doanh Đông Triều qua các thời kỳ. Cụ thể: Việc giao khoán đất trồng cây ăn quả có ghi trong các hợp đồng của các hộ là được làm nhà tạm để bảo vệ, chăm sóc vườn cây. Trong khi đó lại không có phương án sản xuất kinh doanh của các hộ; không xác định rõ diện tích, vị trí, quy mô nhà tạm trên đất nhận khoán. Một số trường hợp còn được Giám đốc Nông trường ký vào đơn cho phép làm nhà ở với diện tích từ 400-600m2 trên đất dự án 327. Các sai phạm trên của Nông trường Đông Triều và sau này là Công ty 2006 đã vi phạm Khoản 3 Điều 23 Luật Đất đai năm 1993.
Ngoài việc thiếu quản lý, giám sát nên đã để xảy ra tình trạng người dân lấn chiếm, sử dụng đất sai mục đích thì việc thực hiện giao khoán của Công ty 2006 cũng hết sức lỏng lẻo, tuỳ tiện. Trong quá trình giao đất trồng cây ăn quả mà Công ty đã giao có một số hợp đồng giao đất năm 2008 nhưng thời điểm giao khoán đất lại là năm 1994. Có một số hợp đồng bên nhận khoán không ký hợp đồng, không ký biên bản bàn giao đất. Đa số các hợp đồng đều chưa được chuyển chủ giao khoán từ Nông trường Quốc doanh Đông Triều sang Công ty CP Giống vật nuôi và cây trồng Đông Triều 2006. Chưa kể tất cả các hợp đồng đều có sai sót về tên người đại diện của Công ty, một số hợp đồng thể hiện sự tuỳ tiện trong việc tính tổng sản phẩm phải nộp...
Từ việc buông lỏng quản lý đất đai tại Công ty 2006 trong thời gian dài nhưng không được phát hiện, xử lý kịp thời đã dẫn đến người dân chiếm dụng, sử dụng đất sai mục đích. Điển hình là việc nhiều hộ dân đã xây nhà và sử dụng ổn định hàng chục năm; nhiều cụm dân cư đã hình thành tự phát từ nhiều năm nay cũng không được các cơ quan nhà nước các cấp chấn chỉnh kịp thời.
Bên cạnh đó cũng phải thấy rằng, để dẫn đến tình trạng lộn xộn trong quản lý đất đai tại Công ty 2006 này có một phần trách nhiệm của chính quyền địa phương và cơ quan chức năng trong việc quản lý, sử dụng đất. Công tác giao đất, giao rừng còn chồng chéo, thể hiện đất giao cho Công ty 2006 chồng lấn sang diện tích của Công ty TNHH MTV Thuỷ lợi Đông Triều, đất xây dựng tuyến điện 500KV mạch 2 chưa có quyết định thu hồi đất... Ngoài ra, công tác phối hợp giữa chính quyền huyện Đông Triều và Công ty 2006 trong quản lý, sử dụng đất rừng, đất nông nghiệp còn lỏng lẻo, thiếu sự kiểm tra, giám sát.
Thiết nghĩ, để giải quyết tình trạng lộn xộn trong quản lý đất đai tại Công ty 2006, thời gian tới UBND huyện Đông Triều cần phối hợp với các cơ quan chuyên môn để lập, phê duyệt phương án tổng thể về giao đất ở nông thôn, đất sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp cho các hộ dân theo đúng quy định trên cơ sở quỹ đất thực tế của địa phương và hiện trạng sử dụng đất của từng hộ gia đình, cá nhân. Lập quy hoạch về ranh giới đất của Công ty 2006, bố trí chuyển đổi mục đích đất ở cho các hộ dân là công nhân của Công ty 2006 đang sinh sống tại khu vực trên theo quy định của Luật Đất đai, đảm bảo nơi ở ổn định cho người dân.
Đặng Nhung
