Năm nay, huyện Tiên Yên đã tăng diện tích trồng dong lên 178ha, gấp đôi so với năm trước. Sản lượng dong củ ước tính khoảng 7.200 tấn, thế nhưng nhiều diện tích dong vẫn nằm im dưới đất, dù mùa thu hoạch dong đã qua vài tháng.
Chúng tôi đến xã Đại Thành, vốn nổi tiếng về nghề trồng dong riềng ở huyện Tiên Yên. Năm nay, xã có 50ha trồng dong tăng hơn gấp đôi năm trước, ước tính sản lượng khoảng 2.000 tấn dong củ. Mọi năm, người dân Đại Thành đã thu hoạch xong và bắt tay vào vụ dong mới, còn năm nay thì chưa.
Đã có nhiều hộ thu hoạch dong, nhưng là để giải phóng đồng ruộng, còn củ dong thì chưa biết để làm gì. Trên con đường đi qua các ruộng dong, chúng tôi bắt gặp gia đình anh Nình A Nhì, thôn Khe Lặc có cả vợ và con cùng ra đồng thu hoạch củ dong. Anh Nhì gánh từng thúng dong củ rồi đổ chất đống xuống vệ đường. Sau đó, anh lấy mấy cái cành cây phủ lên che ánh nắng mặt trời để củ dong khỏi héo. Anh Nhì bảo: “Tôi thu hoạch dong để lấy ruộng trồng ngô. Ngô không ăn thì bán nhiều người mua hoặc cho gà, cho lợn ăn cũng được. Củ dong chỉ bán cho các thương lái đến thu mua, họ không mua đành chịu”.
Cũng theo anh Nhì, đã có một số hộ đem nấu cám củ dong cho lợn ăn, nhưng không hiệu quả. Bởi củ dong làm miến phù hợp với người ăn kiêng, còn nuôi lợn, gà thì chẳng ai muốn chúng gầy đi, giảm cân cả. Vậy là bán không được, làm thức ăn cho gia súc, gia cầm cũng không xong, người nông dân thu hoạch củ dong về rồi chất đống để đấy. Anh Nhì cho biết thêm: “Sang năm tôi chuyển sang trồng ngô thôi, không trồng dong nữa”. Trên dọc con đường thôn Khe Lặc, tôi cũng bắt gặp nhiều chỗ dong riềng được xếp thành đống như thế.
Toàn huyện Tiên Yên có 3 cơ sở sản xuất miến dong. Các cơ sở này đều sản xuất nhỏ lẻ, hằng năm tiêu thụ gần 400 tấn dong củ, còn sản phẩm củ dong sau thu hoạch chủ yếu bán cho huyện Bình Liêu. Chúng tôi tìm đến cơ sở sản xuất miến dong của ông Hoàng Trọng Bảo, thôn Đoàn Kết. Do cơ sở nhỏ, lại ít mối quan hệ để tiêu thụ miến dong nên các năm trước, vào thời gian này ông Bảo đã nghỉ ngơi vì làm ra nhiều không bán được.
Năm nay, do cán bộ huyện, xã Đại Thành động viên những người có nghề như ông nên cố gắng giúp bà con được chừng nào hay chừng đó. Ông Bảo mua củ dong với giá 1.600 đồng/kg về xay lấy bột cất đi, để bà con khỏi vất củ dong đi gây lãng phí. Mặc dù mới qua Tết Nguyên đán chưa lâu nhưng ông Bảo lại mong cái tết nữa tới, vì phải dịp tết thì sản phẩm miến của ông mới tiêu thụ tốt được. Trước Tết Nguyên đán vừa qua, ông Bảo sản xuất được 10 tấn miến dong (ước tính tiêu thụ khoảng 240 tấn dong củ). Ngành GD&ĐT huyện Tiên Yên vận động giáo viên mua miến dong, huyện Tiên Yên cũng đã vận động được một số đơn vị ngành than vào cuộc, tuy nhiên ông Bảo mới tiêu thụ được hơn 6 tấn miến dong, số tồn đọng còn nhiều. Do vậy, ngay cả việc mua củ dong xay lấy bột để đấy, ông Bảo cũng chỉ cố gắng được phần nào, vì số lượng dong quá nhiều.
Phong Dụ cũng là xã trồng nhiều dong của huyện Tiên Yên. Năm nay, Phong Dụ có 60ha dong, tăng 40ha so với năm 2017, ước chừng khoảng 2.400 tấn dong củ. Tuy diện tích dong nhiều như vậy nhưng Phong Dụ lại không có một cơ sở sản xuất miến dong nào, dong củ trồng ra chỉ để cung cấp cho huyện Bình Liêu nên người nông dân vẫn đang chờ đợi. Một số hộ cũng đã đào dong để lấy đất trồng loại hoa màu khác.
Năm vừa qua, huyện Bình Liêu đã trồng tăng thêm 50ha dong riềng, đưa diện tích dong toàn huyện lên 300ha, tương đương với thu hoạch khoảng 12.000 tấn củ dong. Các cơ sở sản xuất miến dong trên địa bàn Bình Liêu đều cũng đang “bội thực” dong củ.
Như vậy, việc giải quyết số dong củ tồn đọng của nông dân các xã trồng dong ở Tiên Yên vẫn trong vòng luẩn quẩn, vì đầu ra khó khăn...
Anh Vũ
