Không còn là khái niệm xa lạ, thôn thông minh đang dần hiện hữu ở nhiều vùng nông thôn Quảng Ninh bằng những thay đổi rất cụ thể: Quản lý thuận tiện hơn, sản xuất hiệu quả hơn và người dân tiếp cận dịch vụ số dễ dàng hơn. Từ những mô hình điểm, chuyển đổi số đang mở ra diện mạo mới cho nông thôn hiện đại.
Đứng bên ao cá rộng hơn 1ha tại thôn Tân Hợp, xã Quảng Tân, ông Nguyễn Văn Ngà chỉ vào chiếc điện thoại trên tay và nói vui: “Giờ đi đâu tôi cũng có thể chăm cá”. Câu nói tưởng chừng đơn giản nhưng phản ánh rõ sự thay đổi trong cách làm nông ở vùng quê này. Trước đây, việc nuôi cá phụ thuộc gần như hoàn toàn vào kinh nghiệm và sức người. Mỗi ngày, ông Ngà phải thường xuyên túc trực để kiểm tra hệ thống quạt sục oxy, theo dõi môi trường nước và điều chỉnh thủ công khi cần thiết. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến năng suất.
Nay, mọi thứ đã khác. Nhờ ứng dụng công nghệ số, ông có thể điều khiển nhiều thiết bị từ xa thông qua hệ thống wifi kết nối với điện thoại thông minh. Ông Ngà chia sẻ: “Nhờ sử dụng hệ thống wifi để kết nối một số thiết bị, tôi có thể hẹn giờ và điều khiển từ xa cho hệ thống quạt sục oxy. Ngoài ra còn áp dụng hệ thống điện mặt trời để giảm tải điện lưới, giảm chi phí trong sản xuất”.
Không chỉ trong sản xuất, mô hình thôn thông minh còn mang lại chuyển biến rõ rệt trong công tác quản lý ở cơ sở. Tại thôn Tân Hợp, chính quyền xã Quảng Tân đã lắp đặt 7 camera an ninh tại các vị trí trọng điểm, bổ sung hệ thống đèn chiếu sáng và phủ sóng wifi tại nhà văn hóa thôn. Đặc biệt, việc ứng dụng nền tảng số trong điều hành đã giúp rút ngắn đáng kể khoảng cách thông tin giữa chính quyền và người dân. Hiện toàn thôn duy trì 18 nhóm Zalo để trao đổi công việc, tuyên truyền chính sách và tiếp nhận phản ánh từ người dân. Ông Trần Văn Đông, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Tân Hợp, cho biết: “Trước khi thực hiện thôn thông minh, công tác thông báo phải đi từng nhà. Nhưng bây giờ triển khai công việc chủ yếu là lên nhóm Zalo, nhân dân biết hết và tự giác thực hiện rất tốt”.
Tại thôn Xóm Giáo, xã Đầm Hà, mô hình thôn thông minh đang dần đi vào thực chất thông qua những thay đổi rõ nét trong quản lý và đời sống cộng đồng. Từ lịch họp thôn, các nội dung tuyên truyền đến những thông báo liên quan dân sinh đều được cập nhật trên các nền tảng số, giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng và thuận tiện hơn. Sau quá trình triển khai, nhiều chỉ số chuyển đổi số tại Xóm Giáo đạt kết quả tích cực: 97% hộ gia đình có internet băng rộng; 97% người dân sử dụng điện thoại thông minh; 91% có tài khoản định danh điện tử mức 2; 75% thanh toán không dùng tiền mặt...
Ông Nguyễn Văn Trầm, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Xóm Giáo, xã Đầm Hà, cho biết: “Xây dựng thôn thông minh rất tiện ích cho cuộc sống của người dân nông thôn. Hiện nay, hầu hết thông tin đều được cập nhật trên các nhóm Zalo, giúp công việc của thôn thuận lợi hơn và người dân cũng dễ dàng hơn trong giao dịch, tiếp cận thông tin”.
Từ những mô hình điểm tại Quảng Tân và Đầm Hà có thể thấy, thôn thông minh không còn là khái niệm mang tính thử nghiệm mà đang dần hiện diện rõ nét trong đời sống nông thôn. Từ sản xuất, quản lý đến sinh hoạt cộng đồng, công nghệ số đang từng bước tạo ra những thay đổi thực chất, giúp nâng cao hiệu quả điều hành và chất lượng cuộc sống của người dân.
Theo bà Nguyễn Chi Mai, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc đưa tiêu chí “có mô hình thôn thông minh” vào Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 thể hiện rõ định hướng đẩy mạnh chuyển đổi số ở khu vực nông thôn. Trong giai đoạn 2026-2030, tỉnh sẽ tiếp tục nhân rộng mô hình theo hướng phù hợp với điều kiện từng địa phương, lấy hiệu quả thực chất làm trọng tâm. Mục tiêu đến năm 2030 là 100% hộ dân có khả năng tiếp cận cáp quang khi có nhu cầu, 99% dân số được phủ sóng 5G và tối thiểu 90% thuê bao sử dụng điện thoại thông minh. Cùng với đó, các địa phương sẽ duy trì hiệu quả tổ công nghệ số cộng đồng, đẩy mạnh tập huấn kỹ năng số và ưu tiên phát triển các dịch vụ thiết thực như dịch vụ công trực tuyến, thương mại điện tử, kinh tế số nông thôn.
“Thôn thông minh sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa nông thôn và đô thị, nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng sống của người dân, hướng tới xây dựng nông thôn mới văn minh, hiện đại, bền vững” - bà Nguyễn Chi Mai nhấn mạnh.
