Mỗi xã, phường một sản phẩm: Khẳng định vai trò "đi tắt, đón đầu"

Đề án “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCCOP-QN) là chương trình lớn của tỉnh nhằm làm thay đổi cơ cấu nền kinh tế nông thôn; hạn chế việc giảm dân số nông thôn di cư ra thành phố, bảo vệ môi trường và gìn giữ ổn định xã hội. Đây cũng được xác định là “mũi nhọn” của chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) mà tỉnh đang tích cực triển khai... Tuy không phải là lực lượng chủ lực nhưng ngành KH&CN cũng đóng vai trò khá quan trọng, luôn “đồng hành” cùng với người dân, doanh nghiệp và địa phương - những chủ thể chính của đề án, từ điểm khởi đầu xây dựng sản phẩm đến khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Chủ động vào cuộc

Miến dong vốn là sản phẩm truyền thống của bà con xã vùng cao Đại Dực (Tiên Yên). Loại sản phẩm này được chế biến hoàn toàn từ củ dong giềng và bằng thủ công nên sợi miến có độ dai, giòn. Đặc biệt, dẫu có nấu đi nấu lại nhiều lần, miến cũng không bị nát. Tuy nhiên, cũng do sản xuất bằng thủ công, phụ thuộc vào thời tiết và cũng chưa có bao bì, mẫu mã sản phẩm nên miến dong của Đại Dực hầu như chỉ được tiêu thụ quanh quẩn trong địa bàn xã. Có xa hơn cũng chỉ là đến thị trấn Tiên Yên. Từ năm 2006, huyện Tiên Yên đã có chủ trương hỗ trợ bà con trong xã giống cây dong giềng để phục vụ và thúc đẩy nghề sản xuất miến dong truyền thống của địa phương nhưng thời điểm ấy, cả xã mới có 4 hộ sản xuất miến dong với quy mô nhỏ, bằng phương pháp thủ công truyền thống nên nguyên liệu rất khó tiêu thụ.

Đang lúc “bí” thì tỉnh chỉ đạo các địa phương triển khai chương trình xây dựng NTM; trong đó có việc tập trung lựa chọn sản phẩm chủ lực; xây dựng “mỗi xã, phường một sản phẩm”… Từ chủ trương này, huyện Tiên Yên đã phối hợp với Sở KH&CN tiếp tục hỗ trợ bà con trồng giống dong giềng cho năng suất cao; đồng thời, hướng dẫn bà con trồng đúng quy trình để đảm bảo chất lượng củ và vệ sinh an toàn thực phẩm. Bên cạnh đó, huyện cũng vận động các hộ trong xã tham gia phát triển nghề sản xuất miến dong theo hướng hàng hoá. Qua vận động, hộ anh Nình A Lộc và Hoàng Trọng Bảo đã quyết định đầu tư mở rộng nhà xưởng, dây chuyền sản xuất chế biến miến dong và tự nguyện tham gia xây dựng nhãn hiệu thông thường để dễ dàng hơn trong việc quảng bá cũng như đưa sản phẩm miến dong của gia đình ra thị trường. Hiện Tiên Yên cũng xác định đưa sản phẩm miến dong Đại Dực vào danh mục của Đề án OCCOP-QN.

Theo ông Đinh Sỹ Nguyên, Trưởng Phòng Sở hữu trí tuệ (Sở KH&CN), Sở KH&CN là một thành viên của Ban Điều hành chương trình OCCOP-QN. Vì thế, ngay khi tỉnh có quyết định phê duyệt Đề án OCCOP-QN, Sở KH&CN đã xác định những việc cụ thể cần làm, cần tham gia để triển khai. Trong năm 2013, ngoài việc hỗ trợ huyện Tiên Yên đầu tư phát triển sản phẩm miến dong trên địa bàn xã Đại Dực, Sở còn hỗ trợ, giúp huyện xây dựng sản phẩm trứng vịt Đồng Rui với sự tham gia của 6 hộ dân trong xã. Hay như với huyện Hoành Bồ, Sở KH&CN đã cùng huyện giúp các hộ dân xây dựng nhãn hiệu hàng hoá “Quảng La Mushroom” cho sản phẩm nấm của hộ gia đình chị Phạm Kim Oanh ở xã Quảng La; “Ổi ông Đới” cho sản phẩm ổi của gia đình anh Đinh Văn Lượng ở xã Dân Chủ. Hiện Sở KH&CN đang tiếp tục triển khai hỗ trợ huyện Đông Triều xây dựng sản phẩm cam Đường Canh.

Góp thêm kinh nghiệm quý

Cũng theo ông Nguyên, song song với Đề án OCCOP-QN, hiện Sở KH&CN đang triển khai hoàn tất “Chương trình xây dựng và phát triển thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2015” với 23 dự án cho 23 sản phẩm đặc trưng của tỉnh. Trong đó, 21 dự án thuộc tỉnh quản lý (gồm: Na dai Đông Triều, Nếp cái hoa vàng Đông Triều, Vải chín sớm Phương Nam, Mai vàng Yên Tử, Rượu mơ Yên Tử, Rau an toàn Quảng Yên, Trứng gà Tân An, Chả mực Hạ Long, Nước mắm Cái Rồng, Chè Hải Hà, Miến dong Bình Liêu, Gà Tiên Yên, Mực ống Cô Tô, Tu hài Vân Đồn, Rượu Ba kích, Ngán Quảng Ninh, Ghẹ Trà Cổ, Tôm chân trắng, Thông Quảng Ninh, Thanh long Uông Bí, Mía tím Quảng Ninh) và 2 dự án thuộc T.Ư hỗ trợ kinh phí, tỉnh phối hợp triển khai (gồm: Sá sùng Vân Đồn, Mật ong Tiên Yên). “So với Đề án OCCOP-QN, “Chương trình xây dựng và phát triển thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2015” có những khác biệt về chủ thể tham gia, đích đến, đối tượng, phạm vi và phương thức tác động nhưng kết quả của nó cũng là một phần của Đề án OCCOP-QN. Và đây chính là thuận lợi rất lớn để Sở KH&CN tiếp tục phát huy vai trò, trách nhiệm của mình khi tham gia triển khai đề án” - ông Nguyên nhấn mạnh.

Quả thực, với việc triển khai các nội dung như: Tuyên truyền, đào tạo về thương hiệu, sở hữu trí tuệ (xây dựng website, hội thảo); hỗ trợ xây dựng, khai thác, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (xây dựng vùng nguyên liệu, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, quy trình khai thác, thành lập làng nghề, HTX); hỗ trợ đăng ký bảo hộ; hỗ trợ hoạt động thương mại… “Chương trình xây dựng và phát triển thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2015” sẽ là những kinh nghiệm quý, tạo ra cơ sở vững chắc để Đề án OCCOP-QN triển khai thành công. Nhất là khi mà hiện nay, Chương trình xây dựng thương hiệu bước đầu đã mang lại hiệu quả nhất định. Điển hình như: Sản phẩm vải chín sớm Phương Nam, mặc dù đang trong quá trình xây dựng nhãn hiệu tập thể nhưng đã được thị trường trong và ngoài nước chú ý. Sản lượng vải thu hoạch được trong năm 2013 đạt 500 tấn; trong đó, trên 300 tấn được tiêu thụ ngoài tỉnh (chủ yếu là TP Hồ Chí Minh), 50 tấn tiêu thụ tại các nước: Lào, Thái Lan. Đáng chú ý là giá bán sản phẩm tăng 10.000 đồng/kg so với năm 2012. Hay như sản phẩm nếp cái hoa vàng, diện tích canh tác ngày càng tăng do người dân được tập huấn, hướng dẫn về quy trình kỹ thuật nên năng suất tăng, chi phí sản xuất giảm, giá bán sản phẩm cao hơn giá bán gạo nếp cái ngoài thị trường tự do. Giá trị kinh tế mà người sản xuất thu được khi tham gia vào dự án cao hơn 25-30% so với người dân không tham gia…

 Vĩ An