Để triển khai chương trình “Quảng Ninh - Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP), TP Uông Bí đã lựa chọn các sản phẩm chủ lực và có thế mạnh của địa phương là: Thanh long, vải chín sớm Phương Nam, rượu mơ Yên Tử, rượu ba kích, thuốc xoa bóp dầu tiên Yên Tử. Phần lớn những sản phẩm trên đều đã được xây dựng thương hiệu và có lượng tiêu thụ khá ổn định trên thị trường. Việc lựa chọn tái cấu trúc các sản phẩm đang được coi là một lợi thế của Uông Bí so với các địa phương khác.
Theo đề án của chương trình OCOP Quảng Ninh, việc triển khai thực hiện được xác định sẽ trải qua 6 bước chính gồm: Đăng ký ý tưởng, sản phẩm từ cộng đồng dân cư; nộp kế hoạch sản xuất kinh doanh; kế hoạch sản xuất kinh doanh được chọn và hoàn thiện; triển khai kế hoạch sản xuất kinh doanh; tổ chức thi sản phẩm; xúc tiến thương mại, bán hàng. Trong khi đó, một thực trạng khá phổ biến hiện nay trên địa bàn toàn tỉnh là nhiều sản phẩm truyền thống vẫn chưa thương mại hoá được và nếu đã thương mại hoá thì cũng khó tiêu thụ. Nguyên nhân chủ yếu là do người dân chưa biết cách tổ chức sản xuất, còn lúng túng khi định vị mẫu mã, xây dựng mạng lưới, thương hiệu... dẫn đến khả năng sáng tạo còn thấp, chất lượng sản phẩm không ổn định, sản phẩm chưa đáp ứng được nhu cầu và thị hiếu của người tiêu dùng...
Chính vì vậy, việc Uông Bí lựa chọn tái cấu trúc các sản phẩm chủ lực, đã được xây dựng thương hiệu sẽ giúp Uông Bí rút ngắn được 40-50% tiến độ triển khai so với việc lựa chọn những sản phẩm mới, chưa được người tiêu dùng biết tiếng. Bởi lẽ với những sản phẩm tham gia chương trình OCOP đã và đang được xây dựng thương hiệu, thì kỹ thuật canh tác trồng trọt của người dân lúc này đã được nâng cao hơn một bước so với các sản phẩm mới khác. Qua đó sẽ giúp họ bắt nhịp được với chương trình thuận lợi hơn, có thể chủ động nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo ra được ý thức sản xuất hàng hoá chất lượng cao để sản phẩm có giá trị cao hơn và thị trường tiêu thụ được mở rộng hơn.
Đáng chú ý là một trong những yêu cầu đặt ra của chương trình OCOP sau khi đăng ký ý tưởng sản phẩm thì cần phải hình thành các tổ chức kinh tế dựa vào cộng đồng và tái cơ cấu các tổ chức đã có để phát triển và thương mại hoá sản phẩm đó. Trong đó, Uông Bí đã có tới 4/5 sản phẩm thuộc các nhóm hộ và hợp tác xã. Đơn cử như vải chín sớm Phương Nam, hiện sản phẩm này đã có 168 hội viên tham gia tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể. Có nghĩa là những hộ thành viên này đã biết cách tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm (mẫu mã, mạng lưới, thương hiệu) và tiếp thị. Dự kiến vào ngày 28-5, TP Uông Bí sẽ công bố quyết định cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm này và cấp quyền sử dụng cho các hội viên. Như vậy trong những năm tới, chắc chắn giá bán của vải chín sớm Phương Nam sẽ cao hơn hẳn (thường tăng từ 15-20%), thị trường được mở rộng, thuận lợi cho việc đàm phán, tiếp thị, cung ứng sản phẩm cho các siêu thị, trung tâm thương mại trong và ngoài tỉnh. Bên cạnh vải chín sớm Phương Nam thì các sản phẩm khác như rượu mơ Yên Tử, thanh long, thuốc xoa bóp dầu tiên Yên Tử cũng đã có quy trình sản xuất khá bài bản và chỗ đứng vững chắc trên thị trường.
Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi trên, Uông Bí cũng vẫn gặp phải những bất cập riêng và cần sớm được khắc phục để chương trình OCOP có thể phát huy được hiệu quả tốt nhất. Điển hình như sản phẩm thanh long, hiện sản phẩm này mới được trồng với diện tích khoảng 35-40ha. Để phát triển thanh long thành một loại hàng hoá và đưa vào sản xuất đại trà thì diện tích trên mới chỉ đáp ứng được cho người dân tại địa phương và các vùng lân cận. Như vậy, để phát triển thương hiệu thanh long Uông Bí còn cần phải có sự quan tâm đầu tư tập trung và lớn. Còn đối với sản phẩm rượu mơ Yên Tử, nguồn nguyên liệu của sản phẩm này khá khó khăn. Tuy hiện nay trên địa bàn xã Thượng Yên Công đang có 5ha mơ lông song đây không phải diện tích trồng tập trung mà rải rác tại các gia đình với số đầu cây thấp. Quay trở lại với sản phẩm vải chín sớm Phương Nam cũng vậy, hiện nay toàn phường Phương Nam mới canh tác được trên 280ha vải. Mặc dù trong quy hoạch năm 2014 phường sẽ mở rộng lên 330ha, thế nhưng đây cũng không phải là điều dễ bởi diện tích thuận lợi để trồng vải dường như đã trồng hết, muốn mở rộng thì phải chuyển đổi diện tích đất kém hiệu quả khác sang và phải dày công cải tạo. Riêng sản phẩm thuốc xoa bóp dầu tiên Yên Tử của Hội Chữ thập đỏ thành phố thì đang tồn tại một thực trạng rất đáng tiếc. Đó là trong khi sản phẩm này hiện rất nổi tiếng và được ưa chuộng ở tỉnh ngoài thì chính người dân Uông Bí nói riêng và người dân Quảng Ninh nói chung lại không hề biết đến sự có mặt của sản phẩm này.
Theo ông Nguyễn Đình Trung, Phó Chủ tịch UBND TP Uông Bí, để khắc phục những trở ngại trên, hiện thành phố đang tích cực phối hợp với Ban Điều hành OCOP tỉnh và đơn vị tư vấn của tỉnh để tiến hành điều tra khảo sát, đánh giá hiện trạng các sản phẩm trên một cách kỹ lưỡng nhất. Mặt khác, thành phố sẽ tiếp tục thực hiện công tác quy hoạch, xây vụng sản xuất tập trung, đẩy mạnh việc xúc tiến thương mại và tăng cường công tác tuyên truyền, vận động để người dân hiểu rõ vai trò, vị trí chủ thể của mình khi tham gia thực hiện chương trình...
Hoàng Nga
